ଵିଦର୍ଭରାଜୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ସୁତେଯଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣୀ ଦମଯନ୍ତୀତି ଵିଶ୍ରୁତା
ବିଦର୍ଭର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ଭୀମ ତାଙ୍କର ପିତା; ଏହି ଶୁଭାଙ୍ଗନା ତାଙ୍କର ଝିଅ, ଦମୟନ୍ତୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ରାଜା ତୁ ନୈଷଧୋ ନାମ ଵୀରସେନସୁତୋ ନଲଃ। ଭାର୍ଯେଯଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣୀ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ବୀରସେନାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଷଧ ନାମକ ରାଜା ନଳ, ଏହି ଶୁଭାଙ୍ଗନା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ।
ସ ଦ୍ଯୂତେନ ଜିତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ହୃତରାଜ୍ଯୋ ମହାମନାଃ। ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଗତଃ ସାର୍ଧଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଦ୍ୟୂତରେ ଭାଇ ଠାରୁ ହାରି, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ, ଯଦ୍ୟପି ମହାନ ମନୋବଳ ଥିଲା; ଦମୟନ୍ତୀ ସହ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ କାହାରୁ ଚିହ୍ନାଯିବେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ଚରାମଃ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ସେଯମାସାଦିତା ବାଲା ତଵ ଦେଵି ନିଵେଶନେ
ଆମେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଖୋଜରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ; ଏହି ଝିଅଟି ତୁମ ମହଳରେ ମିଳିଛି, ହେ ଦେବୀ।
ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଦୃଶୀ ମାନୁଷୀ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ। ଅସ୍ଯା ହ୍ଯେଷ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ସହଜଃ ପିପ୍ଲୁରୁତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସହିତ ମିଳିପାରିବା ମାନବୀ ଏ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଏକ ଉତ୍ତମ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଶ୍ଯାମାଯାଃ ପଦ୍ମସଂକାଶୋ ଲକ୍ଷିତୋଽନ୍ତର୍ହିତୋ ମଯା। ମଲେନ ସଂଵୃତୋହ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ଛନ୍ନୋଽଭ୍ରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ତାଙ୍କର ଶ୍ୟାମଳ ଚର୍ମରେ ପଦ୍ମସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମେଳ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ଏହା ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଚାଦିଁ ଯେପରି ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି।
ଚିହ୍ନଭୂତୋ ଵିଭୂତ୍ଯର୍ଥମଯଂ ଧାତ୍ରା ଵିନିର୍ମିତଃ। ପ୍ରତିପତ୍କଲୁଷେଵେନ୍ଦୋର୍ଲେଖା ନାତିଵିରାଜତେ
ଏହି ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି; ଚନ୍ଦ୍ରର ଦାଗ ଭଳି, ଏହା ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ଯା ନଶ୍ଯତେ ରୂପଂ ଵପୁର୍ମଲସମାଚିତମ୍। ଅସଂସ୍କୃତମପି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭାତି କାଞ୍ଚନସନ୍ନିଭମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ମେଳରେ ଢାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କେବେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ; ଅଲଙ୍କୃତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ହେଉଛନ୍ତି, ସୁନା ପରି ଚମକେ।
ଅନେନ ଵପୁଷା ବାଲା ପିପ୍ଲୁନାଽନେନ ସୂଚିତା। ଲକ୍ଷିତେଯଂ ମଯା ଦେଵୀ ପିହିତୋଽଗ୍ନିରିଵୋଷ୍ମଣା
ଏହି ଆକୃତି ଓ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଝିଅଟି ଚିହ୍ନଟ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି, ହେ ଦେବୀ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଉଷ୍ମାରେ ଲୁଚିଯାଏ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସୁଦେଵସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ସୁନନ୍ଦା ଶୋଧଯାମାସ ପିପ୍ଲୁପ୍ରଚ୍ଛାଦନଂ ମଲମ୍
ସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜମାତା ସୁନନ୍ଦା ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଉପରେ ଥିବା ମେଳକୁ ସଫା କଲେ।
ସ ମଲେନାପକୃଷ୍ଟନ ପିପ୍ଲୁସ୍ତସ୍ଯା ଵ୍ଯରୋଚତ। ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଯଥା ଵ୍ଯଭ୍ରେ ନଭସୀଵ ନିଶାକରଃ
ମେଳ ହଟିଗଲାପରେ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଉପରେ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଚମକିଉଠିଲା, ଯେପରି ମେଘ ହଟିଲେ ଆକାଶରେ ଚାନ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ।
ପିପ୍ଲୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନନ୍ଦା ଚ ରାଜମାତା ଚ ଭାରତ। ରୁଦନ୍ତ୍ଯୌ ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯମୁହୂର୍ତମିଵ ତସ୍ଥତୁଃ
ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସୁନନ୍ଦା ଓ ରାଜମାତା ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଏଭଳି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ବାଷ୍ପଂ ଶନକୈ ରାଜମାତେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଭଗିନ୍ଯା ଦୁହିତା ମେଽସି ପିପ୍ଲୁନାନେନ ସୂଚିତା
ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଶ୍ରୁ ରୋକି, ରାଜମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ଭଉଣୀର ଝିଅ, ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା।'
ଅହଂ ଚ ତଵ ମାତା ଚ ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁତେ ଦଶାର୍ଣାଧିପତେଃ ସୁଦାମ୍ନଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନେ
ମୁଁ ଏବଂ ତୁମ ମାଆ, ଦୁହେଁ ମହାନ ରାଜାଙ୍କ—କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ—ସୁଦାମ୍ନଙ୍କ ଝିଅ। ଆଉ ତୁମେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ସୁଦାମ୍ନଙ୍କ ଝିଅ।
ଭୀମସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସା ଦତ୍ତା ଵୀରବାହୋରହଂ ପୁନଃ। ତ୍ଵଂ ତୁ ଜାତା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦଶାର୍ଣେଷୁ ପିତୁର୍ଗୃହେ
ସେ ଝିଅଙ୍କୁ ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଘରେ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ, ଦେଖିଥିଲି।
ଯଥୈଵ ତେ ପିତୁର୍ଗେହଂ ତଥେଦମପି ଭାମିତି। ଯଥୈଵ ଚ ମମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଦମଯନ୍ତି ତଥା ତଵ
ଯେପରି ଏହି ଘର ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଘର, ସେପରି ଏଠିକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଘର ବୋଲି ଭାବ। ଯେପରି ଦମୟନ୍ତୀ ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ।
ତାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତୁର୍ଭଗିନୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ମାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅଜ୍ଞାଯମାନାଽପିସତୀ ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତା ତ୍ଵଯି। ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁଵିହିତା ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ସଦା ତ୍ଵଯା
'ମୋତେ ଚିହ୍ନିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଖୁସିରେ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ମିଳିଛି, ଏବଂ ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଛ।'
ସୁଖାତ୍ସୁଖତରୋ ଵାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଚିରଵିପ୍ରୋଷିତାଂ ମାତର୍ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'ଏଠିରେ ମୋର ବାସ ବହୁତ ସୁଖଦ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ମାଆ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୂରେ ରହିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଦାରକୌ ଚ ହି ମେ ନୀତୌ ଵସତସ୍ତତ୍ର ବାଲକୌ। ପିତ୍ରା ଵିହୀନୌ ଶୋକାର୍ତୌ ମଯା ଚୈଵ କଥଂ ନୁ ତୌ
'ମୋ ଦୁଇଟି ଛୁଆ ଏଠାରେ ରହିବାବେଳେ ପଛରେ ରହିଗଲେ; ସେମାନେ ବାପା ବିହୀନ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି କି ଜାଣିପାରୁନି।'
ଯଦି ଚାପି ପ୍ରିଯଂ କିଂଚିନ୍ମଯି କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି। ଵିଦର୍ଭାନ୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ଶୀଘ୍ରଂ ମେ ଯାନମାଦିଶ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ମୋ ଯାତ୍ରା ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାମୁକ୍ତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୃଷ୍ଵସା ନୃପ। ଗୁପ୍ତାଂ ବଲେନ ମହତା ପୁତ୍ରସ୍ଯାନୁମତେ ତତଃ
ରାଜମାତା ଆନନ୍ଦରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଅଙ୍କର ସମ୍ମତିରେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପଠାଇଦେଲେ।
ପ୍ରାସ୍ଥାପଯଦ୍ରାଜମାତା ଶ୍ରୀମତୀଂ ନରଵାହିନା। ଯାନେନ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵନ୍ନପାନପରିଚ୍ଛଦାମ୍
ରାଜମାତା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସେନା ସହିତ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ସହିତ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତଃ ସା ନଚିରାଦେଵ ଵିଦର୍ଭାନଗମଚ୍ଛୁଭା। ତାଂ ତୁ ବନ୍ଧୁଜନଃ ସର୍ଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସମପୂଜଯତ୍
ତାପରେ, ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ବିଲମ୍ବ ଛାଡ଼ି ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଜନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ସର୍ଵାନ୍କୁଶଲିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାନ୍ଧଵାନ୍ଦାରକୌ ଚ ତୌ। ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୋଭୌ ସର୍ଵଂ ଚୈଵ ସଖୀଜନମ୍
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସେ ଦୁଇଟି ଛୁଆଁ ସୁସ୍ଥ ଦେଖି, ସେ ମାଆ, ବାପା ଓ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ।
ଦେଵତାଃ ପୂଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ପରେଣ ଵିଧିନା ଦେଵୀ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ
ଦମୟନ୍ତୀ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ।
ଅତର୍ପଯତ୍ସୁଦେଵଂ ଚ ଗୋସହସ୍ରେଣ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତନଯାଂ ଗ୍ରାମେଣ ଦ୍ରଵିଣେନ ଚ
ରାଜା, ଝିଅକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ସୁଦେବଙ୍କୁ ହଜାର ଗାଈ, ଗ୍ରାମ ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ସା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟା ରଜନୀଂ ତତ୍ରପିତୁର୍ଵେଶ୍ମନି ଭାମିନୀ। ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ମାତରଂ ରାଜନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ରାତି କଟାଇ, ଦମୟନ୍ତୀ ଆରାମ କରି, ମାଆଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ମାଂ ଚେଦିଚ୍ଛସି ଜୀଵନ୍ତୀଂ ମାତଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମିତେ। ନଲସ୍ଯ ନରଵୀରସ୍ଯ ଯତସ୍ଵାନଯନେ ପୁନଃ
'ମାଆ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସତ୍ୟ କହୁଛି, ନଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି ଆଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।'
ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ତଥୋକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଭୃଶଦୁଃଖିତା। ବାଷ୍ପେଣାପିହିତା ରାଜ୍ଞୀ ନୋତ୍ତରଂ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜମାତା ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକି, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।