ରତ୍ନରାଶିର୍ଵିଶୀର୍ଣୋଽଯଂ ଗୃହ୍ଣୀଧ୍ଵଂ କିଂ ପ୍ରଧାଵତ। ସାମାନ୍ଯମେତଦ୍ଦ୍ରଵିଣଂ ନ ମିଥ୍ଯା ଵଚନଂ ମମ
ଏଠାରେ ରତ୍ନର ଢେର ଛିଟିଯାଇଛି—ନିଅ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ଏହି ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କର, ମୋ କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ପୁନରେଵାଭିଧାସ୍ଯାମି ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ସୁକାତରାଃ। ଏଵମେଵାଭିଭାଷନ୍ତୋ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଭଯାତ୍ତଦା
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହୁଛି—ଭଲଭାବେ ଭାବିଦେଖ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ସୁବିଧାକୁ ଆଶା କରୁଛ। ଏମିତି କହିବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଜନସଂକ୍ଷଯେ। ଦମଯନ୍ତୀ ଚ ବୁବୁଧେ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତମାନସା। ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵୈଶସଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ଭୟରେ ଭରିଥିବା ମନେ ସେଠାରେ ଘଟୁଥିବା ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲା ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣା। ସଂସକ୍ତଵଦନାଶ୍ଵାସା ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଦେଖି ତା ଅରବଳା, ପଦ୍ମପ୍ରଭା ନୟନୀ, ମୁହଁରେ ଶ୍ୱାସ ଅଟକିଯାଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯେ ତୁ ତତ୍ର ଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସାର୍ଥାତ୍କେଚିଦଵିକ୍ଷତାଃ। ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରୁ ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ—'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାର କର୍ମର ଫଳ?'
ନୂନଂ ନ ପୂଜିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ମଣିଭଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ତଥା ଯକ୍ଷାଧିପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନ ଵୈ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ସମ୍ମାନ ଦେଇନଥିଲୁ; ଏହିପରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ନ ପୂଜା ଵିଘ୍ରକର୍ତୄଣାମଥଵା ପ୍ରଥମଂ କୃତା
ଏହିପରି ଆମେ ସାର୍ଥର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଆଦିରେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ଶକୁନାନାଂ ଫଲଂ ଵାଽଥ ଵିପରୀତିମିଦଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଗ୍ରହା ନ ଵିପରୀତାସ୍ତୁ କିମନ୍ଯଦିଦମାଗତମ୍
ନାହିଁଲେ, ଏହା କିଛି ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତର ଫଳ, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ; ଗ୍ରହମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି—ଏହି ଅନ୍ୟ କ'ଣ ଆସିପଡ଼ିଛି?
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ଦୀନା ଜ୍ଞାତିଦ୍ରଵ୍ଯଵିନାକୃତା। ଯାଽସାଵଦ୍ଯ ମହାସାର୍ଥେ ନାରୀ ହ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା
ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖିତ, ଜଣେ ନିଜ ଜଣମାନେ ଓ ଧନ ହରାଇଥିବା, କହିଲେ—'ସେ ଜଣେ ମହାସାର୍ଥରେ ଥିବା ନାରୀ, ଯାହା ମନ୍ଦିର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଉଥିଲେ—'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵିକୃତାକାରା କୃତ୍ଵା ରୂପମମାନୁଷମ୍। ତଯୈଵଂ ଵିହିତା ପୂର୍ଵଂ ମାଯା ପରମଦାରୁଣା
'ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଅପରିଚିତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅମାନବୀୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାୟା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା।'
ରାକ୍ଷସୀ ଵା ଧ୍ରୁଵଂ ଯକ୍ଷୀ ପିଶାଚୀ ଵା ଭଯଂକରୀ। ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମିଦଂ ପାପଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
'ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସୀ, କିମ୍ବା ଯକ୍ଷୀ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅପକାର ତାଙ୍କର—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'
ଯଦି ପଶ୍ଯାମ ତାଂ ପାପାଂ ସାର୍ଥଘ୍ନୀଂ ନୈକଦୁଃଖଦାମ୍। ଲୋଷ୍ଟଭିଃ ପାଂସୁଭିଶ୍ଚୈଵ ତୃଣୈଃ କାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଅଵଶ୍ଯମେଵ ହନ୍ଯାମଃ ସାର୍ଥସ୍ଯ କିଲ କୃତ୍ଯକାମ୍
'ଯଦି ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟା, ସାର୍ଥ ନାଶକାରୀ, ବହୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ, ତେବେ ମାଟି, ଧୁଳି, ଘାସ, କାଠି କିମ୍ବା ହାତରେ ମାରି ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ମାରିଦେବା—ସାର୍ଥର ଭଲ ପାଇଁ।'
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ହ୍ରୀତା ଭୀତା ଚ ସଂଵିଗ୍ରା ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ର କାନନମ୍
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜିତ, ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଅଟେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଆଶଙ୍କମାନା ତତ୍ପାପମାତ୍ମାନଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ସେ ଏହି ଅପକାରକୁ ଭୟ କରି, ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିଲେ।
ଅହୋ ମମୋପରି ଵିଧେଃ ସଂରମ୍ଭୋ ଦାରୁଣୋ ମହାନ୍। ନାନୁବଧ୍ନାତି କୁଶଲଂ କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
'ହାଁ, ମୋ ଉପରେ ଭାଗ୍ୟର କେତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଆସିପଡ଼ିଛି! କାହାର କର୍ମର ଏହି ଫଳ, ଯାହା କିଛି ଭଲ ଆଣେନାହିଁ?'
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯଶୁଭଂ କିଂଚିତ୍କୃତଂ କସ୍ଯଚିଦଣ୍ଵପି। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
'ମୁଁ କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ କେହିଁଠି ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅପକାର କରିଥିବି ବୋଲି ମନେ ପକାଏନାହିଁ—କାମରେ, ମନେ, କିମ୍ବା କଥାରେ। କାହାର କର୍ମର ଏହି ଫଳ?'
ନୂନଂ ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତଂ ପାପାଂ ମାଽଽପତିତଂ ମହତ୍। ଅପଶ୍ଚିମାମିମାଂ କଷ୍ଟାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯହମ୍
'ନିଶ୍ଚୟ ଆଗରୁ କିଛି ବଡ଼ ପାପ କରିଥିଲି, ଏବେ ତାହା ମୋ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ିଛି, ଏହି ଶେଷ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପହଞ୍ଚିଛି।'
ଭର୍ତୃରାଜ୍ଯାପହରଣଂ ସ୍ଵଜନାଚ୍ଚ ରପରାଜଯଃ। ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ତନଯାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିଚ୍ଯୁତିଃ। ନିର୍ନାଥତା ଵନେ ଵାସୋ ବହୁଵ୍ଯାଲନିଷେଵିତେ
'ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯିବା, ନିଜ ଜଣମାନେ ପରାଜିତ ହେବା, ଭର୍ତ୍ତା ସହ ଦୂର ହେବା, ସନ୍ତାନ ହରାଇବା, ନିରାଶ୍ରୟ ହେବା, ବନରେ ରହିବା ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପଶୁ ଘୁରୁଛି—'
ଅଥାପରେଦ୍ଯୁଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ହତଶିଷ୍ଟା ଜନାସ୍ତଦା। ଵନଗୁଲ୍ମାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଶୋଚନ୍ତେ ଵୈଶସଂ କୃତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ପୁତ୍ରଂ ସଖାଯଂ ଚ ନରାଧିପ
ପରେ ଦିନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିରୁ ବାହାରି ଆସି, ଘଟିଥିବା ମାରଣକାଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରିଲେ, ରାଜା, ସେମାନେ ନିଜ ଭାଇ, ବାପା, ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଲେ।
ହନ୍ଯମାନେ ତଦା ସାର୍ଥେ ଦମଯନ୍ତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହିତା ତତ୍ରଵନେ ତୁ ନ ଵିନାଶିତା
ସେ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସାର୍ଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ହସ ସହିତ ଦମୟନ୍ତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅଶୋଚତ୍ତତ୍ର ଵୈଦର୍ଭୀ କିଂନୁ ମେ ଦୁଷ୍କତଂ କୃତମ୍। ଯୋପି ମେ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ଜନାର୍ଣଵଃ
ସେଠାରେ ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଦୁଃଖ କରି କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି? ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଲୋକ କିପରି ଆସିଗଲେ?'
ସ ହତୋ ହସ୍ତିଯୂଥେନ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯାନ୍ମମୈଵ ତତ୍। ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଚିରଂ ଦୁଃଖଂ ନୂନମଦ୍ଯାପି ଵୈ ମଯା
ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ, ସେ ହାତୀ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ; ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗିବାକୁ ହେବ, ନିଶ୍ଚୟ।
ନାପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ମ୍ରିଯତେ ଶ୍ରୁତଂ ଵୃଦ୍ଧାନୁଶାସନମ୍। ଯା ନାହମଦ୍ଯ ମୃଦିତା ହସ୍ତିଯୂଥେନ ଦୁଃଖିତା
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି ମରେ ନାହିଁ; ଏହି ଅଧିକାର ବଡ଼ମାନେ କହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆଜି ହାତୀ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଦୁଃଖିତ, କାରଣ ମୋର ସମୟ ଆସିନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯଦୈଵକୃତଂକିଂଚିନ୍ନରାଣାମିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଚ ମେ ବାଲଭାଵେଽପି କିଂଚିତ୍ପାପକୃତଂ କୃତମ୍
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୋ ଶିଶୁବୟସରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମନେ ଅପକାର କରିନଥିଲି।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯଦିଦଂ ଦୁଃଖମାଗତମ୍। ମନ୍ଯେ ସ୍ଵଯଂଵରକୃତେଲୋକପାଲା ସମାଗତାଃ
ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ସ୍ୱୟଂବର ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହେବାରୁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ମଯା ତତ୍ର ନଲସ୍ଯାର୍ଥାଯ ଦେଵତାଃ। ନୂନଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଭାଵେନ ଵିଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ, ନଳଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି; ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ବିୟୋଗକୁ ପାଇଛି।
ଏଵମାଦୀନି ଦୁଃଖାର୍ତା ସା ଵିଲପ୍ଯ ଵରାଙ୍ଗନା। ପ୍ରଲାପାନି ତଦା ତାନି ଦମଯନ୍ତୀ ପତିଵ୍ରତା
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନା ଦମୟନ୍ତୀ, ପତିପରାୟଣା, ଏପରି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ।
ହତଶେଷୈଃ ସହ ତଦା ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ଅଗଚ୍ଛଦ୍ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଦୁଃଖଶୋକପରାଯଣା
ତାପରେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଅବଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ଦମୟନ୍ତୀ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ସା ଚିରାଦ୍ବାଲା ପୁରମାସାଦଯନ୍ମହତ୍। ସାଯାହ୍ନି ଚେଦିରାଜସ୍ ସୁବାହୋଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବା ପରେ, ସେ ତରୁଣୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଏହା ଥିଲା ଚେଦିର ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କ ସହର।
ସା ତୁ ତଚ୍ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୁବାହୋସ୍ତୁଙ୍ଗଗୋପୁରମ୍।' ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧେନ ଚ ସଂଵୀତା ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟୀ ତା ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁବାହୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଦ୍ଧ ଚିରା ଗୋପନ କରି ସେଇ ମହାନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।