ପର୍ଯାପ୍ତଃ ପରିହାସୋଽଯମେତାଵାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଭୃଶଂ ଭୀତାସ୍ମି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵର
ଏହି ମଜା କେତେ ହେଲା, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦୟାକରି ତୁମେ ନିଜେ ଆପଣକୁ ଦେଖାଅ, ପ୍ରଭୁ।
ଦୃଶ୍ଯସେ ଦୃଶ୍ଯସେ ରାଜନ୍ନେଷ ତିଷ୍ଠସି ନୈଷଧ। ଆଵାର୍ଯ ଗୁଲ୍ମୈରାତ୍ମାନଂ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ତୁମେ ଦେଖାଯାଉଛ, ଦେଖାଯାଉଛ, ରାଜା; ତଥାପି ତୁମେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଉଛ। ଜଙ୍ଗଳର ଝାଡି ଭିତରେ ଲୁଚି ରହି, କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା ନ କହୁଛ?
ନୃଶଂସାଂ ଵତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯନ୍ମାମେଵଂଗତାମିହ। ଵିଲପନ୍ତୀଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ନାଶ୍ଵାସଯସି ପାର୍ଥିଵ
ହାଁ ରାଜା, କେତେ ନିଷ୍ଠୁର ହେଉଛ! ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ତୁମକୁ ଆଲିଂଗନ କରି କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହାଁ, ରାଜା।
ନ ଶୋଚାମ୍ଯହମାତ୍ମାନଂ ନ ଚାନ୍ଯଦପି କିଂଚନ। କଥଂ ନୁ ଭଵିତାସ୍ଯେକ ଇତି ତ୍ଵାଂ ନୃପ ଶୋଚଯେ
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ଏକାକି କିପରି ହେବ, ଏହି ଭାବି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ।
କଥଂ ନୁ ରାଜଂସ୍ତୃଷିତଃ କ୍ଷୁକ୍ଷିତଃ ଶ୍ରମକର୍ଶିତଃ। ସାଯାହ୍ନେ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ମାମପଶ୍ଯନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ରାଜା, ତୁମେ ତରସି, ଭୁଖା ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ବିକାଳ ବେଳେ ଗଛ ତଳେ ମୋ ବିନା କିପରି ରହିବ?
ତତଃ ସା ତୀଵ୍ରଶୋକାର୍ତା ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଚ ମନ୍ଯୁନା। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ରୁଦତୀ ପର୍ଯଧାଵତ ଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ପରି, ଏଠି-ସେଠି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦୁଃଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମୁହୁରୁତ୍ପତତେ ବାଲା ମୁହୁଃ ପତତି ଵିହ୍ଵଲା। ମୁହୁରାଲୀଯତେ ଭୀତା ମୁହୁଃ କ୍ରୋଶତି ରୋଦିତି
ସେଠି ବେଳେ ସେ ଝିଅ ଅଚାନକ ଉଠୁଥିଲେ, କେବେ ବୁଝିପାରି ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; କେବେ ଭୟରେ ଲୁଚୁଥିଲେ, କେବେ ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅତୀଵ ଶୋକସଂତପ୍ତା ମୁହୁର୍ନିଃଶ୍ଵସ୍ ଵିହ୍ଵଲା। ଉଵାଚ ଭୈମୀ ନିଃଶ୍ଵସ୍ ରୋଦମାନା ପତିଵ୍ରତା
ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅ ସେ ପତିବ୍ରତା କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଯସ୍ଯାଭିଶାପାଦ୍ଦୁଃଖାର୍ତୋ ନୈଷ ନନ୍ଦତି ନୈଷଧଃ। ତସ୍ଯ ଭୂତସ୍ଯ ତଦ୍ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖମଭ୍ଯଧିକଂ ଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଶାପରେ ନଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଜଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଉ।
ଅପାପଚେତସଂ ପାପୋ ଯ ଏଵଂ କୃତଵାନ୍ନଲମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵତ୍ଵମସୁଖଜୀଵିକାମ୍
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏହି ଦୁଃଖ ନଳଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ପାଇଁ, ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ।
ଏଵଂ ତୁ ଵିଲପନ୍ତୀ ସା ରାଜ୍ଞୋ ଭାର୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ଵେଷତି ସ୍ମ ଭର୍ତାରଂ ଵନେ ଶ୍ଵାପଦସେଵିତେ
ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା, ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ଭୀମସୁତା ଵିଲପନ୍ତୀ ତତସ୍ତତଃ। ହାହା ରାଜନ୍ନିତି ମୁହୁରିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି
ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅ ପାଗଳ ଭଳି ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ରାଜା' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତାଂ ଶୁଷ୍ଯମାଣାମତ୍ଯର୍ଥଂ କୁରରୀମିଵ ଵାଶତୀମ୍। କରୁଣଂ ବହୁଶୋଚନ୍ତୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦର ଦେହଯୁକ୍ତା, ଅତି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇ, ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଦୟା କରାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ସହସାଽଭ୍ଯାଗତାଂ ଭୈମୀମଭ୍ଯାଶପରିଵର୍ତିନୀମ୍। ଜଗ୍ରାହାଜଗରୋ ଗ୍ରାହୋ ମହାକାଯଃ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ଅଚାନକ ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଏକ ବଡ଼, ଭୁଖା ଅଜଗର ସାପ ଧରିନେଲା।
ସା ଗ୍ରସ୍ଯମାନା ଗ୍ରହେଣ ଶୋକେନ ଚ ପରାଜିତା। ନାତ୍ମାନଂ ଶୋଚତି ତଥା ଯଥା ଶୋଚତି ନୈଷଧମ୍
ସେ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଗିଲାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ହାରିଯିବା ସମୟରେ, ନିଜ ପାଇଁ ତେତେ ଦୁଃଖ କରୁନାହାଁ, ଯେତେ ନଳ ପାଇଁ କରୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵା ନାଥ ମାମିହ ଵନେ ଗ୍ରସ୍ଯମାନାମନାଗସମ୍। ଗ୍ରାହେଣାନେନ ଵିଜନେ କିମର୍ଥଂ ନାନୁଧାଵସି
ହେ ରକ୍ଷକ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଏବଂ ନିର୍ଦୋଷ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ସାପ ମୋତେ ଗିଲୁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାଁ?
କଥଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ପୁନର୍ମାମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ନୈଷଧ। [କଥଂ ଭଵାଞ୍ଜଗାମାଦ୍ଯ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵନେ ପ୍ରଭୋ।] ପାପାନ୍ମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିଂ ଚୋତୋ ଧନାନି ଚ
ନଳ, ପୁଣି ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମେ କିପରି ହେବ? [ଆଜି ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲ?] ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଧନ ଲାଗିଲେ—
ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତେ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ ପରିଗ୍ଲାନସ୍ଯ ନୈଷଧ। କଃ ଶ୍ରମଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ତେଽନଘ
ନଳ, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭୁଖା ଏବଂ ଅତିଶୟ ଦୁଃଖିତ ହେବାବେଳେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି କିଏ ଦୂର କରିବ, ନିର୍ମଳ?
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଗ୍ରସ୍ତାମୁରଗେଣାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ଆକ୍ରନ୍ଦମାନାଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଵେନାଭିସସାର ହ
ସେ ଜଣେ ସାପରେ ଧରାଯାଇଥିବା, ଡରରେ ଆଖି ଉଲାଟି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସେ ଶିକାରୀ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଗ୍ରସ୍ତାମୁରଗେଣାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ତ୍ଵରମାଣୋ ମୃଗଵ୍ଯାଧଃ ସଂଚରନ୍ଗହନେ ଵନେ। ସମଭିକ୍ରମ୍ଯ ଵେଗେନ ସତ୍ଵରଃ ସ ଵନେଚରଃ
ସେ ମହିଳାକୁ ସାପରେ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ତୁରନ୍ତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେଖିଲେ।
ମୁଖେ ତଂ ପାଟଯାମାସ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନିଶିତେନ ଚ। ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଂ ଭୁଜଙ୍ଗଂ ତଂ ଵିଶସ୍ ମୃଗଜୀଵନଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ସାପର ମୁହଁ ଫାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଶିକାରୀ ସେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ସାପକୁ ମାରିଦେଲେ।
ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସ ତାଂଵ୍ଯାଧଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ସଲିଲେନ ହ। ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ କୃତାହାରାମଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶିକାରୀ ପାଣିରେ ଧୋଇଲେ, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ, ତାପରେ ପଚାରିଲେ।
କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷି କଥଂ ଚାସ୍ଯାଗତା ଵନମ୍। କଥଂ ଚେଦଂ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯସି ଭାମିନି
ତୁମେ କାହାର, ମୃଗନୟନୀ? କିପରି ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଲ? ଏମିତି ଦୁଃଖ କିପରି ପଡ଼ିଲ? କହ ଶୋଭନା।
ଦମଯନ୍ତୀ ତଥା ତେନ ପୃଚ୍ଛ୍ଯମାନା ଵିଶାଂପତେ। ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାଵୃତ୍ତମାଚଚକ୍ଷେଽସ୍ଯ ଭାରତ
ତାଙ୍କ ପଚାରିବା ପରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି କହିଦେଲେ।
ତାମର୍ଧଵସ୍ତ୍ରସଂଵୀତାଂ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍। ସୁକୁମାରାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍
ଅଧା ଛପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୋଟ ଶୋଣି ଓ ଉଦର, ନରମ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦେହ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିଲା।
ଅରାଲପକ୍ଷ୍ମନଯନାଂ ତଥା ମଧୁରଭାଷିଣୀମ୍। ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମୃଗଵ୍ଯାଧଃ କାମସ୍ଯ ଵଶମୀଯିଵାନ୍
ଘୁଞ୍ଚିଥିବା ପାପଡ଼ି ଆଖି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ଏମିତି ଦେଖି ଶିକାରୀ ଅଭିଲାଷାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାମଥ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ଲୁବ୍ଧକୋ ମୃଦୁପୂର୍ଵଯା। ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ କାମାର୍ତସ୍ତଦବୁଧ୍ଯତ ଭାମିନୀ
ତାପରେ ଶିକାରୀ ମନରେ ଅଭିଲାଷା ଆଣି, ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ବୁଝିଗଲେ।
ଦମଯନ୍ତ୍ଯପି ତଂ ଦୁଷ୍ଟମୁପଲଭ୍ଯ ପତିଵ୍ରତା। ତୀଵ୍ରରୋଷସମାଵିଷ୍ଟା ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲେଵ ମନ୍ଯୁନା
ଦମୟନ୍ତୀ, ସ୍ୱାମୀନିଷ୍ଠା ଥିବା, ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଚିହ୍ନି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ମନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ।
ସ ତୁ ପାପମତିଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମାତୁରଃ। ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ତର୍କଯାମାସ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ
ସେ ପାପମନା, ନିଚ ଲୋକ, ଅତି ଆସକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଶିଖାକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ଦୁଃଖାର୍ଥା ପତିରାଜ୍ଯଵିନାକୃତା। ଅତୀତଵାକ୍ଯଥେ କାଲେ ଶଶାପୈନଂ ରୁଷା କିଲ
ଦମୟନ୍ତୀ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଥିବା, ସେ ଶିକାରୀର କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।