ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ। ଚଚାର ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯତ୍ରସାଯଂଗୃହୋ ମୁନିଃ
ଏହି ସମୟରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଯେଉଁଠି ସାନ୍ଧ୍ୟାବାସ ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବା କରୁଥିଲେ।
ଚରନ୍ଦୀକ୍ଷାଂ ମହାତେଜା ଦୁଶ୍ଚରାମକୃତାତ୍ମଭିଃ। ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାପ୍ଲଵନଂ କୁର୍ଵନ୍ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଵିଚଚାର ହ
ଅତି କଠିନ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଅନ୍ୟମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ଘୁଡ଼ିବା କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ନିରାହାରଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ନହରହର୍ମୁନିଃ। ସଂ ଦଦର୍ଶ ପିତୄନ୍ଗର୍ତେ ଲମ୍ବମାନାନଧୋମୁଖାନ୍
ବାୟୁ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଇ, ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ଏହି ମୁନି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ଗଡ଼ିରେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ଲଟକିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଏକତନ୍ତ୍ଵଵଶିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରିତାନ୍। ତଂ ତନ୍ତୁଂ ଚ ଶନୈରାଖୁମାଦଦାନଂ ବିଲେଶଯମ୍
ସେମାନେ ଏକ ଶେଷ ଗଣ୍ଡ ଗ୍ରାସ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଟକିଥିଲେ; ଏହି ଗଣ୍ଡ ତନ୍ତୁକୁ ଏକ ଉନ୍ଦୁ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମୁଥିଲା।
ନିରାହାରାନ୍କୃଶାନ୍ଦୀନାନ୍ଗର୍ତେ ସ୍ଵତ୍ରାଣମିଚ୍ଛତଃ। ଉପସୃତ୍ଯ ସ ତାନ୍ଦୀନାନ୍ଦୀନରୂପୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଖାଦ୍ୟ ନଥିବା, ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖିତ ଦେଖା ନେଇ, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖର ରୂପ ନେଇ ସେମାନେ ସହ କଥା କଲେ।
କେ ଭଵନ୍ତୋଽଵଲମ୍ବନ୍ତେ ଵୀରମସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରିତାଃ। ଦୁର୍ବଲଂ ଖାଦିତୈର୍ମୂଲୈରାଖୁନା ବିଲଵାସିନା
ତମେ କିଏ, ଏହି ଗଣ୍ଡ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଟକିଛ; ଏହି ଦୁର୍ବଳ ମୂଳକୁ ଏକ ଉନ୍ଦୁ ଗଡ଼ିରେ ରହି କାମୁଛି।
ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବକେ ମୂଲଂ ଯଦପ୍ଯେକମିହ ସ୍ଥିତମ୍। ତଦ୍ଭପ୍ଯଯଂ ଶନୈରାଖୁରାଦତ୍ତେ ଦଶନୈଃ ଶିତୈଃ
ଏହି ଗଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ମୂଳ ଅଛି, ଏହି ମୂଳକୁ ଉନ୍ଦୁ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମୁଛି।
ଛେତ୍ସ୍ଯତେଽଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟତ୍ଵାଦେତଦପ୍ଯଚିରାଦିଵ। ତତସ୍ତୁ ପତିତାରୋଽତ୍ର ଗର୍ତେ ଵ୍ଯକ୍ତମଧୋମୁଖାଃ
ଅତି କମ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାରୁ, ଏହି ମୂଳ ଶୀଘ୍ର କାଟିଯିବ; ତାପରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗଡ଼ିରେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ପଡ଼ିଯିବ।
ଅତ୍ର ମେ ଦୁଃଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଷ୍ମାନଧୋମୁଖାନ୍। କୃଚ୍ଛ୍ରାମାପଦମାପନ୍ନାନ୍ପ୍ରିଯଂ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ
ତମେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା; ମୁଁ ତମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର କରିପାରିବି?
ତପସୋଽସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେନ ତୃତୀଯେନାଥ ଵା ପୁନଃ। ଅର୍ଧେନ ଵାପି ନିସ୍ତର୍ତୁମାପଦଂ ବ୍ରୂତ ମା ଚିରମ୍
ମୋ ତପସ୍ୟାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ତୃତୀୟାଂଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ ତମେ ଏହି ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ, ଶୀଘ୍ର କହ।
ଅଥଵାପି ସମଗ୍ରେଣ ତରନ୍ତୁ ତପସା ମମ। ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵେହ କାମମେଵଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
କିମ୍ବା ମୋ ତପସ୍ୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇ ତମେ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଚାହୁଁଥିବେ ସେପରି ହେଉ।
କୁତୋ ଭଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁମିହେଚ୍ଛସି। ନ ତୁ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯ ତପସା ଶକ୍ଯମେତଦ୍ଵ୍ଯପୋହିତୁମ୍
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ କିପରି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିବା ନୁହେଁ।
ଅସ୍ତି ନସ୍ତାତ ତପସଃ ଫଲଂ ପ୍ରଵଦତାଂ ଵର। ସଂତାନପ୍ରକ୍ଷଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପତାମୋ ନିରଯେଽଶୁଚୌ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତପସ୍ୟାର କିଛି ଫଳ ଅଛି କି ନାହିଁ? ଆମର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଅଶୁଚି ନରକକୁ ପଡ଼ୁଛୁ।
ସନ୍ତାନଂ ହି ପରୋ ଧର୍ମଂ ଏଵମାହ ପିତାମହଃ। ଲମ୍ବତାମିହ ନସ୍ତାତ ନ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଭାତି ଵୈ
ଆମ ପିତାମହ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସନ୍ତାନ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ, ଓ ପିତା, ଆମେ ଅନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛୁ, ଏବଂ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ଆମ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ।
ଯେନ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଜାନୀମୋ ଲୋକେ ଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷମ୍। ଵୃଦ୍ଧୋ ଭଵାନ୍ମହାଭାଗୋଯୋନଃ ଶୋଚ୍ଯାନ୍ସୁଦୁଃଖିତାନ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆମେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ— ଆପଣ ଜେଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଶୋଚତେ ଚୈଵ କାରୁଣ୍ଯାଚ୍ଛୃଣୁ ଯେ ଵୈ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ। ଯାଯାଵରା ନାମ ଵଯମୃଷଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
କାରୁଣ୍ୟରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଶୁଣ; ଆମେ ଯାୟାବର ନାମରେ ପରିଚିତ, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତରେ ନିବେଶିତ ଋଷି।
ଲୋକାତ୍ପୁମ୍ଯାଦିହ ଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସନ୍ତାନପ୍ରକ୍ଷଯାନ୍ମୁନେ। ପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ନସ୍ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ନ ହି ନସ୍ତନ୍ତୁରସ୍ତି ଵୈ
ଓ ମୁନି, ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଆମେ ଜଗତରୁ ବିଚ୍ୟୁତ; ଆମ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମେ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ରଖିନାହିଁ।
ଅସ୍ତିତ୍ଵେକୋଽଦ୍ଯ ନସ୍ତନ୍ତୁଃ ସୋଽପି ନାସ୍ତି ଯଥା ତଥା। ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯୋଽଲ୍ପଭାଗ୍ଯାନାଂ ତପ ଏକଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଏବେ ଆମର କେବଳ ଏକ ତନ୍ତୁ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରି; ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟବାନ, ସେ ଏକା ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ।
ଜରତ୍କାରୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ। ନିଯତାତ୍ମା ମହାତ୍ମା ଚ ସୁଵ୍ରତଃ ସୁମହାତପାଃ
ସେ ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବେଦ ଏବଂ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟତ ଆତ୍ମା, ମହାତ୍ମା, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଏବଂ ଭାରି ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ।
ତେନ ସ୍ମ ତପସୋ ଲୋଭାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରମାପାଦିତା ଵଯମ୍। ନ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୋ ଵା ବାନ୍ଧଵୋ ଵାଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛୁ; ତାଙ୍କର କୌଣସି ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଲ୍ଲମ୍ବାମହେ ଗର୍ତେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ହ୍ଯନାଥଵତ୍। ସ ଵକ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ନାଥଵତ୍ତଯା
ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକିଛୁ, ଆମ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ, ଅନାଥ ଭଳି; ତାଙ୍କୁ କହିବା ଦରକାର, କାରଣ ଆପଣ ଆମ ଅନାଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ପିତରସ୍ତେଽଵଲମ୍ବନ୍ତେ ଗର୍ତେ ଦୀନା ଅଧୋମୁଖାଃ। ସାଧୁ ଦାରାନ୍କୁରୁଷ୍ଵେତି ପ୍ରଜାଯସ୍ଵେତି ଚାଭି ଭୋଃ
ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛନ୍ତି, ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିମ୍ନମୁଖ; ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପତ୍ନୀ ନେଉ ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କର, ଆମେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ।
କୁଲତନ୍ତୁର୍ହି ନଃ ଶିଷ୍ଟଃ ସ ଏକୈକସ୍ତପୋଧନ। ଯଂ ତୁ ପଶ୍ଯସି ନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରଯମ୍
ଆମ ବଂଶର କେବଳ ଏକ ତନ୍ତୁ ଅଛି, ଏକ ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦେଖୁଛ, ସେ ଗ୍ରାସର ତଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ଏଷୋଽସ୍ମାକଂ କୁଲସ୍ତମ୍ବ ଆସ୍ତେ ସ୍ଵକୁଲଵର୍ଧନଃ। ଯାନି ପଶ୍ଯସି ଵୈ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୂଲାନୀହାସ୍ଯ ଵୀରୁଧଃ
ଏହି ଆମ ବଂଶର ଥମ୍ଭ, ଏଠାରେ ବସିଛି, ନିଜ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଉଛି; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଳ ଦେଖୁଛ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁର।
ଏତେ ନସ୍ତନ୍ତଵସ୍ତାତ କାଲେନ ପରିଭକ୍ଷିତାଃ। ଯତ୍ତ୍ଵେତତ୍ପଶ୍ଯସି ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୂଲମସ୍ଯାର୍ଧଭକ୍ଷିତମ୍
ଏହି ଆମର ବଂଶ ତନ୍ତୁ, କାଳରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଳ ଦେଖୁଛ, ସେ ଅର୍ଧ ଭାଗରେ ଖାଇଯାଇଛି।
ଯତ୍ର ଲମ୍ବାମହେ ଗର୍ତେ ସୋଽପ୍ଯେକସ୍ତପ ଆସ୍ଥିତଃ। ଯମାଖୁଂ ପଶ୍ଯସି ବ୍ରହ୍ମନ୍କାଲ ଏଷ ମହାବଲଃ
ଯେଉଁଠି ଆମେ ଗର୍ତ୍ତରେ ଲଟକିଛୁ, ସେ ଏକା ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶିତ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମୂଷକ ଦେଖୁଛ, ସେ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳ।
ସ ତଂ ତପୋରତଂ ମନ୍ଦଂ ଶନୈଃ କ୍ଷପଯତେ ତୁଦନ୍। ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଲୁବ୍ଧଂ ମନ୍ଦାତ୍ମାନମଚେତସମ୍
ସେ ଶନେଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦୁର୍ବଳ ତପସ୍ୱୀକୁ କାମ୍ଡି ଦେଉଛି— ଜରତ୍କାରୁ, ତପସ୍ୟାରେ ଲୋଭୀ, ମନ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଅବିବେକୀ।
ନ ହି ନସ୍ତତ୍ତପସ୍ତସ୍ଯ ତାରଯିଷ୍ଯତି ସତ୍ତମ। ଛିନ୍ନମୂଲାନ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍କାଲୋପହତଚେତସଃ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବନି— ଆମେ ମୂଳ ଛିଞ୍ଚା, ପତିତ ଏବଂ କାଳରେ ମନ ଅପହୃତ।
ଅଧଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନ୍ପଶ୍ଯାସ୍ମାନ୍ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତିନସ୍ତଥା। ଅସ୍ମାସୁ ପତିତେଷ୍ଵତ୍ର ସହ ସର୍ଵୈଃ ସବାନ୍ଧଵୈଃ
ଦେଖ, ଆମେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଛୁ, ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ଭଳି; ଏଠାରେ ଆମେ ପତିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ପଡ଼ିବେ।
ଛିନ୍ନଃ କାଲେନ ସୋଽପ୍ଯତ୍ର ଗନ୍ତା ଵୈ ନରକଂ ତତଃ। ତପୋ ଵାଽପ୍ଯଥ ଚା ଯଜ୍ଞୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ପାଵନଂ ମହତ୍
ସେ ମଧ୍ୟ କାଳରେ ଛିଞ୍ଚା ହେଲେ, ଏଠାରୁ ନରକକୁ ଯିବେ; ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ।