ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯଗୁଣୋ ଭର୍ତା ମାଂ ଚ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତଃ। ଭକ୍ତାଽହମପି ତଂ ଵୀରଂ ଛାଯେଵାନୁଗତା ପଥି
ମୋ ଶ୍ୱାମୀ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣର ମାଲିକ ଏବଂ ସେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ଛାୟା ପରି ସେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
ତସ୍ଯ ଦୈଵାତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗୋଽଭୂଦତିମାତ୍ରଂ ସୁଦେଵନେ। ଦ୍ଯୂତେ ସ ନିର୍ଜିତଶ୍ଚୈଵ ଵନମେକ ଉପେଯିଵାନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଜୁଆରେ ହାରି, ସେ ଏକା ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମେକଵସନଚ୍ଛନ୍ନମୁନ୍ମ୍ତମିଵ ଵିହ୍ଵଲମ୍। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ଭର୍ତାରମହମପ୍ଯଗମଂ ଵନମ୍
ମୋ ଶ୍ୱାମୀ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନରେ, ପାଗଳ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲି।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନେ ଵୀରଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍କାରଣାନ୍ତରେ। କ୍ଷୁତ୍ପରୀତସ୍ତୁ ଵିମନା ଵାସଶ୍ଚୈକଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ଏକ ଦିନ ଅରଣ୍ୟରେ, କୌଣସି କାରଣରେ, ସେ ବୀର ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଏକମାତ୍ର ଜାମା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତମେକଵସନା ନଗ୍ନମୁନ୍ମତ୍ତଵଦଚେତସମ୍। ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତୀ ବହୁଲା ନ ସ୍ଵପାମି ନିଶାଃ ସଦା
ସେ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ନଗ୍ନ ଏବଂ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନରେ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ସେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ରାତିରେ କେବେ ଶୁଏନି।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଵାସସୋଽର୍ଧଂ ପରିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ମାମନାଗସମ୍
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଦିନ ସେ ମୋତେ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଜାମା ଅର୍ଧା ଭାଗ କଟି ଦେଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ତଂ ମାର୍ଗମାଣା ଭର୍ତାରଂ ଦହ୍ଯମାନା ଦିଵାନିଶମ୍। ନ ଵିନ୍ଦାମ୍ଯମରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ମୁଁ ଦିନରାତି ଜଳୁଥିବା ହୃଦୟରେ ମୋ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, କିନ୍ତୁ ଦେବତା ସମାନ ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୋ ଜୀବନନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ମିଳୁନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ରାଜମାତରମପ୍ଯୁତ। ସ୍ଥିତାଽଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଵେପମାନା ସୁଦୁଃଖିତା
ଏପରି କହି, ସେ ଦୋଷହୀନୀ ନାରୀ ରାଜମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, କମ୍ପିତ ଦେହରେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତାମଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣାକ୍ଷୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥା ବହୁ। ରାଜମାତାଽବ୍ରଵୀଦାର୍ତା ଭୈମୀମାର୍ତସ୍ଵରାଂ ସ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ବହୁ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ରାଜମାତା ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ, ଭୀମଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ।
ଵସ ତ୍ଵମିହ କଲ୍ଯାଣି ପ୍ରୀତିର୍ମେ ପରମା ତ୍ଵଯି। ମୃଗଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଭର୍ତାରଂ ପୁରୁଷା ମମ
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ। ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ବଡ଼ ସ୍ନେହ ଅଛି। ମୋର ଲୋକମାନେ ତୁମ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ, ହେ ଭଦ୍ରେ।
ଅପି ଵା ସ୍ଵଯମାଗଚ୍ଛେତ୍ପରିଧାଵନ୍ନିତସ୍ତତଃ। ଇହୈଵ ଵସତୀ ଭଦ୍ରେ ଭର୍ତାରମୁପଲପ୍ସ୍ଯସେ
କିମ୍ବା ସେ ନିଜେ ଏଠାଠାରେ ଘୁରୁଘୁରି ଆସିପାରନ୍ତି। ଏଠାରେ ରୁହିଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମିଳିପାରିବ।
ରାଜମାତୁର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତୀ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ସମଯେନୋତ୍ସହେ ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵି ଵୀରପ୍ରଜାଯିନି
ରାଜମାତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ କହିଲେ, 'ମୋର ଶର୍ତ୍ତ ମାନିଲେ, ହେ ବୀରମାତା, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିପାରିବି।'
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ନୈଵ ଭୁଞ୍ଜୀଯାଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ପାଦଧାଵନମ୍। ନ ଚାହଂ ପୁରୁଷାନନ୍ଯାନ୍ପ୍ରଭାଷେଯଂ କଥଂଚନ
ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବି ନାହିଁ, କାହାର ପାଦ ଧୋଇବି ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ସହ କଥା ହେବି ନାହିଁ।
ପ୍ରାର୍ଥଯେଦ୍ଯଦି ମାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯସ୍ତେ ସ ପୁମାନ୍ଭଵେତ୍। ଵଧ୍ଯଶ୍ଚ ତେ ସକୃନ୍ମନ୍ଦ ଇତିମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍
ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉ। ଯଦି କେହି ପୁନଃପୁନଃ ଏହିପରି କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଉ—ଏହି ମୋର ନିୟମ।
ଭର୍ତୁରନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ତୁ ପଶ୍ଯେଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନହମ୍। ଯଦ୍ଯେଵମିହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶେ ନ ସଂଶଯଃ। ଅତୋଽନ୍ଯଥା ନ ମେ ଵାସୋ ଵର୍ତତେ ହୃଦଯେ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ଯଦି ଏଭଳି ହୁଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ରହିବି। ଏହା ଛଡ଼ା, ମୋ ହୃଦୟରେ ଆଉ କେଉଁଠି ମୋର ଥିବାକୁ ଅଛିନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ତୁ ରାଜମାତେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ସର୍ଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵ୍ରତମୀଦୃଶମ୍
ଦମୟନ୍ତୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସବୁ କଥା କରିଦେବି; ତୁମର ଏପରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭୈମୀଂ ରାଜମାତା ଵିଶାଂପତେ। ଉଵାଚେଦଂ ଦୁହିତରଂ ସୁନନ୍ଦାଂ ନାମ ଭାରତ
ଏପରି କହି, ରାଜମାତା ଭାଇମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର 'ସୁନନ୍ଦା' ନାମକ ଝିଅକୁ କହିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀମଭିଜାନୀଷ୍ଵ ସୁନନ୍ଦେ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍। ଵଯସା ତୁଲ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ସଖୀ ତଵ ଭଵତ୍ଵିଯମ୍। ଏତଯା ସହ ମୋଦସ୍ଵ ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ରମନା ସଦା
ହେ ସୁନନ୍ଦା, ଏହି ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପବତୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନ; ଏହା ତୁମ ସମବୟସୀ, ଏହି ତୁମ ସଖୀ ହେଉ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ମନେ ଖୁସି ହେଇ ରୁହ।
ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟା ସୁନନ୍ଦା ଗୃହଣାଗମତ୍। ଦମଯନ୍ତୀମୁପାଦାଯ ସଖୀଭିଃ ପରିଵାରିତା
ଏହା ଶୁଣି ସୁନନ୍ଦା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ସଖୀମାନେ ଘେରି ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।
ସହସା ନ୍ଯଵସଦ୍ରାଜନ୍ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ସୁନନ୍ଦଯା। ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ନଲଂ ଵୀରମନିଶଂ ଵାମଲୋଚନା
ସେଠାରେ ସୁନନ୍ଦା ସହ ରାଜକୁମାରୀ ଦମୟନ୍ତୀ ଦିନ ରାତି ନଳଙ୍କୁ ଭାବି ରହିଲେ, ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ରହିଲା।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦମଯନ୍ତୀଂ ତୁ ନଲୋ ରାଜା ଵିଶାଂପତେ। ଦଦର୍ଶ ଦାଵଂ ଦହ୍ଯନ୍ତଂ ମହାନ୍ତଂ ଗହନେ ଵନେ
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ରାଜା ନଳ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଆଗୁନି ଜଳୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ର ସୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦଂଵୈ ମଧ୍ଯେ ଭୂତସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ଅଭିଧାଵ ନଲେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକେତି ଚାସକୃତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଆଗୁନି ମଧ୍ୟରେ କେହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ 'ନଳ! ମହାପୁଣ୍ୟବାନ!' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଡାକୁଥିବା ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶୁଣିଲେ।
ମା ଭୈରିତି ନଲଶ୍ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମଧ୍ଯମଗ୍ନେଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତମ୍। ଦଦ୍ରଶ ନାଗରାଜାନଂ ଶଯାନଂ କୁଣ୍ଡଲୀକୃତମ୍
ନଳ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନି', ଏବଂ ଆଗୁନି ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଗୋଲାକାର ହେଇ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ନାଗଃ ପ୍ରଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵେପମାନୋ ନଲଂ ତଦା। ଉଵାଚ ମାଂ ଵିଦ୍ଧିରାଜନ୍ନାଗଂ କର୍କୋଟକଂ ନୃପ
ସେ ନାଗ ହାତ ଜୋଡି ତାଳି ଦେଇ କମ୍ପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ମୋତେ କର୍କଟକ ନାମକ ନାଗ ବୋଲି ଜାଣ।'
ମଯା ପ୍ରଲବ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରନାଗାଃ ସୁମହାତପାଃ। ତେନ ମନ୍ଯୁପରୀତେନ ଶପ୍ତୋସ୍ମି ମନୁଜାଧିପ
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵର ଇଵ ଯାଵଦେତି ନଲଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଇତୋ ନେତାସି ତତ୍ସ ତ୍ଵଂ ଶାପାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯସି ମତ୍କୃତାତ୍
'ନଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ଥିବା ଗଛ ପରି ଅଚଳ ରୁହ; ଏଠାରୁ ତୁମକୁ କେହି ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।'
ତସ୍ଯ ଶାପାନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ପଦାଦ୍ଵିଚଲିତୁଂ ପଦମ୍। ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ମାଂ ଭଵାନ୍
ତାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଏକ ପାଉଁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରୁନି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ କଥା ଶିଖେଇବି; ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।
ସଖା ଚ ତେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ପନ୍ନଗଃ। ଲଘୁଶ୍ଚ ତେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଶୀଘ୍ରମାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ମାମ୍
ମୁଁ ତୁମର ସଖା ହେବି; ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ମୁଁ ହଳୁକା ହୋଇଯିବି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ନେଇଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ବଭୂଵାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରକଃ। ଦଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନଲଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଦେଶଂ ଦାଵଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଏପରି କହି, ନାଗରାଜ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହେଲେ; ନଳ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଆଗୁନି ନଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଆକାଶଦେଶମାସାଦ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନା। ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଂ ତଂ ନାଗଃ ପୁନଃ କର୍କୋଟକୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଆଗୁନିର କଳା ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଖୋଲା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ନଳ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ସେତେବେଳେ କର୍କଟକ ନାଗ ପୁଣି କହିଲେ—