ଯୂଥଶୋ ଦଦୃଶେ ଚାତ୍ର ଵିଦର୍ଭାଧିପନନ୍ଦିନୀ। ମହିଷାନ୍ଵରାହାନ୍ଗୋମାଯୂନୃକ୍ଷଵାନରପନ୍ନଗାନ୍
ସେଠାରେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ ଦଳେ ଦଳେ ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଆ, ଗୋମାୟ, ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ସାପ ଦେଖିଲେ।
ତେଜସା ଯଶସା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସ୍ଥିତ୍ଯା ଚ ପରଯା ଯୁତା। ଵୈର୍ଦଭୀ ଵିଚଚାରୈକା ନଲମନ୍ଵେଷତୀ ତଦା
ତେଜ, କୀର୍ତି, ଶୋଭା ଓ ଦୃଢ଼ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦର୍ଭୀ ଏକା ଏକା ନଳଙ୍କୁ ଖୋଜି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ନାବିଭ୍ଯତ୍ସା ନୃପସୁତା ଭୈମୀ ତତ୍ରାଥ କସ୍ଯଚିତ୍। ଦାରୁଣାମଟଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା
ଭୀମଙ୍କ ଝିଅ, ରାଜକୁମାରୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୟ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଦର୍ଭତନଯା ରାଜନ୍ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା। ଭର୍ତୃଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ଶିଲାତଲମଥାଶ୍ରିତା
ହେ ରାଜା, ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ଶୋକରେ ଶରୀର ଶିଉଁ ହୋଇ, ପଥର ଉପରେ ବସି ବିଲାପ କରିଲେ।
ସିହ୍ଯୋରସ୍କ ମହାବାହୋ ନିଷଧାନାଂ ଜନାଧିପ। କ୍ଵନୁ ରାଜନ୍ଗତୋସି ତ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଵିଜନେ ଵନେ
ହେ ସିଂହ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷଧ ରାଜା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା, ମୋତେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଦେଲା?
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଭିର୍ଵୀର କ୍ରତୁଭିଶ୍ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ। କଥମିଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମଯି ମିଥ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତସେ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ୟାଗ୍ନ୍ୟ କ୍ରତୁ କରି, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଛ, ତେବେ ମୋପାଇଁ କିପରି ଅସତ୍ୟ କରୁଛ?
ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମତ୍ସମକ୍ଷଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ। କର୍ତୁମର୍ହସି କଲ୍ଯାଣ ତଦୃତଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପ୍ରଭା, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା, ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଠିକ୍।
ଯଚ୍ଚୋକ୍ତଂ ଵିହଗୈର୍ହଂସୈଃ ସମୀପେ ତଵ ଭୂମିପ। ମତ୍ସକାଶେ ଚ ତୈରୁକ୍ତଂ ତଦଵେକ୍ଷିତୁମର୍ହସି
ହେ ଭୂମିପତି, ତୁମେ ନିକଟରେ ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଚତ୍ଵାର ଏକତୋ ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗାଃ ସଵିସ୍ତରାଃ। ସ୍ଵଧୀତା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ସତ୍ଯମେକଂ କିଲୈକତଃ
ଏକ ପାଖରେ ଚାରିଟି ଓ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସହିତ ଚିରାଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଛି, ହେ ନରବାଘ, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ କେବଳ ସତ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।
ତସ୍ମାଦର୍ହସି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସତ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ନରେଶ୍ଵର। ଉକ୍ତଵାନସି ଯଦ୍ଵୀର ମତ୍ସକାଶେ ପୁରା ଵଚଃ
ତେଣୁ, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ହେ ନରେଶ, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଯାହା କହିଥିଲା, ହେ ବୀର, ସେଥିରେ ସତ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।
ହା ଵୀର ନନୁନାମାହମିଷ୍ଟା କିଲ ତଵାନଘ। ଅସ୍ଯାମଟଵ୍ଯାଂ ଘୋରାଯାଂ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ହା ବୀର, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ କି? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ?
ଭର୍ତ୍ସଯତ୍ଯେଷ ମାଂ ରୌଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାତ୍ତାସ୍ଯୋ ଦାରୁଣାକୃତିଃ। ଅରଣ୍ଯରାଟ୍ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟଃ କିଂ ମାଂ ନ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁଁ ମୁଁ ମୁଖ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଆକାରର ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି, ଖାଇବା ଆଶାରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ?
ନ ମେ ତ୍ଵଦନ୍ଯା କାଚିଦ୍ଧି ପ୍ରିଯାଽସ୍ତୀତ୍ଯବ୍ରଵୀସ୍ତଦା। ତାମୃତାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣ ପୁରୋକ୍ତାଂ ଭାରତୀଂ ନୃପ
‘ମୋ ଛଡ଼ା ତୁମେ ଆଉ କାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବୁନାହିଁ’ — ଏହା ତୁମେ କହିଥିଲା; ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ଏହି ପୂର୍ବ କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର, ରାଜା।
ଉନ୍ମତ୍ତାଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ମାଂ ଭାର୍ଯାମିଷ୍ଟାଂ ନରାଧିପ। ଈପ୍ସିତାମୀପ୍ସିତୋସି ତ୍ଵଂ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ମୁଁ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ବିଲାପ କରୁଛି, ତୁମ ପ୍ରିୟ ଜଣା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା, ତେବେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ?
କୃଶାଂ ଦୀନାଂ ଵିଵର୍ଣାଂ ଚ ମଲିନାଂ ଵସୁଧାଧିପ। ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧପ୍ରାଵୃତାମେକାଂ ଵିଲପନ୍ତୀମନାଥଵତ୍
ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା, ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଶୀର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ମଲିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ମୋ ଶରୀର ଅଧା ଜଣେ ଜାମାରେ ଢାକି ଅଛି, ଏକା ଏବଂ ନିରାଶ୍ରୟ ଭଳି କାନ୍ଦୁଛି।
ଯୂଥଭ୍ରଷ୍ଟାମିଵୈକାଂ ମାଂ ହରିଣୀଂ ପୃଥୁଲୋଚନ। ନ ମାନଯସି ମାମାର୍ଯ ରୁଦନ୍ତୀମରିକର୍ଶନ
ହେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମୁଁ ଏକା ହରିଣୀ ଭଳି ଏକା ହୋଇଯାଇଛି, ତଥାପି, ହେ ଉତ୍ତମ, ମୁଁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା।
ମହାରାଜ ମହାରଣ୍ଯେ ମାମିହୈକାକିନୀଂ ସତୀମ୍। ଆଭାଷମାଣାଂ ସ୍ଵାଂ ପତ୍ନୀଂ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆପଣଙ୍କର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପତ୍ନୀ ଆପଣଙ୍କୁ କଥା କହୁଛି, ମୋତେ ଏକା ଛାଡି ଆପଣ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାନ୍ତି?
କୁଲଶୀଲୋପସଂପନ୍ନାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗଶୋଭନାମ୍। `ଅନୁଵ୍ରତାଂ ମହାରାଜ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ କୁଳ ଓ ଆଚରଣରେ ଉତ୍ତମ, ମୋ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାମୟ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଛି—ତଥାପି ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାନ୍ତି?
ନାଦ୍ଯତ୍ଵାଂ ପ୍ରତିପଶ୍ଯାମି ଗିରାଵସ୍ମିନ୍ନରୋତ୍ତମ। ଵନେ ଚାସ୍ମିନ୍ମହାଧୋରେ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରନିଷେଵିତେ
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ଭରିଥିବା ଏଠାରେ, ଆପଣ ମୋ ସହ କଥା କହୁଛନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶଯାନମୁପଵିଷ୍ଟଂ ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵା ନିଷଧାଧିପ। ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମମ ଶୋକନିବର୍ହଣ
ହେ ନିଷଧର ମହାରାଜ, ଆପଣ ଶୁଇଥିବେ, ବସିଥିବେ, ଦଉଁଥିବେ କିମ୍ବା ଯାଉଥିବେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସଦା ମୋ ଦୁଃଖର ନିବାରକ ଥିଲେ।
କଂ ନୁ ପୃଚ୍ଛାମି ଦୁଃଖାର୍ତା ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଶୋକକର୍ଶିତା। କଚ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯାଽରଣ୍ଯେ ସଂଗତ୍ଯେତି ନଲୋ ନୃପଃ
ମୁଁ କାହାକୁ ପଚାରିବି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଇଛି, ଶୋକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି—ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କିଏ ନଳ ରାଜାକୁ ଦେଖିଛି, ଏପଥରେ ଆସୁଥିବା?
କୋ ନୁ ମେ କଥଯେଦଦ୍ଯ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ଵିଷ୍ଠିତଂ ନୃପମ୍। ଅଭିରୂପଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପରଵ୍ଯୂହଵିନାଶନମ୍
କିଏ ଆଜି ମୋତେ କହିପାରିବେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବା ରାଜା ବିଷୟରେ, ଶୋଭାମୟ, ଉତ୍ତମ ହୃଦୟ ଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା?
ଯମନ୍ଵେପସି ରାଜାନଂ ନଲଂ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣମ୍। ଅଯଂସ ଇତି କସ୍ଯାଦ୍ଯ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ମଧୁରାଂ ଗିରମ୍
କିଏ ଆଜି ମୋତେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣାଇବେ—‘ଏହି ହେଉଛି ପଦ୍ମ ନୟନ ଥିବା ରାଜା ନଳ’—ଯାହା ପାଇଁ ଆପଣ କମ୍ପିଯାଉଛନ୍ତି?
ଅରଣ୍ଯରାଡଯଂ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାହନୁଃ। ଶାର୍ଦୂଲୋଽଭିମୁଖୋଽଭ୍ଯେତି ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯେନମଶଙ୍କିତା
ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା, ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା, ଶୋଭାମୟ, ଏକ ଶାର୍ଦୂଳ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସୁଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଭୟ ନାକରି ପଚାରୁଛି।
ଭଵାନ୍ମୃଗାଣାମଧିପସ୍ତ୍ଵମସ୍ମିନ୍କାନନେ ପ୍ରଭୁଃ। ଵିଦର୍ଭରାଜତନଯାଂ ଦମଯନ୍ତୀତି ଵିଦ୍ଧି ମାମ୍
ଆପଣ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ମାଳିକ; ମୋତେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାର କନ୍ୟା ଦମୟନ୍ତୀ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତୁ।
ନିଷଧାଧିପତେର୍ଭାର୍ଯାଂ ନଲସ୍ଯାମିତ୍ରଘାତିନଃ। ପତିମନ୍ଵେଷତୀମେକାଂ କୃପଣାଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍
ମୁଁ ନିଷଧର ମହାରାଜ ନଳଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା; ଏକା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକରେ ତଳିଯାଇ, ମୋ ପତିକୁ ଖୋଜୁଛି।
ଆଶ୍ଵାସଯ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରେହ ଯଦି ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ନଲଃ। `ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବାହୁଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣଃ
ହେ ପଶୁମାନଙ୍କର ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ନଳକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି—ସିଂହ ଭଳି ଶୋଉଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ—ତେବେ ଏଠାରେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅଥଵାଽରଣ୍ଯନୃପତେ ନଲଂ ଯଦି ନ ଶଂସସି। ମାଂ ଖାଦଯ ମୃଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଖାଦସ୍ମାଦ୍ଵିମୋଚଯ
ଯଦି ଆପଣ ଜଙ୍ଗଲର ମହାରାଜ, ନଳ ବିଷୟରେ କିଛି କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋତେ ଖାଇଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ପଶୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽରଣ୍ଯେ ଵିଲପିତଂ ମମୈଷ ମୃଗରାଟ୍ ସ୍ଵଯମ୍। ଯାତ୍ଯେଷ ମୃଷ୍ଟସଲିଲାମାପଗାଂ ସାଗରୋପମାମ୍
ମୋ ଜଙ୍ଗଲରେ କାନ୍ଦିବା କଥା ଶୁଣି, ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କର ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଏକ ନଦୀକୁ ଯାଉଛି, ଯାହା ପରିସ୍କାର ଜଳ ଓ ସାଗର ସମାନ ବିଶାଳ।
ଇମଂ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଂ ପୃଚ୍ଛେ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ବହୁଭିରୁଚ୍ଛିତୈଃ। ଵିରାଜିତଂ ଦିଵସ୍ପୃଗ୍ଭିର୍ନୈକଵର୍ଣୈର୍ମନୋରମୈଃ
ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ପଚାରୁଛି, ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମନୋହର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ।