ଵଦ ସତ୍ଯଂ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ପର୍ଵତସ୍ଯାଥଵା ଦିଶଃ। ଦେଵତା ତ୍ଵଂ ହି କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ
‘ସତ୍ୟ କହ—ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲର, ପାହାଡ଼ର, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଶାର? ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଦେବୀ କି? ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।’
ଯକ୍ଷୀ ଵା ରାକ୍ଷସୀ ଵା ତ୍ଵମୁତାହୋସି ସୁରାଙ୍ଗନା। ସର୍ଵଥାକୁରୁ ନଃ ସ୍ଵସ୍ତି ରକ୍ଷ ଚାସ୍ମାନନିନ୍ଦିତେ
‘ତୁମେ ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ, କିମ୍ବା ଦେବଙ୍ଗନା? ଯେହେତୁ ହେଉ, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ନିନ୍ଦାହୀନ।’
ଯଥାଽଯଂସର୍ଵଥା ସାର୍ଥଃ କ୍ଷେମୀ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଵ୍ରଜେତ୍। ତଥା ଵିଧତ୍ସ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ଯଥା ଶ୍ରେଯୋ ହି ନୋ ଭଵେତ୍
‘ଏହି ସାର୍ଥ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଯାଇପାରିବ, ଏହା ପାଇଁ ଯେଉଁପରି ଉପାୟ ଭଲ, ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଏହା କର।’
ତଥୋକ୍ତା ତେନ ସାର୍ଥେନ ଦମଯନ୍ତୀ ନୃପାତ୍ମଜା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସାଧ୍ଵୀ ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନପୀଡିତା
ଏପରି ଉପସ୍ଥିତ ସାର୍ଥର ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଦମୟନ୍ତୀ, ଭାର୍ତ୍ତ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ନୀତିରେ ଅଟୁଟ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସାର୍ତଵାହଂ ଚ ସାର୍ଥଂ ଚ ଜନା ଯେ ଚାତ୍ର କେଚନ। ଯୁଵସ୍ଥଵିରବାଲାଶ୍ ସାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ପୁରୋଗମାଃ
‘ସାର୍ଥ ନେତା, ସାର୍ଥ ଏବଂ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ—ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ସାର୍ଥର ଆଗୁଆ ଲୋକମାନେ—’
ମାନୁଷୀଂ ମାଂ ଵିଜାନୀତ ମନୁଜାଧିପତେଃ ସୁତାମ୍। ନୃପସ୍ନୁଷାଂ ରାଜଭାର୍ଯାଂ ଭର୍ତୃଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
‘ମୁଁ ଏକ ମାନବୀ, ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ରାଜାଙ୍କ ଜାଇ, ରାଜପତ୍ନୀ, ମୋ ଭାର୍ତ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିବି।’
ଵିଦର୍ଭରାଣ୍ମମ ପିତା ଭର୍ତା ରାଜା ଚ ନୈଷଧଃ। ନଲୋନାମ ମହାଭାଗସ୍ତଂ ମାର୍ଗାମ୍ଯପରାଜିତମ୍
‘ମୋ ପିତା ବିଦର୍ଭ ରାଜା, ମୋ ଭାର୍ତ୍ତ୍ର ନିଷଧ ରାଜା, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନଳ ନାମର, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ଅଜୟ।’
ଯଦି ଜାନୀତ ନୃପତିଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶଂସତ ମେ ପ୍ରିଯମ୍। ନଲଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲମମିତ୍ରଗଣସୂଦନମ୍
‘ଯଦି ତୁମେ ରାଜାକୁ ଜାଣୁଛ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କହ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଅତି ପ୍ରିୟ ମନେ କରେ—ନଳ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ।’
ତାମୁଵାଚାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ସାର୍ଥସ୍ଯ ମହତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ସାର୍ଥଵାହଃ ଶୁଚିର୍ନାମ ଶୃଣୁ କଲ୍ଯାଣି ମଦ୍ଵଚଃ
ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗର ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ, ବଡ଼ ସାର୍ଥର ନେତା, ସାର୍ଥବାହ ଶୁଚି ନାମର, କହିଲେ—‘ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।’
ଅହଂ ସାର୍ଥସ୍ଯ ନେତା ଵୈ ସାର୍ଥଵାହଃ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ମନୁଷ୍ଯଂ ନଲନାମାନଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯଶସ୍ଵିନି
‘ମୁଁ ସାର୍ଥର ନେତା, ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତା, ଏଠାରେ ନଳ ନାମର କୌଣସି ମାନବକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ହେ ଯଶସ୍ବିନୀ।’
କୁଞ୍ଜରଦ୍ଵୀପିମହିଷଶାର୍ଦୂଲର୍କ୍ଷମୃଗାନପି। ପଶ୍ଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ କୃତ୍ସ୍ନେ ହ୍ଯମନୁଷ୍ଯନିଷେଵିତେ
‘ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠି ମାନବ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ହାତୀ, ଦ୍ବୀପ, ମହିଷ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ମୃଗ ଦେଖୁଛି।’
ଋତେ ତ୍ଵାଂ ମାନୁଷୀଂ ମର୍ତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ମହାଵନେ। ତଥା ନୋ ଯକ୍ଷରାଡଦ୍ଯ ମଣିଭଦ୍ରଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
‘ତୁମେ ଛଡ଼ା, ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ କୌଣସି ମାନବକୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆଜି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ମଣିଭଦ୍ର ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।’
ସାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଣିଜଃ ସର୍ଵାନ୍ସାର୍ଥଵାହଂ ଚ ତଂ ତତଃ। କ୍ଵନୁ ଯାସ୍ଯତି ସାର୍ଥୋଽଯମେତଦାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ କେଉଁଠି ଯାଉଛି? ମୋତେ ଏହା କହିଦିଅ।"
ସାର୍ଥୋଽଯଂ ଚେଦିରାଜସ୍ଯ ସୁବାହୋଃ ସତ୍ଯଦର୍ଶିନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜନପଦଂ ଗନ୍ତା ଲାଭାଯ ମନୁଜାତ୍ମଜେ
ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଚେଦିର ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କର, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ। ହେ ମଣିଷର କନ୍ୟା, ଏହି ଦଳ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ପାଇଁ ଗ୍ରାମ ଦିଗକୁ ଯିବ।
ସା ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସାର୍ଥଵାହଵଚସ୍ତଦା। ଜଗାମ ସହ ତେନୈଵ ସାର୍ଥେନ ପତିଲାଲସା
ସେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ନାରୀ, ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପତି ପ୍ରତି ଆଶା କରି, ସେଇ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଥ କାଲେ ବହୁତିଥେ ଵନେ ମହତି ଦାରୁଣେ। ତଟାକଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ପଦ୍ମସୌଗନ୍ଧିକାଯୁତମ୍
ଅନେକ ଦିନ ପରେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ସବୁ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଝିଅଁ ପାଉଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵଣିଜୋ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନମ୍। ବହୁମୂଲଫଲୋପେତଂ ନାନାପକ୍ଷିନିଷେଵିତମ୍
ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଘାସ ଓ କାଠ ଅଧିକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃଷ୍ଟସଲିଲଂ ମନୋହାରି ସୁଶୀତଲମ୍। ସୁପରିଶ୍ରାନ୍ତଵାହାସ୍ତେ ନିଵେଶାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ
ସେଇ ମନୋହର, ଢଣ୍ଡା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ତୁମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଶିବିର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସଂମତେ ସାର୍ଥଵାହସ୍ଯ ଵିଵିଶୁର୍ଵନମୁତ୍ତମମ୍। ଉଵାସ ସାର୍ଥଃ ସୁମହାନ୍ନିଶାମାସାଦ୍ଯ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳପତିଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ସେମାନେ ସେ ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଡ଼ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଏହି ପଦ୍ମ ଝିଅଁ ପାଖରେ ରାତି ରହିଲେ।
ଅଥାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ନିଃଶବ୍ଦେ ତିମିରେ ତଦା। ସୁପ୍ତେ ସାର୍ଥେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତେ ହସ୍ତିଯୂଥମୁପାଗମତ୍। ପାନୀଯାର୍ଥଂ ଗିରିତଟାନ୍ମଦପ୍ରସ୍ରଵଣାଵିଲମ୍
ତାପରେ ଅଧରାତ୍ରରେ, ଗଭୀର ନିରବତା ଓ ଅନ୍ଧାରରେ, ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରୁ ମଦ ଝରୁଥିବା ଏକ ହାତୀ ଦଳ ପାନୀୟ ଜଳ ଖୋଜି ଆସିଲା।
[ଅଥାପଶ୍ଯତ ସାର୍ଥଂ ତଂ ସାର୍ଥଜାନ୍ସୁବହୂନ୍ଗଜାନ୍
ତାପରେ, ସେହି ହାତୀମାନେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ନେଇଥିବା ଅନେକ ହାତୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେ ତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯଗଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵନଗଜାସ୍ତଦା। ସମାଦ୍ରଵନ୍ତ ଵେଗେନ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଗ୍ରାମର ହାତୀମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଇଲେ।
ତେଷାମାପତତାଂ ଵେଗଃ କରିଣାଂ ଦୁଃସହୋଽଭଵତ୍। ନଗାଗ୍ରାଦିଵ ଶୀର୍ଣାନାଂ ଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ପତତାଂ କ୍ଷିତୌ। ସ୍ପନ୍ଦତାମପି ନାଗାନାଂ ମାର୍ଗା ନଷ୍ଟା ଵନୋଦ୍ଭଵାଃ ।।]
ସେଇ ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସୁଥିଲେ, ତାହା ସହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁଥିଲା; ଏହା ପର୍ବତ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବନର ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ହାରାଇଗଲା।
ମାର୍ଗଂ ସଂରୁଦ୍ଧ୍ଯ ସଂସୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯାଃ ସାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତେ ତଂ ମମର୍ଦୁଃ ସହସା ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ସେମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ, ପଦ୍ମ ଝିଅଁ ପାଖରେ ଶୁଇଥିବା ଉତ୍ତମ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଅଚାନକ ଭୂମିରେ ଘେରି ଦଳିଦେଲେ।
ମହାରଵଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତୋ ଵଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ଶରଣାର୍ଥିନଃ। ଵନଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ଧାଵନ୍ତୋ ନିଦ୍ରଯା ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେମାନେ ରକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ଓ ମାରାଯାଉଥିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଭୟ ଓ ଘୁମରେ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ିକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଦନ୍ତୈଃ କରୈଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ହତା ଗଜୈଃ
କିଛି ଲୋକ ହାତୀର ଦାଁତରେ, କିଛି ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡରେ, ଆଉ କିଛି ପାଦରେ ପିସି ମାରାଗଲେ।
ନିହତୋଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଵବହୁଲାଃ ପଦାତିଜସଂକୁଲାଃ। ଭଯାଦାଧାଵମାନାଶ୍ ପରସ୍ପରହତାସ୍ତଦା
ଉଠ ଓ ଘୋଡ଼ା ମୃତ, ପଦାତିମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ; ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଘୋରାନ୍ନାଦାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ। ଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵାସଜ୍ଯସଂଭଗ୍ନାଃ ପତିତା ଵିଷମେଷୁ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିଛି ଲୋକ ଗଛରେ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, କିଛି ଅସମ ଜାଗାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଦୈଵେନାକ୍ରମ୍ଯ ହସ୍ତିଭିଃ। ରାଜନ୍ଵିନିହତଂ ସର୍ଵଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ସାର୍ଥମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାରୀ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଆରାଵଃ ସୁମହାଂଶ୍ଚାସୀତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭଯକାରକଃ। ଏଷୋଽଗ୍ନିରୁତ୍ଥିତଃ କଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାଯଧ୍ଵଂ ଧାଵତାଽଧୁନା
ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କଲା: "ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉଠିଛି! ନିଜେ ରକ୍ଷା କର, ଏବେ ଦୌଡ଼।"