[ଅଥାପଶ୍ଯତ ସାର୍ଥଂ ତଂ ସାର୍ଥଜାନ୍ସୁବହୂନ୍ଗଜାନ୍
ତାପରେ, ସେହି ହାତୀମାନେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ନେଇଥିବା ଅନେକ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେ ତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯଗଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵନଗଜାସ୍ତଦା। ସମାଦ୍ରଵନ୍ତ ଵେଗେନ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଗ୍ରାମର ହାତୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଇଲେ।
ତେଷାମାପତତାଂ ଵେଗଃ କରିଣାଂ ଦୁଃସହୋଽଭଵତ୍। ନଗାଗ୍ରାଦିଵ ଶୀର୍ଣାନାଂ ଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ପତତାଂ କ୍ଷିତୌ। ସ୍ପନ୍ଦତାମପି ନାଗାନାଂ ମାର୍ଗା ନଷ୍ଟା ଵନୋଦ୍ଭଵାଃ ।।]
ସେଇ ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସୁଥିଲେ, ତାହା ସହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁଥିଲା; ଏହା ପର୍ବତ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବନର ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ହାରାଇଗଲା।
ମାର୍ଗଂ ସଂରୁଦ୍ଧ୍ଯ ସଂସୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯାଃ ସାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତେ ତଂ ମମର୍ଦୁଃ ସହସା ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ସେମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ, ପଦ୍ମ ଝିଅଁ ପାଖରେ ଶୁଇଥିବା ଉତ୍ତମ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଅଚାନକ ଭୂମିରେ ଘେରି ଦଳିଦେଲେ।
ମହାରଵଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତୋ ଵଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ଶରଣାର୍ଥିନଃ। ଵନଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ଧାଵନ୍ତୋ ନିଦ୍ରଯା ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେମାନେ ରକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଓ ମାରାଯାଉଥିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଭୟ ଓ ଘୁମରେ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଦନ୍ତୈଃ କରୈଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ହତା ଗଜୈଃ
କିଛି ଲୋକ ହାତୀର ଦାଁତରେ, କିଛି ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡରେ, ଆଉ କିଛି ପାଦରେ ପିସି ମାରାଗଲେ।
ନିହତୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଵବହୁଲାଃ ପଦାତିଜସଂକୁଲାଃ। ଭଯାଦାଧାଵମାନାଶ୍ ପରସ୍ପରହତାସ୍ତଦା
ଉଠ ଓ ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ପଦାତିମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ; ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଘୋରାନ୍ନାଦାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ। ଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵାସଜ୍ଯସଂଭଗ୍ନାଃ ପତିତା ଵିଷମେଷୁ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଛି ଲୋକ ଗଛରେ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, କିଛି ଅସମ ଜାଗାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଦୈଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ହସ୍ତିଭିଃ। ରାଜନ୍ଵିନିହତଂ ସର୍ଵଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ସାର୍ଥମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଆରାଵଃ ସୁମହାଂଶ୍ଚାସୀତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭଯକାରକଃ। ଏଷୋଽଗ୍ନିରୁତ୍ଥିତଃ କଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାଯଧ୍ଵଂ ଧାଵତାଽଧୁନା
ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲା: "ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉଠିଛି! ନିଜେ ରକ୍ଷା କର, ଏବେ ଦୌଡ଼।"
ରତ୍ନରାଶିର୍ଵିଶୀର୍ଣୋଽଯଂ ଗୃହ୍ଣୀଧ୍ଵଂ କିଂ ପ୍ରଧାଵତ। ସାମାନ୍ଯମେତଦ୍ଦ୍ରଵିଣଂ ନ ମିଥ୍ଯା ଵଚନଂ ମମ
ଏଠାରେ ରତ୍ନର ଢେର ଛିଟିଯାଇଛି—ନିଅ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ଏହି ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କର, ମୋ କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ପୁନରେଵାଭିଧାସ୍ଯାମି ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ସୁକାତରାଃ। ଏଵମେଵାଭିଭାଷନ୍ତୋ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଭଯାତ୍ତଦା
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହୁଛି—ଭଲଭାବେ ଭାବିଦେଖ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ସୁବିଧାକୁ ଆଶା କରୁଛ। ଏମିତି କହିବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଜନସଂକ୍ଷଯେ। ଦମଯନ୍ତୀ ଚ ବୁବୁଧେ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତମାନସା। ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵୈଶସଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ଭୟରେ ଭରିଥିବା ମନେ ସେଠାରେ ଘଟୁଥିବା ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲା ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣା। ସଂସକ୍ତଵଦନାଶ୍ଵାସା ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଦେଖି ତା ଅରବଳା, ପଦ୍ମପ୍ରଭା ନୟନୀ, ମୁହଁରେ ଶ୍ୱାସ ଅଟକିଯାଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯେ ତୁ ତତ୍ର ଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସାର୍ଥାତ୍କେଚିଦଵିକ୍ଷତାଃ। ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରୁ ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ—'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାର କର୍ମର ଫଳ?'
ନୂନଂ ନ ପୂଜିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ମଣିଭଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ତଥା ଯକ୍ଷାଧିପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନ ଵୈ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ସମ୍ମାନ ଦେଇନଥିଲୁ; ଏହିପରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ନ ପୂଜା ଵିଘ୍ରକର୍ତୄଣାମଥଵା ପ୍ରଥମଂ କୃତା
ଏହିପରି ଆମେ ସାର୍ଥର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଆଦିରେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ଶକୁନାନାଂ ଫଲଂ ଵାଽଥ ଵିପରୀତିମିଦଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଗ୍ରହା ନ ଵିପରୀତାସ୍ତୁ କିମନ୍ଯଦିଦମାଗତମ୍
ନାହିଁଲେ, ଏହା କିଛି ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତର ଫଳ, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ; ଗ୍ରହମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି—ଏହି ଅନ୍ୟ କ'ଣ ଆସିପଡ଼ିଛି?
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ଦୀନା ଜ୍ଞାତିଦ୍ରଵ୍ଯଵିନାକୃତା। ଯାଽସାଵଦ୍ଯ ମହାସାର୍ଥେ ନାରୀ ହ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା
ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖିତ, ଜଣେ ନିଜ ଜଣମାନେ ଓ ଧନ ହରାଇଥିବା, କହିଲେ—'ସେ ଜଣେ ମହାସାର୍ଥରେ ଥିବା ନାରୀ, ଯାହା ମନ୍ଦିର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଉଥିଲେ—'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵିକୃତାକାରା କୃତ୍ଵା ରୂପମମାନୁଷମ୍। ତଯୈଵଂ ଵିହିତା ପୂର୍ଵଂ ମାଯା ପରମଦାରୁଣା
'ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଅପରିଚିତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅମାନବୀୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାୟା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା।'
ରାକ୍ଷସୀ ଵା ଧ୍ରୁଵଂ ଯକ୍ଷୀ ପିଶାଚୀ ଵା ଭଯଂକରୀ। ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମିଦଂ ପାପଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
'ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସୀ, କିମ୍ବା ଯକ୍ଷୀ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅପକାର ତାଙ୍କର—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'
ଯଦି ପଶ୍ଯାମ ତାଂ ପାପାଂ ସାର୍ଥଘ୍ନୀଂ ନୈକଦୁଃଖଦାମ୍। ଲୋଷ୍ଟଭିଃ ପାଂସୁଭିଶ୍ଚୈଵ ତୃଣୈଃ କାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଅଵଶ୍ଯମେଵ ହନ୍ଯାମଃ ସାର୍ଥସ୍ଯ କିଲ କୃତ୍ଯକାମ୍
'ଯଦି ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟା, ସାର୍ଥ ନାଶକାରୀ, ବହୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ, ତେବେ ମାଟି, ଧୁଳି, ଘାସ, କାଠି କିମ୍ବା ହାତରେ ମାରି ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ମାରିଦେବା—ସାର୍ଥର ଭଲ ପାଇଁ।'
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ହ୍ରୀତା ଭୀତା ଚ ସଂଵିଗ୍ରା ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ର କାନନମ୍
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜିତ, ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଅଟେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଆଶଙ୍କମାନା ତତ୍ପାପମାତ୍ମାନଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ସେ ଏହି ଅପକାରକୁ ଭୟ କରି, ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିଲେ।
ଅହୋ ମମୋପରି ଵିଧେଃ ସଂରମ୍ଭୋ ଦାରୁଣୋ ମହାନ୍। ନାନୁବଧ୍ନାତି କୁଶଲଂ କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
'ହାଁ, ମୋ ଉପରେ ଭାଗ୍ୟର କେତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଆସିପଡ଼ିଛି! କାହାର କର୍ମର ଏହି ଫଳ, ଯାହା କିଛି ଭଲ ଆଣେନାହିଁ?'
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯଶୁଭଂ କିଂଚିତ୍କୃତଂ କସ୍ଯଚିଦଣ୍ଵପି। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
'ମୁଁ କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ କେହିଁଠି ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅପକାର କରିଥିବି ବୋଲି ମନେ ପକାଏନାହିଁ—କାମରେ, ମନେ, କିମ୍ବା କଥାରେ। କାହାର କର୍ମର ଏହି ଫଳ?'
ନୂନଂ ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତଂ ପାପାଂ ମାଽଽପତିତଂ ମହତ୍। ଅପଶ୍ଚିମାମିମାଂ କଷ୍ଟାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯହମ୍
'ନିଶ୍ଚୟ ଆଗରୁ କିଛି ବଡ଼ ପାପ କରିଥିଲି, ଏବେ ତାହା ମୋ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ିଛି, ଏହି ଶେଷ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପହଞ୍ଚିଛି।'
ଭର୍ତୃରାଜ୍ଯାପହରଣଂ ସ୍ଵଜନାଚ୍ଚ ରପରାଜଯଃ। ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ତନଯାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିଚ୍ଯୁତିଃ। ନିର୍ନାଥତା ଵନେ ଵାସୋ ବହୁଵ୍ଯାଲନିଷେଵିତେ
'ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯିବା, ନିଜ ଜଣମାନେ ପରାଜିତ ହେବା, ଭର୍ତ୍ତା ସହ ଦୂର ହେବା, ସନ୍ତାନ ହରାଇବା, ନିରାଶ୍ରୟ ହେବା, ବନରେ ରହିବା ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପଶୁ ଘୁରୁଛି—'
ଅଥାପରେଦ୍ଯୁଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ହତଶିଷ୍ଟା ଜନାସ୍ତଦା। ଵନଗୁଲ୍ମାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଶୋଚନ୍ତେ ଵୈଶସଂ କୃତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ପୁତ୍ରଂ ସଖାଯଂ ଚ ନରାଧିପ
ପରେ ଦିନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିରୁ ବାହାରି ଆସି, ଘଟିଥିବା ମାରଣକାଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରିଲେ, ରାଜା, ସେମାନେ ନିଜ ଭାଇ, ବାପା, ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଲେ।
ହନ୍ଯମାନେ ତଦା ସାର୍ଥେ ଦମଯନ୍ତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହିତା ତତ୍ରଵନେ ତୁ ନ ଵିନାଶିତା
ସେ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସାର୍ଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ହସ ସହିତ ଦମୟନ୍ତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।