କୋନୁ ମେ ଜୀଵିତେନାର୍ଥସ୍ତମୃତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। କଥଂ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯାହଂ ଭର୍ତୃଶୋକାଭିପୀଡିତା
ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବିନା ମୋର ଜୀବନର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ? ମୁଁ କିପରି ଜୀବିବି, ସ୍ୱାମୀ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ?
ତଥା ଵିଲପତୀମେକାମରଣ୍ଯେ ଭୀମନନ୍ଦିନୀମ୍। ଦମଯନ୍ତୀମଥୋଚୁସ୍ତେ ତାପସାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ
ଏଭଳି ଏକା ଅରଣ୍ୟରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା, ନିତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ତାପସମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଉଦର୍କସ୍ତଵ କଲ୍ଯାଣି କଲ୍ଯାଣୋ ଭଵିତା ଶୁଭେ। ଵଯଂ ପଶ୍ଯାମ ତପସା କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ନୈଷଧମ୍
ଓ ଶୁଭେ, ତୁମର ଭବିଷ୍ୟତ ଭଲ ହେବ । ଆମେ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଦେଖୁଛୁ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିପାଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ ।
ନିପଧାନାମଧିପତିଂ ନଲଂ ରିପୁନିପାତିନମ୍। ଭୈମି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍
ଭୀମର କନ୍ୟା, ତୁମେ ନିପାଧ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖିବ । ସେ ଦୁଃଖ ହିନ ହେବେ ।
ଵିମୁକ୍ତଂ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍। ତଦେଵ ନଗରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରଶାସତମରିନ୍ଦମମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭରିପୁର, ଉତ୍ତମ ନଗର ଶାସନ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ।
ଦ୍ଵିପତାଂ ଭଯକର୍ତାରଂ ସୁହୃଦାଂ ଶୋକନାଶନମ୍। ପତିମେଷ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣି କଲ୍ଯାଣାଭିଜନଂ ନୃପମ୍
ଓ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ପତିକୁ ପୁନଃ ପାଇବ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନଲସ୍ଯେଷ୍ଟାଂ ମହିଷୀଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜାମ୍। ଅନ୍ତର୍ହିତାସ୍ତାପସାସ୍ତେ ସାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ନଳଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ସାଧୁମାନେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଆଶ୍ରମ ସହିତ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିସ୍ମିତା ହ୍ଯଭଵତ୍ତଦା। ଦମଯନ୍ତ୍ଯନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଵୀରସେନନୃପସ୍ନୁଷା
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦମୟନ୍ତୀ, ଶୁଭ ଆକୃତିର ଭୀମଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଯାଇଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈଦର୍ଭୀ କିମେତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵତ୍ଯହମ୍
ବୈଦର୍ଭୀ ଦମୟନ୍ତୀ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, "ମୁଁ କଣ ଦେଖିଲି?"
କିଂନୁ ସ୍ଵପ୍ନୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କୋଽଯଂଵିଧିରିହାଭଵତ୍। କ୍ଵନୁ ତେ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଵ ତଦାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
"ମୁଁ କଣ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲି? ଏଠାରେ କେମିତି ଭାଗ୍ୟ ଘଟିଲା? ସେ ସାଧୁମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ସେ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳ କେଉଁଠି ଅଛି?"
କ୍ଵ ସା ପୁଣ୍ଯଜଲା ରମ୍ଯା ନଦୀ ଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତା। କ୍ଵନୁ ତେ ହ ନଗା ହୃଦ୍ଯାଃ ଫଲପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତାଃ
"ସେ ପବିତ୍ର ଜଳର ମନୋହର ନଦୀ, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, କେଉଁଠି ଅଛି? ଏବଂ ସେ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ମନୋହର ଗଛମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?"
ଇତ୍ଯେଵଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଵିସ୍ମିତା କମଲେକ୍ଷଣା।' ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚିରଂ ଭୀମସୁତା ଦମଯନ୍ତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଭର୍ତୃଶୋକପରା ଦୀନାଵିଵର୍ଣଵଦନାଽଭଵତ୍
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କମଳ ଚକ୍ଷୁ ଦମୟନ୍ତୀ ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଭୀମଙ୍କର ପୁତ୍ରୀ, ଶୁଭ ହସ ଥିବା ଦମୟନ୍ତୀ, ପତିର ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ମলିନ ମୁହଁ ହେଇଗଲେ।
ସା ଗତ୍ଵାଽଥାପରାଂ ଭୂମିଂ ବାଷ୍ପସଂଦିଗ୍ଧଯା ଗିରା। ଵିଲଲାପାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଶୋକତରୁଂ ତତଃ
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ, ସେ ଅଶୋକ ଗଛକୁ ଦେଖି ବିଲାପ କଲେ।
ଉପଗମ୍ଯ ତରୁଶ୍ରେଷ୍ଠମଶୋକଂ ପୁଷ୍ପିତଂ ଵନେ। ପଲ୍ଲଵାପୀଡିତଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଵିହଙ୍ଗୈରନୁନାଦିତମ୍
ବନରେ ଫୁଲିଥିବା, ପ୍ରଶସ୍ତ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶୋକ ଗଛ, ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଢାକା, ମନୋହର ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଗଛକୁ ସେ ନିକଟରେ ଗଲେ।
ଅହୋ ବତାଯମଗମଃ ଶ୍ରୀମାନସ୍ମିନ୍ଵନାନ୍ତରେ। ଆପୀଡୈର୍ବହୁଭିର୍ଭାତି ଶ୍ରୀମାନ୍ପର୍ଵତରାଡିଵ
"ଅହୋ, ଏହି ଗଛ ବନର ମଧ୍ୟରେ କେତେ ମହିମାମୟ! ଅନେକ ପତ୍ରର ଗୁଛରେ ଭରି, ଏହି ଗଛ ମାନ୍ୟର ରାଜା ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଏ।"
ଵିଶୋକାଂ କୁରୁ ମାଂ କ୍ଷିପ୍ରମଶୋକ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନ। ଵୀତଶୋକଭଯାବାଧଂ କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପମ୍
"ମନୋହର ଅଶୋକ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଶୋକମୁକ୍ତ କର! ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ତୁମେ କି ମୋର ପତି, ରାଜାକୁ ଦେଖିଛ?"
ନଲଂ ନାମାରିଦମନଂ ନମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ ପତିମ୍। ନିମଧାନାମଧିପତିଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ମେ ପ୍ରିଯମ୍
"ନଳ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରିଥିବା, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତି, ନିଷଧର ଅଧିପତି, ମୋର ପ୍ରିୟଜନ, ତୁମେ କି ଦେଖିଛ?"
ଏକଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧସଂଵୀତଂ ସୁକୁମାରତନୁତ୍ଵଚମ୍। ଵ୍ଯସନେନାର୍ଦିତଂ ଵୀରମରଣ୍ଯମିଦମାଗତମ୍
"ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଧା ଶରୀର ଢାକା, ସୁକୁମାର ଦେହ, ବିପଦରେ ଭୋଗିଥିବା, ସେ ବୀର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି, ତୁମେ କି ଦେଖିଛ?"
ଯଥା ଵିଶୋକା ଗଚ୍ଛେଯମଶୋକନଗ ତତ୍କୁରୁ। ସତ୍ଯନାମା ଭଵାଶୋକ ମମ ଶୋକଵିନାଶନାତ୍
"ଅଶୋକ ଗଛ, ତୁମର ନାମ ପରି, ମୋତେ ଶୋକମୁକ୍ତ କର; ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ତୁମର ନାମ ସତ୍ୟ ହେଉ।"
ଏଵଂସାଽଶୋକଵୃତ୍ତଂ ତମାର୍ତା ଵୈ ପରିଗମ୍ଯ ହ। ଜଗାମ ଦାରୁଣତରଂ ଦେଶଂ ଭୈମୀ ଵରାଙ୍ଗନା
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଶୋକ ଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭାଇମୀ, ଶୋକରେ ଭରି, ଏଉଁଠିଠୁ ଅଧିକ ଜନ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ ନଗାନ୍ନୈକାନ୍ନୈକାଶ୍ଚ ସରିତସ୍ତଥା। ନୈକାଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତାନ୍ରମ୍ଯାନ୍ନୈକାଂଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ସେ ଅନେକ ଗଛ, ଅନେକ ନଦୀ, ଅନେକ ମନୋହର ପର୍ବତ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ।
କନ୍ଦରାଂଶ୍ଚ ନିତମ୍ବାଂଶ୍ଚ ନଦୀଶ୍ଚାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ। ଦଦର୍ଶ ତାନ୍ଭୀମସୁତା ପତିମନ୍ଵେଷତୀ ତଦା
ସେ ଗୁହା, ପର୍ବତର ଢାଳ, ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଭୀମଙ୍କର ପୁତ୍ରୀ ସେତେବେଳେ ପତିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ପ୍ରକୃଷ୍ଟମଧ୍ଵାନଂ ଦମଯନ୍ତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଦଦର୍ଶାଥ ମହାସାର୍ଥଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲମ୍
ଦମୟନ୍ତୀ, ଶୁଭ ହସ ଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାଇ, ଏକ ବଡ଼ ସାର୍ଥ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିଲା।
ଉତ୍ତରନ୍ତଂ ନଦୀଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାଂ ଶୁଭାମ୍। ସୁଶୀତତୋଯାଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ହ୍ରଦିନୀଂ ଵେତସୈର୍ଵୃତାମ୍
ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ମନୋହର ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ଶୁଭ ଓ ପରିସ୍କାର ଜଳ, ଶୀତଳ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଗଭୀର, ଭେଟସ ଗଛରେ ଘିରା।
ପ୍ରୋଦ୍ଧୁଷ୍ଟାଂ କ୍ରୌଞ୍ଚକୁରରୈଶ୍ଚକ୍ରବାକୋପକୂଜିତାମ୍। କୂର୍ମଗ୍ରାହଝଵାକୀର୍ଣାଂ ଵିପୁଲଦ୍ଵୀପଶୋଭିତାମ୍
କୁଞ୍ଚ, କୁରର, ଚକ୍ରବାକ, ବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, କୁମିର, କାଉ, ମାଛ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ଦ୍ବୀପରେ ଶୋଭିତ ଏହି ବିଶାଳ ଜଳରାଶିଟି ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମହାସାର୍ଥଂ ନଲପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଉପସର୍ପ୍ଯ ଵରାରୋହା ଜନମଧ୍ଯଂ ଵିଵେଶ ହ
ନଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯଶସ୍ବିନୀ ଦମୟନ୍ତୀ, ବଡ଼ ସାର୍ଥକୁ ଦେଖି, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଠି ଚାଲିଗଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତରୂପା ଶୋକାର୍ତା ତଥା ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧସଂଵୃତା। କୃଶା ଵିଵର୍ଣା ମଲିନା ପାଂସୁଧ୍ଵସ୍ତଶିରୋରୁହା
ସେ ଅପସ୍ଥିତ ଭାବରେ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ଅଧା ଭାଗ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶରୀର ଶୁଷ୍କ, ରଙ୍ଗ ହରାଇଯାଇଥିବା, ମେଳା, ଚୁଲ ଧୂଳିରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ରମନୁଜାଃ କେଚିଦ୍ଭୀତାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। କେଚିଚ୍ଚିନ୍ତାପରାସ୍ତସ୍ଥୁଃ କେଚିତ୍ତତ୍ରଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ସେଉଁଠି ଦମୟନ୍ତୀକୁ ଦେଖି, କିଛି ଲୋକ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ଚିନ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ, ଆଉ କିଛି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ।
ପ୍ରହସନ୍ତି ସ୍ମ ତାଂ କେଚିଦଭ୍ଯସୂଯନ୍ତି ଚାପରେ। କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଂଦଯାଂକେଚିତ୍ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ଚାପି ଭାରତ
କିଛି ଲୋକ ହସିଲେ, କିଛି ନିନ୍ଦା କଲେ, କିଛି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ, ଆଉ କିଛି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
କାଽସି କସ୍ଯାସି କଲ୍ଯାଣି କିଂ ଵା ମୃଗଯସେ ଵନେ। ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତାଃ ସ୍ମେହ କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵମସିଂ ମାନୁଷୀ
‘ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ ଖୋଜୁଛ? ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛୁ—ତୁମେ କି ଏକ ମାନବୀ?’