ନିଷଧେଷୁ ମହାରାଜଃ ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ନରୋତ୍ତମଃ। ଗୃହୀତନାମା ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୀରସେନ ଇତି ସ୍ମ ହ
ନିଷଧ ଦେଶରେ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ବିରସେନ, ମହାରାଜା, ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସୁତୋ ଵୀରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତଂ ପିତୁଃ ସ୍ଵଂ ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ସମନୁଶାସ୍ତି ହ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ଶୌର୍ୟବାନ୍, ଚମକୁଥିବା ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଏବେ ପିତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ନଲୋ ନାମାରିହା ଶ୍ଯାମଃ ପୁଣ୍ଯଲ୍କୋ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଗ୍ମୀ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ସୋମପୋଽଗ୍ନିଚିତ୍
ତାଙ୍କୁ ନଳ ଭାବରେ ଜଣାଯାଉଛି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନିତ, ପୁଣ୍ୟଲ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବ୍ରହ୍ମଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ମଧୁର କଥା କହିଥିବା, ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଓ ସୋମ ପାନ କରିଥିବା।
ଯଷ୍ଟା ଦାତା ଚ ଯୋଦ୍ଧା ଚ ସମ୍ଯକ୍ଚୈଵ ପ୍ରଶାସିତା। ତସ୍ଯ ମାମଚଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଦ୍ଧି ଭାର୍ଯାମିହାଗତାମ୍
ସେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନ କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଶାସନ କରିଥିବା; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଣା।
ତ୍ଯକ୍ତଶ୍ରିଯଂ ଭର୍ତୃହୀନାମନାଥାଂ ଵ୍ଯସନାନ୍ଵିତାମ୍। ଅନ୍ଵେଷମାଣାଂ ଭର୍ତାରଂ ନଲଂ ନରଵରୋତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାମୀ ବିହୀନ, ଅନାଥ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ନଳଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ପୁରୁଷ।
ଖମୁଲ୍ଲିଖଦ୍ଭିରେତୈର୍ହି ତ୍ଵଯା ଶୃଙ୍ଗଶତୈର୍ନୃପଃ। କଚ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋଽଚଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ଦାରୁଣେ ନଲଃ
ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଶତ ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଏହି କଠିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଜା ନଳକୁ କେବେ ଦେଖିଛ?
ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ଵୀରୋ ଭର୍ତା ମମ ମହାଯଶାଃ। ନିଷଧାନାମଧିପତିଃ କଚ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ନଲଃ
ମୋ ସ୍ୱାମୀ, ଶୌର୍ୟବାନ୍, ଦୃଢ଼ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନିଷଧ ଦେଶର ଅଧିପତି; ପର୍ବତ, ତୁମେ ନଳକୁ କେବେ ଦେଖିଛ?
କଂ ମୀଂ ଵିଲପତୀମେକାଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିହ୍ଵଲାମ୍। ଗିରା ନାଶ୍ଵାସଯସ୍ଯଦ୍ଯସ୍ଵାଂ ସୁତାମିଵ ଦୁଖିତାଂ
ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକା ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛି, ତୁମେ କାହାକୁ ଆଜି ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ୱାସନ କରୁଛ? ଦୁଃଖିତ ଝିଅକୁ ପିତା ପରି କଣ୍ଠସ୍ଥ କରୁଛ।
ଵୀର ଵିକ୍ରାନ୍ତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସତ୍ଯସଂଧ ମହୀପତେ। ଯଦ୍ଯସ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ ରାଜନ୍ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ହେ ରାଜା, ଶୌର୍ୟବାନ୍, ଦୃଢ଼, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛ, ନିଜେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର।
କଦା ସୁସ୍ନିଗ୍ଗମ୍ଭୀରାଂ ଜୀମୂତସ୍ଵନସନ୍ନିଭାମ୍। ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ନୈଷଧସ୍ଯାହଂ ଵାଚଂ ତାମମୃତୋପମାମ୍
କେବେ ମୁଁ ନଳଙ୍କର ଗଭୀର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠସ୍ଥ ଶବ୍ଦ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି, ଏହି ଅମୃତ ସମାନ କଥା ଶୁଣିପାରିବି?
ଵୈଦର୍ଭ୍ଯେହୀତି ଵିସ୍ପଷ୍ଟାଂ ଶୁଭାଂ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମାଭିଧାଯିନୀମୃଦ୍ଧାଂ ମମ ଶୋକଵିନାଶିନୀଂ
ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି, ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଆଶାର ଭରା ଶବ୍ଦ କହିଥିଲି, ଯାହା ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲା।
ଇତିସା ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମୁକ୍ତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵନନ୍ଦିନୀ। ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଭୂଯୋ ଜଗାମ ଦିଶମୁତ୍ତରାମ୍
ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ କହି, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦାୟିନୀ ଦମୟନ୍ତୀ ପୁଣି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସା ଗତ୍ଵା ତ୍ରୀନହୋରାତ୍ରାନ୍ଦଦର୍ଶ ପରମାଙ୍ଗନା। ତାପସାରଣ୍ଯମତୁଲଂ ଦିଵ୍ଯକାନନଶୋଭିତମ୍
ସେ ତିନି ଦିନ ଓ ତିନି ରାତି ଚାଲିବା ପରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳା ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତାପସ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦିବ୍ୟ କାନନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଵସିଷ୍ଠଭୃଗ୍ଵତ୍ରିସମୈସ୍ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ନିଯତୈଃ ସଂଯତାହାରୈର୍ଦମଶୌଚସମନ୍ଵିତୈଃ
ଏହି ଅରଣ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଓ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପରି ତାପସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ, ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଦମ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ।
ଅବ୍ଭକ୍ଷୈର୍ଵାଯୁଭକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପତ୍ରାହାରୈସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ମହାଭାଗୈଃ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗଦିଦୃକ୍ଷୁଭିଃ
କେହି ପାଣି ଖାଇ, କେହି ବାୟୁ ଖାଇ, କେହି ପତ୍ର ଖାଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ପଥ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୀତୈର୍ମୁନିଭିଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ। ତାପସାଧ୍ଯୁଷିତଂ ରମ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ବାଲ୍କଳ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାପସମାନେ ବସିଥିଲେ।
ନାନାମୃଗଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଶାଖାମୃଗଗଣାଯୁତମ୍। ତାପସୈଃ ସମୁପେତଂ ଚ ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସମାଶ୍ଵସତ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ଶାଖାରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନେ ଥିଲେ, ତାପସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦମୟନ୍ତୀର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ସୁଭ୍ରୂଃ ସୁକେଶୀ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସୁକୁଚା ସୁଦ୍ଵିଜାନନା। ଵର୍ଚସ୍ଵିନୀ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠା ସ୍ଵସିତାଯତଲୋଚନା
ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁତି, ଚମକୁଥିବା କେଶ, ଆକର୍ଷଣୀୟ କଟି, ମନୋହର ଉର, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ସ୍ଥିର ଦେହ, ଉତ୍କଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଧଳା ଦାନ୍ତ ଦେଖି, ସେ ଦମୟନ୍ତୀ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଁଥିଲେ।
ସା ଵିଵେଶାଶ୍ରମପଦଂ ଵୀରସେନସୁତପ୍ରିଯା। ଯୋଷିଦ୍ରତ୍ନଂ ମହାଭାଗା ଦମଯନ୍ତୀ ତପସ୍ଵିନୀ
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦମୟନ୍ତୀ, ଯୋଷିତ ମଣି, ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପ୍ରିୟା, ତାପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଆଶ୍ରମ ପଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସାଽଭିଵାଦ୍ଯ ତପୋଵୃଦ୍ଧାନ୍ଵିନଯାଵନତା ସ୍ଥିତା। ସ୍ଵାଗତଂ ତ ଇତିପ୍ରୋକ୍ତା ତୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତାପସୋତ୍ତମୈଃ
ସେ ତାପସ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ ମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଭବ୍ୟ ଭାବରେ ଦଉଁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତାପସମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ଵାଗତ' କହି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
ପୂଜାଂ ଚାସ୍ଯା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରତପୋଧନାଃ। ଆସ୍ଯତାମିତ୍ଯଥୋଚୁସ୍ତେ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାମହେ
ଯଥାଯଥି ଆଦର କରି, ତାପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ତାପସମାନେ କହିଲେ, 'ବସ, କହ, ଆମେ କଣ କରିବା?'
ତାନୁଵାଚ ଵରାରୋହା କଚ୍ଚିଦ୍ଭଗଵତାମିହ। ତପଃସ୍ଵଗ୍ନିଷୁ ଧର୍ମେଷୁ ମୃଗପକ୍ଷିଷୁ ଚାନଘାଃ
ସେ ଉତ୍କଳ କଟି ମହିଳା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ମହାନ ଭଗବତମାନେ, ଏଠି ତୁମେ ତାପସ୍ୟା, ଅଗ୍ନି, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିରାପଦ ଅଛନ୍ତି କି?'
କୁଶଲଂ ଵୋ ମହାଭାଗାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଚରଣେଷୁ ଚ। ତୈରୁକ୍ତା କୁଶଲଂ ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵତ୍ରେତି ଯଶସ୍ଵିନୀ
'ମହାଭାଗା, ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନରେ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି କି?' ତାଙ୍କୁ ତାପସମାନେ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତଠି ଭଲ ଅଛି, ଭଦ୍ରେ।'
ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି କା ତ୍ଵଂ କିଂଚ ଚିକୀର୍ଷସି। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତେ ପରଂରୂପଂ ଦ୍ଯୁତିଂ ଚ ପରମାମିହ
'ସମସ୍ତ କଥା କହ, ନିର୍ମଳ ଦେହବତୀ, ତୁମେ କିଏ, କଣ ଚାହୁଁଛ?' ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଓ ଚମକ ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲୁ।
ଵିସ୍ମଯୋ ନଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସମାଶ୍ଵସିହି ମା ଶୁଚଃ। ଅସ୍ଯାରଣ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵୀ ତ୍ଵମୁତାହୋଽସ୍ଯ ମହୀଭୃତଃ। ଅସ୍ଯାଶ୍ଚ ନଦ୍ଯାଃ କଲ୍ଯାଣି ଵଦ ସତ୍ଯମନିନ୍ଦିତେ
'ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବୁଛୁ; ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ଦୁଃଖ କରିନାହୁଅ। ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଦେବୀ, କିମ୍ବା ଏହି ପାହାଡ଼ର, କିମ୍ବା ଏହି ଶୁଭ ନଦୀର ଦେବୀ ତୁମେ? ସତ୍ୟ କହ, ଅନିନ୍ଦିତା।
ସାଽବ୍ରଵୀତ୍ତାନୃପୀନ୍ନାହମରଣ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଦେଵତା। ନ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଗିରର୍ଵିପ୍ରା ନୈଵ ନଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା
ସେ ତାପସମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଦେବୀ ନୁହେଁ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ନଦୀର ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ମାନୁଷୀଂ ମାଂ ଵିଜାନୀତ ଯୂଯଂ ସର୍ଵେତପୋଧନାଃ। ଵିସ୍ତରେଣାଭିଧାସ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ଶୃଣୁତ ସର୍ଵଶଃ
'ତାପସ୍ୟାରେ ଧନୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ମାନବୀ ଭାବରେ ଜଣାନ୍ତୁ। ମୁଁ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି; ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ଵିଦର୍ଭେପୁ ମହୀପାଲୋ ଭୀମୋ ନାମ ମହୀପତିଃ। ତସ୍ଯ ମାଂ ତନଯାଂ ସର୍ଵେ ଜାନୀତ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
'ବିଦର୍ଭରେ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ଭୀମ, ତିନି ଏହି ଦେଶର ଶାସକ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ଜଣାନ୍ତୁ।'
ନିପଧାଧିପତିର୍ଧୀମାନ୍ନଲୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ। ଵୀରଃ ସଂଗ୍ରାମଜିଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ମମ ଭର୍ତା ଵିଶାଂପତିଃ
ନିପାଧ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ନଳ, ସେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ । ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର, ବିଜୟୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ରାଜା ।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନପରୋ ଦ୍ଵିଜାତିଜନଵତ୍ସଲଃ। ଗୋପ୍ତା ନିପଧଵଂଶସ୍ଯ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ
ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଭଲ ପାଉଥିବା, ନିପାଧ ବଂଶର ରକ୍ଷକ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୁର ।