ଦୁଷ୍କରଂ କୁରୁତେଽତ୍ଯନ୍ତଂ ହୀନୋ ଯଦନଯା ନଲଃ। ଧାରଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ନ ଶୋକେନାପି ସୀଦତି
ନଳ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁନାହାନ୍ତି।
ଇମାମସିତକେଶାନ୍ତାଂ ଶତପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ସୁଖାର୍ହାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମାପି ଵ୍ଯଥତେ ମନଃ
କଳା କେଶ ଓ ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ପରି ଆଖି ଥିବା, ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ଏମିତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ବେଦନାରେ ଭରିଯାଉଛି।
କଦା ନୁ ଖଲୁଃ ଦୁଃଖସ୍ଯ ପାରଂ ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଶୁଭା। ଭର୍ତୁଃ ସମାଗମାତ୍ସାଧ୍ଵୀରୋହିଣୀ ଶଶିନୋ ଯଥା
ଏହି ସତୀ ନାରୀ କେବେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ସମାପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିବେ? ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଳିଥାଏ।
ଅସ୍ଯା ନୂନଂ ପୁନର୍ଲାଭାନ୍ନୈଷଧଃ ପ୍ରୀତିମେଷ୍ଯତି। ରାଜା ରାଜ୍ଯପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପୁନର୍ଲବ୍ଧ୍ଵେଵ ମେଦିନୀମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ମହିଳାକୁ ପୁନି ପାଇଲେ, ନଳ ପୁନି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିବେ, ଯେପରି ରାଜା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ପୁନି ତାହାକୁ ଫେରାଇ ପାଇଲେ ଖୁସି ହୁଏ।
ତୁଲ୍ଯଶୀଲଵଯୋଯୁକ୍ତାଂ ତୁଲ୍ଯାଭିଜନସଂଵୃତମ୍। ନୈଷଧୋଽର୍ହତି ଵୈଦର୍ଭୀଂ ତଂ ଚେଯମସିତେକ୍ଷଣା
ଚରିତ୍ର, ବୟସ୍ ଓ କୁଳରେ ସମାନ ଥିବା ଏହି ବୈଦର୍ଭୀକୁ ନଳ ଯଥେଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଏହି କଳା ଆଖି ଥିବା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯସତ୍ଵଵତୋ ମଯା। ସମାଶ୍ଵାସଯିତୁଂ ଭାର୍ଯାଂ ପତିଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା ସେହି ବୀରଙ୍କ ଜନ୍ମାନ୍ତର ସ୍ତ୍ରୀ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବାକୁ ମୋର ଉଚିତ।
ଅହମାଶ୍ଵାସଯାମ୍ଯେନାଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍। ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ଧ୍ଯାନରୋଦନତତ୍ପରାମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଦୁଃଖ ଦେଖିନଥିବା ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ପୀଡିତ ଓ ଧ୍ୟାନ ଓ କାନ୍ଦିବାରେ ଲୀନ ଥିବା ଏହି ମହିଳାଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବି।
ଏଵଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ଵିଵିଧୈଃ କାରଣୈର୍ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚ ତାମ୍। ଉପଗମ୍ଯ ତତୋ ଭୈମୀଂ ସୁଦେଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଓ ଚିହ୍ନ ଭାବି, ସୁଦେବ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ସୁଦେଵୋ ଵୈଦର୍ଭି ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ଦଯିତଃ ସଖା। ଭୀମସ୍ଯ ଵଚନାଦ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵାମନ୍ଵେଷ୍ଟୁମିହାଗତଃ
ହେ ବୈଦର୍ଭୀ, ମୁଁ ସୁଦେବ, ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ; ରାଜା ଭୀମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
କୁଶଲୀ ତେ ପିତା ରାଜ୍ଞି ଜନନୀ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚ ତେ। ଆଯୁଷ୍ମନ୍ତୌ କୁଶଲିନୌ ତତ୍ରସ୍ଥୌ ଦାରକୌ ଚ ତେ
ରାଜା ତୁମ ପିତା, ତୁମ ମାତା ଓ ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି; ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ଵତ୍କୃତେବନ୍ଧୁଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଗତସତ୍ଵା ଇଵାସତେ। ଅନ୍ଵେଷ୍ଟାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଭ୍ରମନ୍ତି ଶତଶୋ ମହୀମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ତୁମ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଜଣେ ଜଣେ ନିର୍ଜୀବ ପରି ବସିଛନ୍ତି; ଶତଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଭିଜ୍ଞାଯ ସୁଦେଵଂ ତଂ ଦମଯନ୍ତୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍କ୍ରମେଣ ସୁହୃଦଃ ସ୍ଵକାନ୍
ସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ନେହୀମାନେଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ପଚାରିଲେ।
ରୁରୋଦ ଚ ଭୃଶଂ ରାଜନ୍ଵୈଦର୍ଭୀ ଶୋକକର୍ଶିତା। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଦେଵଂ ସହସା ଭ୍ରାତୁରିଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ବୈଦର୍ଭୀ, ଅଚାନକ ସୁଦେବଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖି ଗଭୀର ଭାବେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।
ତତୋ ରୁଦନ୍ତୀଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନନ୍ଦା ଶୋକକର୍ଶିତା। ସୁଦେଵେନ ସହୈକାନ୍ତେ କଥଯନ୍ତୀଂ ଚ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ସୁନନ୍ଦା, ସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ କଥା ହେଲେ।
ଜନିତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ରୁଦତେ ଭୃଶମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ସହାଗମ୍ଯ ତାଂଵିଦ୍ଧି ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ମାତା ତାଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ତିବ୍ର କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ତୁମେ ଯଦି ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ମନେ କର, ସେ ଏଭଳି ଆସିଥିଲେ।
ଅଥ ଚେଦିପତେର୍ମାତା ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାନ୍ତଃପୁରାତ୍ତଦା। ଜଗାମ ଯତ୍ରସା ବାଲା ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ସହାଭଵତ୍
ତାପରେ, ଚେଦିରାଜଙ୍କ ମାତା ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି, ଏହି ଝିଅଟି ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହ ଗଲେ।
ତତଃ ସୁଦେଵମାନାଯ୍ଯ ରାଜମାତା ଵିଶାଂପତେ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାର୍ଯା କସ୍ଯେଯଂ ସୁତା ଵା କସ୍ଯ ଭାମିନୀ
ତାପରେ ରାଜମାତା ସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଣି, ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ମହିଳା କାହାର ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ? ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କାହାର ଝିଅ?'
କଥଂ ଚ ନଷ୍ଟା ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋ ଭର୍ତୁର୍ଵା ଵାମଲୋଚନା। ତ୍ଵଯା ଚ ଵିଦିତା ଵିପ୍ର କଥମେଵଂଗତା ସତୀ
ଏହି ଚକ୍ଷୁସୁନ୍ଦରୀ କିପରି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ହରାଇଗଲେ? ଏବଂ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ। ତତ୍ତ୍ଵେନ ହି ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଦେଵରୂପିଣୀମ୍
ମୁଁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ଦେବୀସଦୃଶ ମହିଳା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ରାଜନ୍ସୁଦେଵୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟ ଆଚଷ୍ଟ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଯଥାତଥମ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଦେବ ସୁବିଧାରେ ବସି, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଲେ।
ଵିଦର୍ଭରାଜୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ସୁତେଯଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣୀ ଦମଯନ୍ତୀତି ଵିଶ୍ରୁତା
ବିଦର୍ଭର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ଭୀମ ତାଙ୍କର ପିତା; ଏହି ଶୁଭାଙ୍ଗନା ତାଙ୍କର ଝିଅ, ଦମୟନ୍ତୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ରାଜା ତୁ ନୈଷଧୋ ନାମ ଵୀରସେନସୁତୋ ନଲଃ। ଭାର୍ଯେଯଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣୀ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ବୀରସେନାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଷଧ ନାମକ ରାଜା ନଳ, ଏହି ଶୁଭାଙ୍ଗନା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ।
ସ ଦ୍ଯୂତେନ ଜିତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ହୃତରାଜ୍ଯୋ ମହାମନାଃ। ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଗତଃ ସାର୍ଧଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଦ୍ୟୂତରେ ଭାଇ ଠାରୁ ହାରି, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ, ଯଦ୍ୟପି ମହାନ ମନୋବଳ ଥିଲା; ଦମୟନ୍ତୀ ସହ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ କାହାରୁ ଚିହ୍ନାଯିବେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ଚରାମଃ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ସେଯମାସାଦିତା ବାଲା ତଵ ଦେଵି ନିଵେଶନେ
ଆମେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଖୋଜରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ; ଏହି ଝିଅଟି ତୁମ ମହଳରେ ମିଳିଛି, ହେ ଦେବୀ।
ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଦୃଶୀ ମାନୁଷୀ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ। ଅସ୍ଯା ହ୍ଯେଷ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ସହଜଃ ପିପ୍ଲୁରୁତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସହିତ ମିଳିପାରିବା ମାନବୀ ଏ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଏକ ଉତ୍ତମ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଶ୍ଯାମାଯାଃ ପଦ୍ମସଂକାଶୋ ଲକ୍ଷିତୋଽନ୍ତର୍ହିତୋ ମଯା। ମଲେନ ସଂଵୃତୋହ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ଛନ୍ନୋଽଭ୍ରେଣେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ତାଙ୍କର ଶ୍ୟାମଳ ଚର୍ମରେ ପଦ୍ମସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମେଳ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ଏହା ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଚାଦିଁ ଯେପରି ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି।
ଚିହ୍ନଭୂତୋ ଵିଭୂତ୍ଯର୍ଥମଯଂ ଧାତ୍ରା ଵିନିର୍ମିତଃ। ପ୍ରତିପତ୍କଲୁଷେଵେନ୍ଦୋର୍ଲେଖା ନାତିଵିରାଜତେ
ଏହି ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି; ଚନ୍ଦ୍ରର ଦାଗ ଭଳି, ଏହା ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ଯା ନଶ୍ଯତେ ରୂପଂ ଵପୁର୍ମଲସମାଚିତମ୍। ଅସଂସ୍କୃତମପି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭାତି କାଞ୍ଚନସନ୍ନିଭମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ମେଳରେ ଢାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କେବେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ; ଅଲଙ୍କୃତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ହେଉଛନ୍ତି, ସୁନା ପରି ଚମକେ।
ଅନେନ ଵପୁଷା ବାଲା ପିପ୍ଲୁନାଽନେନ ସୂଚିତା। ଲକ୍ଷିତେଯଂ ମଯା ଦେଵୀ ପିହିତୋଽଗ୍ନିରିଵୋଷ୍ମଣା
ଏହି ଆକୃତି ଓ ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଝିଅଟି ଚିହ୍ନଟ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି, ହେ ଦେବୀ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଉଷ୍ମାରେ ଲୁଚିଯାଏ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସୁଦେଵସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ସୁନନ୍ଦା ଶୋଧଯାମାସ ପିପ୍ଲୁପ୍ରଚ୍ଛାଦନଂ ମଲମ୍
ସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜମାତା ସୁନନ୍ଦା ପିପ୍ଲୁ ଚିହ୍ନ ଉପରେ ଥିବା ମେଳକୁ ସଫା କଲେ।