କୁଞ୍ଜରଦ୍ଵୀପିମହିଷଶାର୍ଦୂଲର୍କ୍ଷମୃଗାନପି। ପଶ୍ଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ କୃତ୍ସ୍ନେ ହ୍ଯମନୁଷ୍ଯନିଷେଵିତେ
‘ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠି ମାନବ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ହାତୀ, ଦ୍ବୀପ, ମହିଷ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ମୃଗ ଦେଖୁଛି।’
ଋତେ ତ୍ଵାଂ ମାନୁଷୀଂ ମର୍ତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ମହାଵନେ। ତଥା ନୋ ଯକ୍ଷରାଡଦ୍ଯ ମଣିଭଦ୍ରଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
‘ତୁମେ ଛଡ଼ା, ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ କୌଣସି ମାନବକୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆଜି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ମଣିଭଦ୍ର ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।’
ସାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଣିଜଃ ସର୍ଵାନ୍ସାର୍ଥଵାହଂ ଚ ତଂ ତତଃ। କ୍ଵନୁ ଯାସ୍ଯତି ସାର୍ଥୋଽଯମେତଦାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ କେଉଁଠି ଯାଉଛି? ମୋତେ ଏହା କହିଦିଅ।"
ସାର୍ଥୋଽଯଂ ଚେଦିରାଜସ୍ଯ ସୁବାହୋଃ ସତ୍ଯଦର୍ଶିନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜନପଦଂ ଗନ୍ତା ଲାଭାଯ ମନୁଜାତ୍ମଜେ
ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଚେଦିର ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କର, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ। ହେ ମଣିଷର କନ୍ୟା, ଏହି ଦଳ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ପାଇଁ ଗ୍ରାମ ଦିଗକୁ ଯିବ।
ସା ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସାର୍ଥଵାହଵଚସ୍ତଦା। ଜଗାମ ସହ ତେନୈଵ ସାର୍ଥେନ ପତିଲାଲସା
ସେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ନାରୀ, ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପତି ପ୍ରତି ଆଶା କରି, ସେଇ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଥ କାଲେ ବହୁତିଥେ ଵନେ ମହତି ଦାରୁଣେ। ତଟାକଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଧିକାଯୁତମ୍
ଅନେକ ଦିନ ପରେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ସବୁ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଝିଅଁ ପାଉଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵଣିଜୋ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନମ୍। ବହୁମୂଲଫଲୋପେତଂ ନାନାପକ୍ଷିନିଷେଵିତମ୍
ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଘାସ ଓ କାଠ ଅଧିକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃଷ୍ଟସଲିଲଂ ମନୋହାରି ସୁଶୀତଲମ୍। ସୁପରିଶ୍ରାନ୍ତଵାହାସ୍ତେ ନିଵେଶାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ
ସେଇ ମନୋହର, ଢଣ୍ଡା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ତୁମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଶିବିର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସଂମତେ ସାର୍ଥଵାହସ୍ଯ ଵିଵିଶୁର୍ଵନମୁତ୍ତମମ୍। ଉଵାସ ସାର୍ଥଃ ସୁମହାନ୍ନିଶାମାସାଦ୍ଯ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳପତିଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ସେମାନେ ସେ ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଡ଼ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଏହି ପଦ୍ମ ଝିଅଁ ପାଖରେ ରାତି ରହିଲେ।
ଅଥାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ନିଃଶବ୍ଦେ ତିମିରେ ତଦା। ସୁପ୍ତେ ସାର୍ଥେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତେ ହସ୍ତିଯୂଥମୁପାଗମତ୍। ପାନୀଯାର୍ଥଂ ଗିରିତଟାନ୍ମଦପ୍ରସ୍ରଵଣାଵିଲମ୍
ତାପରେ ଅଧରାତ୍ରରେ, ଗଭୀର ନିରବତା ଓ ଅନ୍ଧାରରେ, ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରୁ ମଦ ଝରୁଥିବା ଏକ ହାତୀ ଦଳ ପାନୀୟ ଜଳ ଖୋଜି ଆସିଲା।
[ଅଥାପଶ୍ଯତ ସାର୍ଥଂ ତଂ ସାର୍ଥଜାନ୍ସୁବହୂନ୍ଗଜାନ୍
ତାପରେ, ସେହି ହାତୀମାନେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ନେଇଥିବା ଅନେକ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେ ତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯଗଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵନଗଜାସ୍ତଦା। ସମାଦ୍ରଵନ୍ତ ଵେଗେନ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଗ୍ରାମର ହାତୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଇଲେ।
ତେଷାମାପତତାଂ ଵେଗଃ କରିଣାଂ ଦୁଃସହୋଽଭଵତ୍। ନଗାଗ୍ରାଦିଵ ଶୀର୍ଣାନାଂ ଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ପତତାଂ କ୍ଷିତୌ। ସ୍ପନ୍ଦତାମପି ନାଗାନାଂ ମାର୍ଗା ନଷ୍ଟା ଵନୋଦ୍ଭଵାଃ ।।]
ସେଇ ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସୁଥିଲେ, ତାହା ସହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁଥିଲା; ଏହା ପର୍ବତ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବନର ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ହାରାଇଗଲା।
ମାର୍ଗଂ ସଂରୁଦ୍ଧ୍ଯ ସଂସୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯାଃ ସାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତେ ତଂ ମମର୍ଦୁଃ ସହସା ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ସେମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ, ପଦ୍ମ ଝିଅଁ ପାଖରେ ଶୁଇଥିବା ଉତ୍ତମ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଅଚାନକ ଭୂମିରେ ଘେରି ଦଳିଦେଲେ।
ମହାରଵଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତୋ ଵଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ଶରଣାର୍ଥିନଃ। ଵନଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ଧାଵନ୍ତୋ ନିଦ୍ରଯା ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେମାନେ ରକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଓ ମାରାଯାଉଥିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଭୟ ଓ ଘୁମରେ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଦନ୍ତୈଃ କରୈଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ହତା ଗଜୈଃ
କିଛି ଲୋକ ହାତୀର ଦାଁତରେ, କିଛି ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡରେ, ଆଉ କିଛି ପାଦରେ ପିସି ମାରାଗଲେ।
ନିହତୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଵବହୁଲାଃ ପଦାତିଜସଂକୁଲାଃ। ଭଯାଦାଧାଵମାନାଶ୍ ପରସ୍ପରହତାସ୍ତଦା
ଉଠ ଓ ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ପଦାତିମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ; ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଘୋରାନ୍ନାଦାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ। ଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵାସଜ୍ଯସଂଭଗ୍ନାଃ ପତିତା ଵିଷମେଷୁ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଛି ଲୋକ ଗଛରେ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, କିଛି ଅସମ ଜାଗାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଦୈଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ହସ୍ତିଭିଃ। ରାଜନ୍ଵିନିହତଂ ସର୍ଵଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ସାର୍ଥମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଆରାଵଃ ସୁମହାଂଶ୍ଚାସୀତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭଯକାରକଃ। ଏଷୋଽଗ୍ନିରୁତ୍ଥିତଃ କଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାଯଧ୍ଵଂ ଧାଵତାଽଧୁନା
ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲା: "ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉଠିଛି! ନିଜେ ରକ୍ଷା କର, ଏବେ ଦୌଡ଼।"
ରତ୍ନରାଶିର୍ଵିଶୀର୍ଣୋଽଯଂ ଗୃହ୍ଣୀଧ୍ଵଂ କିଂ ପ୍ରଧାଵତ। ସାମାନ୍ଯମେତଦ୍ଦ୍ରଵିଣଂ ନ ମିଥ୍ଯା ଵଚନଂ ମମ
ଏଠାରେ ରତ୍ନର ଢେର ଛିଟିଯାଇଛି—ନିଅ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ଏହି ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କର, ମୋ କଥା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ପୁନରେଵାଭିଧାସ୍ଯାମି ଚିନ୍ତଯଧ୍ଵଂ ସୁକାତରାଃ। ଏଵମେଵାଭିଭାଷନ୍ତୋ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଭଯାତ୍ତଦା
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହୁଛି—ଭଲଭାବେ ଭାବିଦେଖ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ସୁବିଧାକୁ ଆଶା କରୁଛ। ଏମିତି କହିବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଜନସଂକ୍ଷଯେ। ଦମଯନ୍ତୀ ଚ ବୁବୁଧେ ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତମାନସା। ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵୈଶସଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ଭୟରେ ଭରିଥିବା ମନେ ସେଠାରେ ଘଟୁଥିବା ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲା ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣା। ସଂସକ୍ତଵଦନାଶ୍ଵାସା ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଦେଖି ତା ଅରବଳା, ପଦ୍ମପ୍ରଭା ନୟନୀ, ମୁହଁରେ ଶ୍ୱାସ ଅଟକିଯାଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯେ ତୁ ତତ୍ର ଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସାର୍ଥାତ୍କେଚିଦଵିକ୍ଷତାଃ। ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରୁ ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ—'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାହାର କର୍ମର ଫଳ?'
ନୂନଂ ନ ପୂଜିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ମଣିଭଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ତଥା ଯକ୍ଷାଧିପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନ ଵୈ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ସମ୍ମାନ ଦେଇନଥିଲୁ; ଏହିପରି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ନ ପୂଜା ଵିଘ୍ରକର୍ତୄଣାମଥଵା ପ୍ରଥମଂ କୃତା
ଏହିପରି ଆମେ ସାର୍ଥର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଆଦିରେ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।
ଶକୁନାନାଂ ଫଲଂ ଵାଽଥ ଵିପରୀତିମିଦଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଗ୍ରହା ନ ଵିପରୀତାସ୍ତୁ କିମନ୍ଯଦିଦମାଗତମ୍
ନାହିଁଲେ, ଏହା କିଛି ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତର ଫଳ, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ; ଗ୍ରହମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି—ଏହି ଅନ୍ୟ କ'ଣ ଆସିପଡ଼ିଛି?
ଅପରେ ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ଦୀନା ଜ୍ଞାତିଦ୍ରଵ୍ଯଵିନାକୃତା। ଯାଽସାଵଦ୍ଯ ମହାସାର୍ଥେ ନାରୀ ହ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା
ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖିତ, ଜଣେ ନିଜ ଜଣମାନେ ଓ ଧନ ହରାଇଥିବା, କହିଲେ—'ସେ ଜଣେ ମହାସାର୍ଥରେ ଥିବା ନାରୀ, ଯାହା ମନ୍ଦିର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଉଥିଲେ—'
ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵିକୃତାକାରା କୃତ୍ଵା ରୂପମମାନୁଷମ୍। ତଯୈଵଂ ଵିହିତା ପୂର୍ଵଂ ମାଯା ପରମଦାରୁଣା
'ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଅପରିଚିତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଅମାନବୀୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାୟା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା।'