ଦମଯନତ୍ଯପି କଲ୍ଯାଣୀ ନିଦ୍ରଯାଽପହୃତା ତତଃ। ସହସା ଦୁଃଖମାସାଦ୍ଯ ସୁକୁମାରୀ ତପସ୍ଵିନୀ
ସେଇ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ଦମୟନ୍ତୀ ତାପରେ ଘୁମରେ ଭାସିଗଲେ; ଏହି ନରମ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ ଅଚାନକ ଦୁଃଖର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ସୁପ୍ତାଯାଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ନଲୋ ରାଜା ଵିଶାଂପତେ। ଶୋକୋନ୍ମଥିତଚିତ୍ତଃ ସନ୍ନ ସ୍ମ ଶେତେ ଯଥା ପୁରା
ଦମୟନ୍ତୀ ଘୁମାଉଥିବାବେଳେ, ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖରେ ମନ ଭାରି ହୋଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ଶୋଇ ରହିଲେ।
ସ ତଦ୍ରାଜ୍ଯାପହରଣଂ ସୁହୃତ୍ତ୍ଯାଗଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଵନେ ଚ ତଂ ପରିଧ୍ଵଂସଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚିନ୍ତାମୁପେଯିଵାନ୍
ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା, ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ିଯିବା ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ବନରେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଭାବି, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ସ୍ଯାଦିଦଂ କୃତ୍ଵା କିଂନୁ ମେ ସ୍ଯାଦକୁର୍ଵତଃ। କିଂନୁ ମେ ମରଣଂ ଶ୍ରେଯଃ ପରିତ୍ଯାଗୋ ଜନସ୍ଯ ଵା
ମୁଁ ଏହା କଲେ କଣ ହେବ? ନ କଲେ କଣ ହେବ? ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ କି, ନା ଲୋକମାନେଠାରୁ ଦୂରେଇଯିବା?
ମାମିଯଂ ହ୍ଯନୁରକ୍ତୈଵଂ ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତି ମତ୍କୃତେ। ମଦ୍ଵିହୀନା ତ୍ଵିଯଂ ଗଚ୍ଛେତ୍କଦାଚିତ୍ସ୍ଵଜନଂ ପ୍ରତି
ଏଇ ଜଣେ ମହିଳା, ଏତେ ଭଲପାଉଥିବା, ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଯଦି ମୁଁ ନ ରହିଲି, ସେ କେବେ ନ କେବେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିପାରିବେ।
ମଯା ନିଃସଂଶଯଂ ଦୁଖମିଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯନୁଵ୍ରତା। ଉତ୍ସର୍ଗେସଂଶଯଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵିନ୍ଦେତାପି ସୁଖଂ କ୍ଵଚିତ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏଇ ଭକ୍ତିଶୀଳା ମହିଳା ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେ କେଉଁଠି ନ କେଉଁଠି ସୁଖ ମିଳିପାରିବେ।
ସ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ବହୁଧା ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ। ଉତ୍ସର୍ଗେଽମନ୍ଯତ ଶ୍ରେଯୋ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏଭଳି ବହୁପରି ଭାବି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ବିଚାର କରି, ରାଜା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ଭଲ ମନେ କଲେ।
ନ ଚୈଷା ତେଜସା ଶକ୍ଯା କୈଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ଷଯିତୁଂ ପଥି। ଯଶସ୍ଵିନୀ ମହାଭାଗା ମଦ୍ଭକ୍ତେଯଂ ପତିଵ୍ରତା
ପଥରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳା ପତିବ୍ରତା।
ଏଵଂ ତସ୍ ତଦା ବୁଦ୍ଧିର୍ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଂ ନ୍ଯଵର୍ତତ। କଲିନା ଦୁଷ୍ଟଭାଵେନ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଵିସର୍ଜନେ
ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ, କଳିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ମନ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଝୁକିଗଲା।
ସୋଽଵସ୍ତ୍ରତାମାତ୍ମନଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯେକଵସ୍ତ୍ରତାମ୍। ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାଽଧ୍ଯଗାଦ୍ରାଜା ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଧସ୍ଯାଵକର୍ତନମ୍
ନିଜର ଅବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥା ଓ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଭାବି, ରାଜା ଅର୍ଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର କାଟିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
କଥଂ ଵାସୋ ଵିକର୍ତେଯଂ ନ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ମେ ପ୍ରିଯା। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯୈଵଂ ନଲୋ ରାଜା ସଭାଂ ପର୍ଯଚରତ୍ତଦା
କିପରି ମୁଁ ବସ୍ତ୍ର କାଟିବି, ଯାହା ମୋ ପ୍ରିୟା ଟିକେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ? ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା ନଳ ସେ ସମୟରେ ସଭା ଭିତରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ପରିଧାଵନ୍ନଥ ନଲ ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଭାରତ। ଆସସାଦ ସଭୋଦ୍ଦେଶେ ଵିକୋଶଂ ସ୍ଵଙ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ନଳ ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ି, ସଭାର ଏକ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଏକ ଛୁରି ମିଳିଲା।
ତେନାର୍ଧଂ ଵାସସଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ନିଵସ୍ ଚ ପରଂତପଃ। ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୈଦର୍ଭୀଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଗତଚେତନାମ୍
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ସେ, ନିଜ ପୋଶାକର ଅଧା ଭାଗ କାଟି, ଶୁଇଁଥିବା ଓ ଅଚେତନ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ ଏବଂ ପଳାଇଗଲେ।
ତତୋ ନିବଦ୍ଧହୃଦଯଃ ପୁନରାଗମ୍ ତାଂ ସଭାମ୍। ଦମଯନ୍ତୀଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୋଦ ନିଷଧାଧିପଃ
ତାପରେ, ହୃଦୟରେ ଭଲପାଇବାର ବନ୍ଧନ ନେଇ, ସେ ପୁଣି ସେଇ ସଭାକୁ ଫେରିଲେ। ତାଁକୁ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଷଧରାଜ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକେ।
ଯାଂ ନ ଵାଯୁର୍ନ ଚାଦିତ୍ଯଃ ପୁରା ପଶ୍ଯତି ମେ ପ୍ରିଯାମ୍। ସେଯମଦ୍ଯ ସଭାମଧ୍ଯେ ଶେତେ ଭୂମାଵନାଥଵତ୍
ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ବାୟୁ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ, ମୋର ପ୍ରିୟା ସେ, ଆଜି ସଭାର ମଧ୍ୟରେ, ଭୂମିରେ, ଅନାଥ ଭଳି ଶୁଇଛନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଵକର୍ତେନ ସଂଵୀତା ଚାରୁହାସିନୀ। ଉନ୍ମତ୍ତେଵ ମଯା ହୀନା କଥଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଫାଟିଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ଢାକାଯାଇଛନ୍ତି। ମୋ ଛାଡି ଦିଅଯାଇ, ଜେତେବେଳେ ସେ ଜାଗିବେ, ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହେବେ କିପରି?
କଥମେକା ସତୀ ଭମୀ ମଯା ଵିରହିତା ଶୁଭା। ଚରିଷ୍ଯତି ଵନେ ଘୋରେ ମୃଗଵ୍ଯାଲନିଷେଵିତେ
ଏହି ଶୁଭ୍ର ଓ ଧର୍ମିକ ଜଣେ ମହିଳା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏକା ଛାଡିଦିଅଯାଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ମୃଗ ଓ ବାଘ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, କିପରି ଘୁରିବେ?
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଅଶ୍ଵିନୌ ସମରୁଦ୍ଗଣୌ। ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ମହାଭାଗେ ଧର୍ମେଣାସି ସମାଵୃତା
ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତମାନେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଆବୃତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଷି। କଲିନାଽପହୃତଜ୍ଞାନୋ ନଲଃ ପ୍ରାତିପଷ୍ଠଦୁଦ୍ଯତଃ
ଏଭଳି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହି, କଳି ଦ୍ୱାରା ମନ ହରାଇଥିବା ନଳ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵାଗତ୍ଵା ନଲୋ ରାଜା ପୁନରେତି ସଭାଂ ମୁହୁଃ। ଆକୃଷ୍ଯମାଣଃ କଲିନା ସୌହୃଦେନାଵକୃଷ୍ଯତେ
ନଳ ରାଜା ବାରମ୍ବାର ଯାଇ ଏବଂ ପୁଣି ସଭାକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ସେ ଭଲପାଇବାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କଳି ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଉଥିଲା।
ଦ୍ଵିଧେଵ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ଦୁଃଖିତସ୍ଯାଭଵତ୍ତଦା। ଦୋଲେଵ ମୁହୁରାଯାତି ଯାତି ଚୈଵ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଇଟି ଭାଗ ଭଳି ଭାଗିଯାଇଥିଲା; ଝୁଲା ଭଳି, ବାରମ୍ବାର ଆସୁଥିଲା ଓ ଯାଉଥିଲା।
ଅଵକୃଷ୍ଟସ୍ତୁ କଲିନା ମୋହିତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ନଲଃ। ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ବହୁ
କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିନ ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନଳ ତାଙ୍କର ଶୁଇଁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି, ଅନେକ କଷ୍ଟଦାୟକ କଥା କହି, ପଳାଇଗଲେ।
ନଷ୍ଟାତ୍ମା କଲିନାଽଽଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ତଦ୍ଵିଗଣଯନ୍ମୁହୁଃ। ଜଗାମୈକାଂ ଵନେ ଶୂନ୍ଯେ ଭାର୍ଯାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମୋହିତଃ
ନିଜ ଆତ୍ମା ହରାଇ, କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଗଣନା କରୁଥିବା, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନଳ ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭିତରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ।
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ନଲେ ରାଜନ୍ଦମଯନ୍ତୀ ଗତକ୍ଲମା। ଅବୁଧ୍ଯତ ଵରାରୋହା ସଂତ୍ରସ୍ତା ଵିଜନେ ଵନେ
ନଳ ପଳାଇଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ଦମୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜାଗିଲେ।
ଅପଶ୍ଯମାନା ଭର୍ତାରଂ ଶୋକଦୁଃଖସମନ୍ଵିତା। ପ୍ରାକ୍ରୋଶଦୁଚ୍ଚୈଃ ସଂତ୍ରସ୍ତା ମହାରାଜେତି ନୈଷଧମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନଦେଖି, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, 'ହେ ମହାନ ନିଷଧରାଜ!'
ହା ନାଥ ହା ମହାରାଜ ହା ସ୍ଵାମିନ୍କିଂ ଜହାସି ମାମ୍। ହା ହତାଽସ୍ମି ଵିନଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଭୀତାଽସ୍ମି ଵିଜନେ ଵନେ
'ହା ନାଥ! ହା ମହାରାଜ! ହା ସ୍ୱାମୀ, କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡିଦେଲେ? ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ହାରିଗଲି, ଏହି ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି!'
ନନୁ ନାମ ମହାରଜ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଗସି। କଥଂଵିଧସ୍ତ୍ଵଂହି ତଥା ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାଂ ଗତଃ
'ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ। ତେବେ, ଏମିତି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ଆପଣ ମୋତେ ଶୁଇଁଥିବାବେଳେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ?'
କଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଗନ୍ତାଽସି ଵଶ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାମନୁଵ୍ରତାମ୍। ଵିଶେଷତୋ ନାପକୃତଃ ପରେଣାପକୃତୋ ହ୍ଯସି
'କିପରି ଆପଣ ନିଜ ଅନୁଗତ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ବିଶେଷ କରି ଆପଣ ଅନ୍ୟ କାହାରିଠାରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି?'
ଶକ୍ଯସେ ନ ଗିରଃ ସତ୍ଯାଃ କର୍ତୁଂ ମଯି ନରେଶ୍ଵର। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଲୋକପାଲାନାଂ ସନ୍ନିଧୌ କଥିତାଃ ପୁରା
'ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ସତ୍ୟ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଥିଲେ।'
ନାକାଲେ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଯତ୍ର କାନ୍ତା ତ୍ଵଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି
'ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରୁ ପୂର୍ବରୁ ଆସେନାହିଁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଛାଡିଦେଇଥିବା ପ୍ରିୟା ଏଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'