ସ ମଲେନାପକୃଷ୍ଟନ ପିପ୍ଲୁସ୍ତସ୍ଯା ଵ୍ଯରୋଚତ। ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ଯଭ୍ରେ ନଭସୀଵ ନିଶାକରଃ
ମେଳ ହଟିଗଲାପରେ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଉପରେ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଚମକିଉଠିଲା, ଯେପରି ମେଘ ହଟିଲେ ଆକାଶରେ ଚାନ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ।
ପିପ୍ଲୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନନ୍ଦା ଚ ରାଜମାତା ଚ ଭାରତ। ରୁଦନ୍ତ୍ଯୌ ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯମୁହୂର୍ତମିଵ ତସ୍ଥତୁଃ
ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସୁନନ୍ଦା ଓ ରାଜମାତା ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଏଭଳି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ବାଷ୍ପଂ ଶନକୈ ରାଜମାତେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଭଗିନ୍ଯା ଦୁହିତା ମେଽସି ପିପ୍ଲୁନାନେନ ସୂଚିତା
ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଶ୍ରୁ ରୋକି, ରାଜମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ଭଉଣୀର ଝିଅ, ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା।'
ଅହଂ ଚ ତଵ ମାତା ଚ ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତେ ଦଶାର୍ଣାଧିପତେଃ ସୁଦାମ୍ନଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନେ
ମୁଁ ଏବଂ ତୁମ ମାଆ, ଦୁହେଁ ମହାନ ରାଜାଙ୍କ—କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ—ସୁଦାମ୍ନଙ୍କ ଝିଅ। ଆଉ ତୁମେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ସୁଦାମ୍ନଙ୍କ ଝିଅ।
ଭୀମସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସା ଦତ୍ତା ଵୀରବାହୋରହଂ ପୁନଃ। ତ୍ଵଂ ତୁ ଜାତା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦଶାର୍ଣେଷୁ ପିତୁର୍ଗୃହେ
ସେ ଝିଅଙ୍କୁ ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଘରେ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ, ଦେଖିଥିଲି।
ଯଥୈଵ ତେ ପିତୁର୍ଗେହଂ ତଥେଦମପି ଭାମିତି। ଯଥୈଵ ଚ ମମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଦମଯନ୍ତି ତଥା ତଵ
ଯେପରି ଏହି ଘର ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଘର, ସେପରି ଏଠିକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଘର ବୋଲି ଭାବ। ଯେପରି ଦମୟନ୍ତୀ ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ।
ତାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତୁର୍ଭଗିନୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ମାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅଜ୍ଞାଯମାନାଽପିସତୀ ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତା ତ୍ଵଯି। ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁଵିହିତା ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ସଦା ତ୍ଵଯା
'ମୋତେ ଚିହ୍ନିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଖୁସିରେ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ମିଳିଛି, ଏବଂ ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛ।'
ସୁଖାତ୍ସୁଖତରୋ ଵାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଚିରଵିପ୍ରୋଷିତାଂ ମାତର୍ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'ଏଠିରେ ମୋର ବାସ ବହୁତ ସୁଖଦ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ମାଆ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୂରେ ରହିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଦାରକୌ ଚ ହି ମେ ନୀତୌ ଵସତସ୍ତତ୍ର ବାଲକୌ। ପିତ୍ରା ଵିହୀନୌ ଶୋକାର୍ତୌ ମଯା ଚୈଵ କଥଂ ନୁ ତୌ
'ମୋ ଦୁଇଟି ଛୁଆ ଏଠାରେ ରହିବାବେଳେ ପଛରେ ରହିଗଲେ; ସେମାନେ ବାପା ବିହୀନ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି କି ଜାଣିପାରୁନି।'
ଯଦି ଚାପି ପ୍ରିଯଂ କିଂଚିନ୍ମଯି କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି। ଵିଦର୍ଭାନ୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ଶୀଘ୍ରଂ ମେ ଯାନମାଦିଶ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ମୋ ଯାତ୍ରା ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାମୁକ୍ତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୃଷ୍ଵସା ନୃପ। ଗୁପ୍ତାଂ ବଲେନ ମହତା ପୁତ୍ରସ୍ଯାନୁମତେ ତତଃ
ରାଜମାତା ଆନନ୍ଦରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଅଙ୍କର ସମ୍ମତିରେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପଠାଇଦେଲେ।
ପ୍ରାସ୍ଥାପଯଦ୍ରାଜମାତା ଶ୍ରୀମତୀଂ ନରଵାହିନା। ଯାନେନ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵନ୍ନପାନପରିଚ୍ଛଦାମ୍
ରାଜମାତା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସେନା ସହିତ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ସହିତ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ସା ନଚିରାଦେଵ ଵିଦର୍ଭାନଗମଚ୍ଛୁଭା। ତାଂ ତୁ ବନ୍ଧୁଜନଃ ସର୍ଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସମପୂଜଯତ୍
ତାପରେ, ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ବିଲମ୍ବ ଛାଡ଼ି ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଜନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ସର୍ଵାନ୍କୁଶଲିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାନ୍ଧଵାନ୍ଦାରକୌ ଚ ତୌ। ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୋଭୌ ସର୍ଵଂ ଚୈଵ ସଖୀଜନମ୍
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସେ ଦୁଇଟି ଛୁଆଁ ସୁସ୍ଥ ଦେଖି, ସେ ମାଆ, ବାପା ଓ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ।
ଦେଵତାଃ ପୂଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପରେଣ ଵିଧିନା ଦେଵୀ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ
ଦମୟନ୍ତୀ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ।
ଅତର୍ପଯତ୍ସୁଦେଵଂ ଚ ଗୋସହସ୍ରେଣ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତନଯାଂ ଗ୍ରାମେଣ ଦ୍ରଵିଣେନ ଚ
ରାଜା, ଝିଅକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ସୁଦେବଙ୍କୁ ହଜାର ଗାଈ, ଗ୍ରାମ ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ସା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟା ରଜନୀଂ ତତ୍ରପିତୁର୍ଵେଶ୍ମନି ଭାମିନୀ। ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ମାତରଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ରାତି କଟାଇ, ଦମୟନ୍ତୀ ଆରାମ କରି, ମାଆଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ମାଂ ଚେଦିଚ୍ଛସି ଜୀଵନ୍ତୀଂ ମାତଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମିତେ। ନଲସ୍ଯ ନରଵୀରସ୍ଯ ଯତସ୍ଵାନଯନେ ପୁନଃ
'ମାଆ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସତ୍ୟ କହୁଛି, ନଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି ଆଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।'
ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ତଥୋକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଭୃଶଦୁଃଖିତା। ବାଷ୍ପେଣାପିହିତା ରାଜ୍ଞୀ ନୋତ୍ତରଂ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜମାତା ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକି, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତଦଵସ୍ଥାଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵମନ୍ତଃପୁରଂ ତଦା। ହାହାଭୂତମତୀଵାସୀଦ୍ଭୃଶଂ ଚ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ସେ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୃହମଧ୍ୟର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ବିଷାଦରେ ଭାସିଗଲେ, ଏବଂ ଘର ଭିତରେ ଭୟଙ୍କର କାନ୍ଦାକାଟି ଓ ଶୋକର ହୁଲୁସି ଉଠିଲା।
ତତୋ ଭୀମଂ ମହାରାଜଂ ଭାର୍ଯା ଵଚନାମବ୍ରଵୀତ୍। ଦମଯନ୍ତୀ ନୃପ ଭୃଶଂ ଭର୍ତାରମନୁଶୋଚତି
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅପକୃଷ୍ଯ ଚ ଲଜ୍ଜାଂ ସା ସ୍ଵଯମୁକ୍ତଵତୀ ଵିଭୋ। ପ୍ରଯତନ୍ତୁ ତଵପ୍ରେଷ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଦର୍ଶନେ
ଲଜ୍ଜାକୁ ପଛକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ନିଜେ ଏହି କଥା କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମର ସେବକମାନେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।'
ତଯାପ୍ରଯୋଦିତୋ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ। ପ୍ରାଶ୍ଥାପଯଦ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଯତଧ୍ଵଂ ନଲଦର୍ଶନେ
ତାଙ୍କର ଉନ୍ମତ୍ତିରେ, ରାଜା ଅନୁଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ, 'ନଳଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯାଆ।'
ତତୋ ଵିଦର୍ଭାଧିପତେର୍ନିଯୋଗାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଦା। ଦମଯନ୍ତୀମଥାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତାସ୍ତେ ତଥାଽଵ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ବିଦର୍ଭର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପଚାରି, ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି କହି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଥ ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ଭୈମୀ ସର୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରେଷ୍ଵିଦଂ ଵଚଃ। ବ୍ରୂତ ଵୈ ଜନସଂସତ୍ସୁ ତତ୍ରତତ୍ର ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହିବେ।'
କ୍ଵନୁ ତ୍ଵଂ କିତଵ ଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ମମ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵପିନେ ସୁପ୍ତାମନୁରକ୍ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରିଯ
'କେଉଁଠି ଅଛ, ଦ୍ୟୁତକର୍ତ୍ତା? ତୁମେ ମୋର ପୋଷାକ ଅର୍ଧା ଫାଟି ଦେଇ, ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲ।'
ସା ଵୈ ଯଥା ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ତଥାଽଽସ୍ତେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷିଣୀ। ଦହ୍ଯମାନା ଭୃଶଂ ବାଲା ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧେନାଭିସଂଵୃତା
'ଯେଉଁ ଭଳି ତୁମେ ଦେଖିଥିଲ, ସେହି ଭଳି ସେ ଏଉଁଠି ଅଛି, ତୁମ ପଥ ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଥିବା ଏକ ଅପରିପକ୍କ କନ୍ୟା, ଅର୍ଧ ପୋଷାକରେ ଢାକା।'
ତସ୍ଯା ରୁଦନ୍ତ୍ଯାଃ ସତତଂ ତେନ ଶୋକେନ ପାର୍ଥିଵ। ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵୈ ଦେଵ ପ୍ରତିଵାକ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ଚ
'ସେ ସଦା କାନ୍ଦୁଛି, ଏହି ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ରାଜନ୍; ଦୟା କର, ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଅ।'
ଏଵମନ୍ଯଚ୍ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃପାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥା ମଯି। ଵାଯୁନା ଧୂଯମାନୋ ହି ଵନଂ ଦହତି ପାଵକଃ
'ଏହା ଛଡ଼ା ଯାହା କିଛି ତାଙ୍କୁ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା ଜଗାଇପାରେ, ତାହା କହ; କାରଣ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇଦିଏ, ସେପରି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦହୁଛି।'