ଦ୍ଵିଧେଵ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ଦୁଃଖିତସ୍ଯାଭଵତ୍ତଦା। ଦୋଲେଵ ମୁହୁରାଯାତି ଯାତି ଚୈଵ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଇଟି ଭାଗ ଭଳି ଭାଗିଯାଇଥିଲା; ଝୁଲା ଭଳି, ବାରମ୍ବାର ଆସୁଥିଲା ଓ ଯାଉଥିଲା।
ଅଵକୃଷ୍ଟସ୍ତୁ କଲିନା ମୋହିତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ନଲଃ। ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ବହୁ
କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନଳ ତାଙ୍କର ଶୁଇଁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି, ଅନେକ କଷ୍ଟଦାୟକ କଥା କହି, ପଳାଇଗଲେ।
ନଷ୍ଟାତ୍ମା କଲିନାଽଽଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ତଦ୍ଵିଗଣଯନ୍ମୁହୁଃ। ଜଗାମୈକାଂ ଵନେ ଶୂନ୍ଯେ ଭାର୍ଯାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମୋହିତଃ
ନିଜ ଆତ୍ମା ହରାଇ, କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଗଣନା କରୁଥିବା, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନଳ ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭିତରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ।
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ନଲେ ରାଜନ୍ଦମଯନ୍ତୀ ଗତକ୍ଲମା। ଅବୁଧ୍ଯତ ଵରାରୋହା ସଂତ୍ରସ୍ତା ଵିଜନେ ଵନେ
ନଳ ପଳାଇଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ଦମୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜାଗିଲେ।
ଅପଶ୍ଯମାନା ଭର୍ତାରଂ ଶୋକଦୁଃଖସମନ୍ଵିତା। ପ୍ରାକ୍ରୋଶଦୁଚ୍ଚୈଃ ସଂତ୍ରସ୍ତା ମହାରାଜେତି ନୈଷଧମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନଦେଖି, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, 'ହେ ମହାନ ନିଷଧରାଜ!'
ହା ନାଥ ହା ମହାରାଜ ହା ସ୍ଵାମିନ୍କିଂ ଜହାସି ମାମ୍। ହା ହତାଽସ୍ମି ଵିନଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଭୀତାଽସ୍ମି ଵିଜନେ ଵନେ
'ହା ନାଥ! ହା ମହାରାଜ! ହା ସ୍ୱାମୀ, କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡିଦେଲେ? ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ହାରିଗଲି, ଏହି ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି!'
ନନୁ ନାମ ମହାରଜ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଗସି। କଥଂଵିଧସ୍ତ୍ଵଂହି ତଥା ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାଂ ଗତଃ
'ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ। ତେବେ, ଏମିତି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ଆପଣ ମୋତେ ଶୁଇଁଥିବାବେଳେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ?'
କଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଗନ୍ତାଽସି ଵଶ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାମନୁଵ୍ରତାମ୍। ଵିଶେଷତୋ ନାପକୃତଃ ପରେଣାପକୃତୋ ହ୍ଯସି
'କିପରି ଆପଣ ନିଜ ଅନୁଗତ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ବିଶେଷ କରି ଆପଣ ଅନ୍ୟ କାହାରିଠାରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି?'
ଶକ୍ଯସେ ନ ଗିରଃ ସତ୍ଯାଃ କର୍ତୁଂ ମଯି ନରେଶ୍ଵର। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଲୋକପାଲାନାଂ ସନ୍ନିଧୌ କଥିତାଃ ପୁରା
'ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ସତ୍ୟ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଥିଲେ।'
ନାକାଲେ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଯତ୍ର କାନ୍ତା ତ୍ଵଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି
'ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରୁ ପୂର୍ବରୁ ଆସେନାହିଁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଛାଡିଦେଇଥିବା ପ୍ରିୟା ଏଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ପର୍ଯାପ୍ତଃ ପରିହାସୋଽଯମେତାଵାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଭୃଶଂ ଭୀତାସ୍ମି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵର
ଏହି ମଜା କେତେ ହେଲା, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦୟାକରି ତୁମେ ନିଜେ ଆପଣକୁ ଦେଖାଅ, ପ୍ରଭୁ।
ଦୃଶ୍ଯସେ ଦୃଶ୍ଯସେ ରାଜନ୍ନେଷ ତିଷ୍ଠସି ନୈଷଧ। ଆଵାର୍ଯ ଗୁଲ୍ମୈରାତ୍ମାନଂ କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ
ତୁମେ ଦେଖାଯାଉଛ, ଦେଖାଯାଉଛ, ରାଜା; ତଥାପି ତୁମେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଉଛ। ଜଙ୍ଗଳର ଝାଡି ଭିତରେ ଲୁଚି ରହି, କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା ନ କହୁଛ?
ନୃଶଂସାଂ ଵତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯନ୍ମାମେଵଂଗତାମିହ। ଵିଲପନ୍ତୀଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ନାଶ୍ଵାସଯସି ପାର୍ଥିଵ
ହାଁ ରାଜା, କେତେ ନିଷ୍ଠୁର ହେଉଛ! ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ତୁମକୁ ଆଲିଂଗନ କରି କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହାଁ, ରାଜା।
ନ ଶୋଚାମ୍ଯହମାତ୍ମାନଂ ନ ଚାନ୍ଯଦପି କିଂଚନ। କଥଂ ନୁ ଭଵିତାସ୍ଯେକ ଇତି ତ୍ଵାଂ ନୃପ ଶୋଚଯେ
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ଏକାକି କିପରି ହେବ, ଏହି ଭାବି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ।
କଥଂ ନୁ ରାଜଂସ୍ତୃଷିତଃ କ୍ଷୁକ୍ଷିତଃ ଶ୍ରମକର୍ଶିତଃ। ସାଯାହ୍ନେ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ମାମପଶ୍ଯନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ରାଜା, ତୁମେ ତରସି, ଭୁଖା ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ବିକାଳ ବେଳେ ଗଛ ତଳେ ମୋ ବିନା କିପରି ରହିବ?
ତତଃ ସା ତୀଵ୍ରଶୋକାର୍ତା ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଚ ମନ୍ଯୁନା। ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ରୁଦତୀ ପର୍ଯଧାଵତ ଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ପରି, ଏଠି-ସେଠି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦୁଃଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମୁହୁରୁତ୍ପତତେ ବାଲା ମୁହୁଃ ପତତି ଵିହ୍ଵଲା। ମୁହୁରାଲୀଯତେ ଭୀତା ମୁହୁଃ କ୍ରୋଶତି ରୋଦିତି
ସେଠି ବେଳେ ସେ ଝିଅ ଅଚାନକ ଉଠୁଥିଲେ, କେବେ ବୁଝିପାରି ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; କେବେ ଭୟରେ ଲୁଚୁଥିଲେ, କେବେ ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅତୀଵ ଶୋକସଂତପ୍ତା ମୁହୁର୍ନିଃଶ୍ଵସ୍ ଵିହ୍ଵଲା। ଉଵାଚ ଭୈମୀ ନିଃଶ୍ଵସ୍ ରୋଦମାନା ପତିଵ୍ରତା
ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅ ସେ ପତିବ୍ରତା କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଯସ୍ଯାଭିଶାପାଦ୍ଦୁଃଖାର୍ତୋ ନୈଷ ନନ୍ଦତି ନୈଷଧଃ। ତସ୍ଯ ଭୂତସ୍ଯ ତଦ୍ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖମଭ୍ଯଧିକଂ ଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଶାପରେ ନଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଜଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଉ।
ଅପାପଚେତସଂ ପାପୋ ଯ ଏଵଂ କୃତଵାନ୍ନଲମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵତ୍ଵମସୁଖଜୀଵିକାମ୍
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏହି ଦୁଃଖ ନଳଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ପାଇଁ, ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ।
ଏଵଂ ତୁ ଵିଲପନ୍ତୀ ସା ରାଜ୍ଞୋ ଭାର୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ଵେଷତି ସ୍ମ ଭର୍ତାରଂ ଵନେ ଶ୍ଵାପଦସେଵିତେ
ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା, ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ଭୀମସୁତା ଵିଲପନ୍ତୀ ତତସ୍ତତଃ। ହାହା ରାଜନ୍ନିତି ମୁହୁରିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି
ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅ ପାଗଳ ଭଳି ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ରାଜା' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତାଂ ଶୁଷ୍ଯମାଣାମତ୍ଯର୍ଥଂ କୁରରୀମିଵ ଵାଶତୀମ୍। କରୁଣଂ ବହୁଶୋଚନ୍ତୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦର ଦେହଯୁକ୍ତା, ଅତି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇ, ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଦୟା କରାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ସହସାଽଭ୍ଯାଗତାଂ ଭୈମୀମଭ୍ଯାଶପରିଵର୍ତିନୀମ୍। ଜଗ୍ରାହାଜଗରୋ ଗ୍ରାହୋ ମହାକାଯଃ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ଅଚାନକ ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଏକ ବଡ଼, ଭୁଖା ଅଜଗର ସାପ ଧରିନେଲା।
ସା ଗ୍ରସ୍ଯମାନା ଗ୍ରହେଣ ଶୋକେନ ଚ ପରାଜିତା। ନାତ୍ମାନଂ ଶୋଚତି ତଥା ଯଥା ଶୋଚତି ନୈଷଧମ୍
ସେ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଗିଲାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ହାରିଯିବା ସମୟରେ, ନିଜ ପାଇଁ ତେତେ ଦୁଃଖ କରୁନାହାଁ, ଯେତେ ନଳ ପାଇଁ କରୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵା ନାଥ ମାମିହ ଵନେ ଗ୍ରସ୍ଯମାନାମନାଗସମ୍। ଗ୍ରାହେଣାନେନ ଵିଜନେ କିମର୍ଥଂ ନାନୁଧାଵସି
ହେ ରକ୍ଷକ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଏବଂ ନିର୍ଦୋଷ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ସାପ ମୋତେ ଗିଲୁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାଁ?
କଥଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ପୁନର୍ମାମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ନୈଷଧ। [କଥଂ ଭଵାଞ୍ଜଗାମାଦ୍ଯ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵନେ ପ୍ରଭୋ।] ପାପାନ୍ମୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିଂ ଚୋତୋ ଧନାନି ଚ
ନଳ, ପୁଣି ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମେ କିପରି ହେବ? [ଆଜି ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲ?] ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଧନ ଲାଗିଲେ—
ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତେ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ ପରିଗ୍ଲାନସ୍ଯ ନୈଷଧ। କଃ ଶ୍ରମଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ତେଽନଘ
ନଳ, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭୁଖା ଏବଂ ଅତିଶୟ ଦୁଃଖିତ ହେବାବେଳେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି କିଏ ଦୂର କରିବ, ନିର୍ମଳ?
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଗ୍ରସ୍ତାମୁରଗେଣାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ଆକ୍ରନ୍ଦମାନାଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଵେନାଭିସସାର ହ
ସେ ଜଣେ ସାପରେ ଧରାଯାଇଥିବା, ଡରରେ ଆଖି ଉଲାଟି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସେ ଶିକାରୀ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଗ୍ରସ୍ତାମୁରଗେଣାଯତେକ୍ଷଣାମ୍। ତ୍ଵରମାଣୋ ମୃଗଵ୍ଯାଧଃ ସଂଚରନ୍ଗହନେ ଵନେ। ସମଭିକ୍ରମ୍ଯ ଵେଗେନ ସତ୍ଵରଃ ସ ଵନେଚରଃ
ସେ ମହିଳାକୁ ସାପରେ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ତୁରନ୍ତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେଖିଲେ।