ତସ୍ମାଲ୍ଲମ୍ବାମହେ ଗର୍ତେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ହ୍ଯନାଥଵତ୍। ସ ଵକ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ନାଥଵତ୍ତଯା
ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକିଛୁ, ଆମ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ, ଅନାଥ ଭଳି; ତାଙ୍କୁ କହିବା ଦରକାର, କାରଣ ଆପଣ ଆମ ଅନାଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ପିତରସ୍ତେଽଵଲମ୍ବନ୍ତେ ଗର୍ତେ ଦୀନା ଅଧୋମୁଖାଃ। ସାଧୁ ଦାରାନ୍କୁରୁଷ୍ଵେତି ପ୍ରଜାଯସ୍ଵେତି ଚାଭି ଭୋଃ
ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛନ୍ତି, ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିମ୍ନମୁଖ; ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପତ୍ନୀ ନେଉ ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କର, ଆମେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ।
କୁଲତନ୍ତୁର୍ହି ନଃ ଶିଷ୍ଟଃ ସ ଏକୈକସ୍ତପୋଧନ। ଯଂ ତୁ ପଶ୍ଯସି ନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରଯମ୍
ଆମ ବଂଶର କେବଳ ଏକ ତନ୍ତୁ ଅଛି, ଏକ ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦେଖୁଛ, ସେ ଗ୍ରାସର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ଏଷୋଽସ୍ମାକଂ କୁଲସ୍ତମ୍ବ ଆସ୍ତେ ସ୍ଵକୁଲଵର୍ଧନଃ। ଯାନି ପଶ୍ଯସି ଵୈ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୂଲାନୀହାସ୍ଯ ଵୀରୁଧଃ
ଏହି ଆମ ବଂଶର ଥମ୍ଭ, ଏଠାରେ ବସିଛି, ନିଜ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଉଛି; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଳ ଦେଖୁଛ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁର।
ଏତେ ନସ୍ତନ୍ତଵସ୍ତାତ କାଲେନ ପରିଭକ୍ଷିତାଃ। ଯତ୍ତ୍ଵେତତ୍ପଶ୍ଯସି ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୂଲମସ୍ଯାର୍ଧଭକ୍ଷିତମ୍
ଏହି ଆମର ବଂଶ ତନ୍ତୁ, କାଳରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଳ ଦେଖୁଛ, ସେ ଅର୍ଧ ଭାଗରେ ଖାଇଯାଇଛି।
ଯତ୍ର ଲମ୍ବାମହେ ଗର୍ତେ ସୋଽପ୍ଯେକସ୍ତପ ଆସ୍ଥିତଃ। ଯମାଖୁଂ ପଶ୍ଯସି ବ୍ରହ୍ମନ୍କାଲ ଏଷ ମହାବଲଃ
ଯେଉଁଠି ଆମେ ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକିଛୁ, ସେ ଏକା ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଷକ ଦେଖୁଛ, ସେ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳ।
ସ ତଂ ତପୋରତଂ ମନ୍ଦଂ ଶନୈଃ କ୍ଷପଯତେ ତୁଦନ୍। ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଲୁବ୍ଧଂ ମନ୍ଦାତ୍ମାନମଚେତସମ୍
ସେ ଶନେଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦୁର୍ବଳ ତପସ୍ୱୀକୁ କାମ୍ଡି ଦେଉଛି— ଜରତ୍କାରୁ, ତପସ୍ୟାରେ ଲୋଭୀ, ମନ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଅବିବେକୀ।
ନ ହି ନସ୍ତତ୍ତପସ୍ତସ୍ଯ ତାରଯିଷ୍ଯତି ସତ୍ତମ। ଛିନ୍ନମୂଲାନ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍କାଲୋପହତଚେତସଃ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବନି— ଆମେ ମୂଳ ଛିଞ୍ଚା, ପତିତ ଏବଂ କାଳରେ ମନ ଅପହୃତ।
ଅଧଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନ୍ପଶ୍ଯାସ୍ମାନ୍ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତିନସ୍ତଥା। ଅସ୍ମାସୁ ପତିତେଷ୍ଵତ୍ର ସହ ସର୍ଵୈଃ ସବାନ୍ଧଵୈଃ
ଦେଖ, ଆମେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଛୁ, ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ଭଳି; ଏଠାରେ ଆମେ ପତିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ପଡ଼ିବେ।
ଛିନ୍ନଃ କାଲେନ ସୋଽପ୍ଯତ୍ର ଗନ୍ତା ଵୈ ନରକଂ ତତଃ। ତପୋ ଵାଽପ୍ଯଥ ଚା ଯଜ୍ଞୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ପାଵନଂ ମହତ୍
ସେ ମଧ୍ୟ କାଳରେ ଛିଞ୍ଚା ହେଲେ, ଏଠାରୁ ନରକକୁ ଯିବେ; ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ ସମଂ ତାତ ସଂତତ୍ଯେତି ସତାଂ ମତମ୍। ସ ତାତ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରୂଯାସ୍ତଂ ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଧନ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ସମସ୍ତ କଥା ନିଜ ଗୋତି ପ୍ରଜା ଚାଲି ରହିବା ପାଇଁ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଚାହିଁବା ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ଚାତ୍ର ତ୍ଵଯାଽଽଖ୍ଯେଯମଶେଷତଃ। ଯଥା ଦାରାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଯାତ୍ସ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯଥା
ଯେପରି ତୁମେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛ, ସେପରି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲା ଭାବରେ କହିବାକୁ ଚାହିଁବା, ଯେପରି ସେ ବିବାହ କରି ପୁଅ ପ୍ରଜନନ କରିପାରିବ ।
ଵା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଃ ସୋଽସ୍ମାକଂ ନାଥଵତ୍ତଯା। ବାନ୍ଧଵାନାଂ ହିତସ୍ଯେହ ଯଥା ଚାତ୍ମକୁଲଂ ତଥା
କିମ୍ବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ପକ୍ଷରୁ କହିବା, ଯେପରି ସେ ଆମର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଭଲ କରିପାରିବ ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ବନ୍ଧୁମିଵାସ୍ମାକମନୁଶୋଚସି ସତ୍ତମ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ ସର୍ଵେଷାଂ କୋ ଭଵାନିହ ତିଷ୍ଠତି
ଏ ଉତ୍ତମ ଜୀବ, ତୁମେ କିଏ, ଯେପରି ଆମକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରୁଛ ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ଏଠାରେ ତୁମେ କିଏ ଯେ ଦଉଡି ଦେଉଛ ?
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜରତ୍କାରୁର୍ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣଃ। ଉଵାଚ ତାନ୍ପିତୄନ୍ଦୁଃଖାଦ୍ବାଷ୍ପସଂଦିଗ୍ଧଯା ଗିରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜରତ୍କାରୁ ଦୁଃଖରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ କଣ୍ଟା ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ ।
ମମ ପୂର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ପିତରଃ ସପିତାମହାଃ। ତଦ୍ବ୍ରୂତ ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଭଵତାଂ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ମୋ ପୂର୍ବଜ ଓ ପିତାମହମାନେ, ତିନିଏ ଆପଣମାନେ ମୋ ପୂର୍ବଜ । ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଆପଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି ।
ଅହମେଵ ଜରତ୍କାରୁଃ କିଲ୍ବିଷୀ ଭଵତାଂ ସୁତଃ। ତେ ଦଣ୍ଡଂ ଧାରଯତ ମେ ଦୁଷ୍କୃତେରକୃତାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ଜରତ୍କାରୁ, ଆପଣମାନେଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ପୁଅ । ମୋ ଅସଂଯମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ପୁତ୍ର ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଽସି ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇମଂ ଦେଶଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। କିମର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ କୃତୋ ଦାରସଙ୍ଗ୍ରହଃ
ପୁଅ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ ବିବାହ କରିନାହାନ୍ତି ?
ମମାଯଂ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦ୍ଯର୍ଥଃ ପରିଵର୍ତତେ। ଊର୍ଧ୍ଵରେତାଃ ଶରୀରଂ ଵୈ ପ୍ରାପଯେଯମମୁତ୍ର ଵୈ
ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ବିଷୟ ସଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ଭାର ହୋଇ ରହେ । ମୁଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ ଶରୀରକୁ ପରଲୋକକୁ ପଠାଇବି ।
ନ ଦାରାନ୍ଵୈ କରିଷ୍ଯେଽହମିତି ମେ ଭାଵିତଂ ମନଃ। ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଭଵତଃ ଶକୁନ୍ତାନିଵ ଲମ୍ବତଃ
ମୋ ମନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଷ୍ପତି କରିଥିଲା ଯେ ମୁଁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଲଟକି ଦେଖି, ମୋ ମନ ଦୟାରେ ଭରିଗଲା ।
ମଯା ନିଵର୍ତିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପିତାମହାଃ। କରିଷ୍ଯେ ଵଃ ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ନିଵେକ୍ଷ୍ଯେଽହମସଂଶଯମ୍
ପିତାମହମାନେ, ମୋ ମନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିବାହରୁ ଦୂର ରହିଥିଲା । ଏବେ ଆପଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି ।
ସନାମ୍ନୀଂ ଯଦ୍ଯହଂ କନ୍ଯାମୁପଲପ୍ସ୍ଯେ କଦାଚନ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯା କାଚିଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯତା
ଯଦି କେବେ ମୋ ନାମ ଥିବା କୌଣସି କନ୍ୟା ନିଜେ ଆଗକୁ ଆସିବ, ଭିକ୍ଷା ପରି ନିଜେ ଦେବାକୁ ଚାହିଁବା—
ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା ତାମସ୍ମି ନ ଭରେଯଂ ଚ ଯାମହମ୍। ଏଵଂଵିଧମହଂ କୁର୍ଯାଂ ନିଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଯଦି। ଅନ୍ଯଥା ନ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ସତ୍ଯମେତତ୍ପିତାମହାଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇବି ନାହିଁ । ଏପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲେ, ବିବାହ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, କରିବି ନାହିଁ — ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପିତାମହମାନେ ।
ତତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵତାଂ ତାରଣାଯ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତାଶ୍ଚାଵ୍ଯଯାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ପିତରୋ ମମ
ଏହି ବିବାହରୁ ଏକ ପିଲା ଜନ୍ମ ନେବ, ଯେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ । ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ସଦା ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିଣାମୀ ରହନ୍ତୁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସ ପିତୄଂଶ୍ଚଚାର ପୃଥିଵୀ ମୁନିଃ। ନ ଚ ସ୍ମ ଲଭତେ ଭାର୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧୋଽଯମିତି ଶାନକ
ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଛାଡି ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ, ଶାଉନକ, ସେ ବୟସ୍କ ହୋଇଥିବାରୁ ବିବାହ ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ଯଦା ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୋଦିସ୍ତଥା। ତଦାଽରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵୋଚ୍ଚୈଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବାରେ ସେ ନିରାଶ ହେଲେ, ତେବେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ସତ୍ଵରଣ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପିତୄଣା ହିତକାମ୍ଯଯା। ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ଯାଚାମି ତିସ୍ରୋ ଵାଚଃ ଶନୈରିମାଃ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ତିନିଥର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଏକ କନ୍ୟା ଚାହୁଁଛି' ।
ଯାନି ଭୂତାନି ସନ୍ତୀହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ। ଅନ୍ତର୍ହିତାନି ଵା ଯାନି ତାନି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି — ଥିବା ଓ ଚଳିଥିବା, ଏବଂ ଲୁଚିଥିବା ମଧ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତଂ ପିତରଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି ମାମ୍। ନିଵିଶସ୍ଵେତି ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ସନ୍ତାନସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷଯା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରି, 'ଘରେ ପ୍ରବେଶ କର' ବୋଲି ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ନିଵେଶାଯାଖିଲାଂ ଭୂମିଂ କନ୍ଯାଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଚରାମି ଭୋଃ। ଦରିଦ୍ରୋ ଦୁଃଖଶୀଲଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସନ୍ନିଯୋଜିତଃ
ଘରେ ବସିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି କନ୍ୟା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛି। ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହା ସବୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ।