ପ୍ରାଣଯାତ୍ରାଂ ପରିପ୍ରେପ୍ସୋଃ ଶକୁନୈର୍ହୃତଵାସସଃ। ଆଧିଭିର୍ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶ୍ଯାମା ନ କ୍ରୋଦ୍ଧୁମର୍ହତି
ଯେତେବେଳେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜିଅର ପୋଶାକ ନେଇଯାଇଥାନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ପୁରୁଷ କେବଳ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଶ୍ୟାମା ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସତ୍କୃତାଽସତ୍କୃତା ଵାଽପି ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଗତମ୍। ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯଂ ଶ୍ରିତ୍ଯା ହୀନଂ ଶ୍ଯାମା ନ କ୍ରୋଦ୍ଧୁମର୍ହତି
ପତି ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନିତ ହେଉନ୍ତୁ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ୟାମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵରିତୋଽହମିହାଗତଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ଭଵତୀ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ନିଵେଦଯଃ
ସେ ବାହୁକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ସତ୍ୟ ଖବର ଦେଅ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ପର୍ଣାଦସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ଦମଯନ୍ତୀ ରହୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ମାତରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାପତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂରିଗଲା; ସେ ଚୁପଚାପ ଗଲେ ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଯମର୍ଥୌ ନ ସଂଵେଦ୍ଯୋ ଭୀମେ ମାତଃ କଦାଚନ। ତ୍ଵତ୍ସନ୍ନିଧୌ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂସୁଦେଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
ମାଆ, ଏହି କଥା କେବେ ଭୀମଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ସୁଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବି।
ଯଥା ନ ନୃପତିର୍ଭୀମଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତ ମେ ମତମ୍। ଯଥା ତ୍ଵଯା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଚେତ୍ପ୍ରିଯମିଚ୍ଛସି
ଭୀମ ରାଜା ମୋ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ତୁମେ ସେଇପରି କରିବାକୁ ହେବ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହଁ।
ଯଥା ଚାହଂ ସମାନୀତା ସୁଦେଵେନାଶୁ ବାନ୍ଧଵାନ୍। ତେନୈଵ ମଙ୍ଗଲେନାଦ୍ଯ ସୁଦେଵୋ ଯାତୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଆଣାଯାଇଥିଲି, ସେହିପରି ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ ସୁଦେବ ଆଜି ବିଲମ୍ବ ନକରି ଯାଉନ୍ତୁ।
ସମାନେତୁଂ ନଲଂ ମାତରଯୋଧ୍ଯାଂ ନଗରୀମିତଃ। `ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ନଗରେ ନିଵସନ୍ତମରିନ୍ଦମମ୍
ସେ ଏଠାରୁ ଯାଇ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରରେ ରହୁଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନଳଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ତୁ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପର୍ଣାଦଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍। ଅର୍ଚଯାମାସ ଵୈଦର୍ଭୀ ଧନେନାତୀଵ ଭାମିନୀ
ତାପରେ, ସେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପର୍ଣ୍ଣାଦଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଲଵାଚ ଚୈନଂ ମହତା ସଂପୂଜ୍ଯ ଦ୍ରଵିଣେନ ଵୈ।' ନଲେ ଚେହାଗତେ ଵିପ୍ର ଭୂଯୋ ଦାସ୍ଯାଭି ତେ ଵସୁ
ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ, "ଯଦି ନଳ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଧନ ଦେବି।"
ତ୍ଵଯା ହି ମେ ବହୁକୃତଂଯଦନ୍ଯୋ ନ କରିଷ୍ଯତି। ଯଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଽହଂ ସମେଷ୍ଯାମି ଶୀଘ୍ରମେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
"ତୁମେ ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ କରିଛ, ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋଽଥାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଆଶୀର୍ଵାଦୈଃ ସୁମଙ୍ଗଲୈଃ। ଗୃହାନୁପଯଯୌ ଚାପି କୃତାର୍ଥଃ ସୁମହାମନାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳି, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଫେରିଗଲେ।
ତତଃ ସୁଦେଵମାନାଯ୍ଯ ଦମଯନ୍ତୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସନ୍ନିଦୌ ମାତୁର୍ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତା
ତାପରେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ଦମୟନ୍ତୀ, ମାଆଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସୁଦେବଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଗତ୍ଵା ସୁଦେଵ ନଗରୀମଯୋଧ୍ଯାଵାସିନଂ ନୃପମ୍। ଋତୁପର୍ଣଂ ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ପତିମନ୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତୀ
"ସୁଦେବ, ତୁମେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଯାଇ, ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।"
ଆସ୍ଥାସ୍ଯତି ପୁନର୍ଭୈମୀ ଦମଯନ୍ତୀ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍। ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
"ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଦମୟନ୍ତୀ ପୁନିଥରେ ସ୍ୱୟଂବର କରିବେ; ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଆସିବେ।"
ତଥା ଚ ଗଣିତଃ କାଲଃ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦି ସଂଭାଵିନୀଯଂ ତେ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମରିଂଦମ
"ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ଏହା କାଲି ହେବ; ଯଦି ଏହା ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।"
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଦ୍ଵତୀଯଂ ସା ଭର୍ତାରଂ ଵରଯିଷ୍ଯତି। ନ ହି ସ ଜ୍ଞାଯତେ ଵୀରୋ ନଲୋ ଜୀଵନ୍ମୃତୋପି ଵା
"ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ ସେ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ବରଣ କରିବେ; କାରଣ ଏହି ବୀର ନଳ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ମୃତ, କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି।"
ଏଵଂ ତଥା ଯଥୋକ୍ତୋ ଵୈ ଗତ୍ଵା ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍। ଋତୁପର୍ଣଂ ମହାରାଜ ସୁଦେଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଦା
ଏପରି ଭାବେ ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ସୁଦେବ ଯାଇ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ ସୁଦେଵସ୍ଯ ଋତୁପର୍ଣୋ ନରାଧିପଃ। `ସାରଥୀନ୍ସ ସମାନୀଯ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯପ୍ରଭୃତୀନ୍ନୃପଃ। କଥଯାମାସ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଶ୍ରୁତଂ ତଥା
ସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ରଥଚାଳକମାନେ, ବର୍ଷ୍ଣେୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମ୍ମିଳିତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନେକୁ କହିଲେ।
ବାହୁକଂ ଚ ସମାହୂଯ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍'। ସାନ୍ତ୍ଯଞ୍ଶ୍ର୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ବାହୁକଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ବାହୁକଙ୍କୁ ଡାକି, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଵିଦର୍ଭାନ୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍। ଏକାହ୍ନା ହଯତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ମନ୍ଯସେ ଯଦି ବାହୁକ
"ମୁଁ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ଯଦି ଏହା ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବ, ଘୋଡ଼ାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବାହୁକ, ଏକ ଦିନରେ ଆମେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ କି?"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯ ତେନ ରାଜ୍ଞା ନଲସ୍ଯ ହ। ଵ୍ଯଦୀର୍ଯତ ମନୋ ଦୁଃଖାତ୍ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ଚ ମହାମନାଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନଳଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ଭଵେଦେଵଂ କିଂନୁ ଦୁଃଖେନ ମୋହିତା। ଅସ୍ମଦର୍ଥେ ଭଵେଦ୍ବାଽଯମୁପାଯଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ମହାନ୍
"ଦମୟନ୍ତୀ ନିଜେ ଏପରି କରିପାରିବେ କି? ନା କି ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚଳ କି?"
ନୃଶଂସଂ ବତ ଵୈଦର୍ଭୀ କର୍ତୁକାମା ତପସ୍ଵିନୀ। ଯଯା କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ନିକୃତାକୃପଣା ପାପବୁଦ୍ଧିନା। ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵଶ୍ଚଲୋ ଲୋକେ ମମ ଦୋଷଶ୍ଚ ଦାରୁଣଃ
"ହାଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦମୟନ୍ତୀ ଏପରି କଠୋର କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଏକ ନିଚ, ଦୁଃଖୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ମୋର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର।"
ମମ ଶୋକେନ ସଂଵିଗ୍ନା ନୈରାଶ୍ଯାତ୍ତନୁମଧ୍ଯମା। ନୈଵଂ ସା କର୍ହିଚିତ୍କୁର୍ଯାତ୍ସାପତ୍ଯା ଚ ଵିଶେଷତଃ
ମୋର ଦୁଃଖ ଓ ନିରାଶାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ସେ ସ୍ଲିମ୍ ଦେହ ଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ କେବେ ଏଭଳି କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।
ଯଦତ୍ର ସତ୍ଯଂ ଵାଽସତ୍ଯଂ ଗତ୍ଵା ଵେତ୍ସ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚଯମ୍। ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ଵୈ କାମମାତ୍ମାର୍ଥଂ ଚ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ, ମୁଁ ଗିଁ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିବି; ମୁଁ ରୃତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ବାହୁକୋ ଦୀନମାନସଃ। କୃତାଲୁରୁଵାଚେଦମୃତୁପର୍ଣଂ ଜନାଧିପମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବାହୁକ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ରୃତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରତିଜାନାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ନରାଧିପ। ଏକାହ୍ନା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଵିଦର୍ଭନଗରୀଂ ନୃପ। `ତତ୍ରାଦିତ୍ଯୋଦଯେ କାଲେ ଶ୍ଵୋ ଵିଦର୍ଭାନ୍ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ରାଜା; ଏକ ଦିନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ନେଇଯିବି। ଆସନ୍ତାକାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ଆପଣ ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଯିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ବାହୁକଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। କିଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତଵ ବାହୁକ
ଏପରି ଶୁଣି ରାଜା ହସିବା ଭାବରେ ବାହୁକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବାହୁକ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କର କଣ ଇଚ୍ଛା? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁସି।"
ଯାଵଦ୍ଯାନମିଦଂ ସଜ୍ଜମୃତୁପର୍ଣ କରୋମ୍ଯହମ୍
ରୃତୁପର୍ଣ୍ଣ, ଯେତିକି ଶୀଘ୍ର ସମ୍ଭବ, ଏହି ରଥକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବି।