ଅମାତ୍ଯାନ୍ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରୋଵାଚ ସ ନରାଧିପଃ। ଭକ୍ଷଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ସ୍ଵାଦୂନୀମାନି ସର୍ଵଶଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସେଠି ଥିବା ମିଠା ଫଳଗୁଡିକୁ ତମେଁମାନେ ଖାଇବେ ।'
ତାପସୈରୁପନୀତାନି ଫଲାନି ସହିତା ମଯା। ତତୋ ରାଜା ସସଚିଵଃ ଫଲାନ୍ଯାଦାତୁମୈଚ୍ଛତ
ତାପସମାନେ ଆଣିଥିବା ଫଳ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାପରେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ ।
ଵିଧିନା ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଵୈ ଋଷିଵାକ୍ଯେନ ତେନ ତୁ। ଯସ୍ମିନ୍ନେଵ ଫଲେ ନାଗସ୍ତମେଵାଭକ୍ଷଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜା ସେହି ଫଳ ଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସାପ ଥିଲା ।
ତତୋ ଭକ୍ଷଯତସ୍ତସ୍ଯ ଫଲାତ୍କୃମିରଭୂଦଣୁଃ। ହ୍ରସ୍ଵକଃ କୃଷ୍ଣନଯନସ୍ତାମ୍ରଵର୍ଣୋଽଥ ଶୌନକ
ଫଳ ଖାଇବା ସମୟରେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖାଦେଲା—ସେ ଛୋଟ, କଳା ଆଖି ଓ ତାମ୍ବା ରଙ୍ଗର ।
ସ ତଂ ଗୃହ୍ଯ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅସ୍ତମଭ୍ଯେତି ସଵିତା ଵିଷାଦଦ୍ଯ ନ ମେ ଭଯମ୍
ସେ କୀଟଟିକୁ ଧରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି; ଆଜି ମୁଁ ବିଷର ଭୟ କରୁନି ।'
ସତ୍ଯଵାଗସ୍ତୁ ସ ମୁନିଃ କୃମିର୍ମାଂ ଦଶତାମଯମ୍। ତକ୍ଷକୋ ନାମ ଭୂତ୍ଵା ଵୈ ତଥା ପରିହୃତଂ ଭଵେତ୍
ଋଷି, ନିଜ ଉକ୍ତି ପ୍ରତି ସତ୍ୟ, କହିଲେ, 'ଏହି କୀଟ ମୋତେ କାମଡିବ; ଏହି କୀଟ ତକ୍ଷକ ନାମକୁ ନେଇବ, ଏହିଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।'
ତେ ଚୈନମନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ କାଲଚୋଦିତାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯହ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟର ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏଭଳି କହି, ରାଜା ସେ କୀଟଟିକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ ।
କୃମିକଂ ପ୍ରାହସତ୍ତୂର୍ଣଂ ମୁମୂର୍ଷୁର୍ନଷ୍ଟଚେତନଃ। ପ୍ରହସନ୍ନେଵ ଭୋଗେନ ତକ୍ଷକେଣାଭିଵେଷ୍ଟିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, ଚେତନା ହରାଇ, ରାଜା ହସି ତୁରନ୍ତ କୀଟଟିକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ; ହସୁଥିବା ସମୟରେ ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଘେରି ନେଲା ।
ତସ୍ମାତ୍ଫଲାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଯତ୍ତଦ୍ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦିତମ୍। ଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵା ଚ ଭୋଗେନ ଵିନଦ୍ଯ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଅଦଶତ୍ପୃଥିଵୀପାଲଂ ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରଃ
ଫଳରୁ ବାହାରି, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଶରୀରରେ ଘେରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ଭୂମିର ଶାସକଙ୍କୁ କାମଡିଲା ।
ତଂ ତଥା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଗେନ ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି ସାପର ଶରୀରରେ ଘେରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଅନ୍ଧାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ତଂ ତୁ ନାଗଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତେ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ତଥା ଯାନ୍ତମାକାଶେ ନାଗମଦ୍ଭୁତମ୍
ତାପରେ, ସାପକୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସାପକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ସୀମନ୍ତମିଵ କୁର୍ଵାଣଂ ନଭସଃ ପଦ୍ମଵର୍ଚସମ୍। ତକ୍ଷକଂ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଆକାଶର ସୀମା ଚିହ୍ନିବା, ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ତେ ତଦ୍ଗୃହମଗ୍ନିନା ଵୃତଂ ପ୍ରଦୀପ୍ଯମାନଂ ଵିଷଜେନ ଭୋଗିନଃ। ଭଯାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିଶଃ ପ୍ରପେଦିରେ ପପାତ ତଚ୍ଚାଶନିତାଡିତଂ ଯଥା
ଏହାପରେ, ସେ ଘରଟି ସାପର ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଇ, ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଦିଗ୍ଦିଗାନ୍ତରେ ପଳାଇଗଲେ; ଘରଟି ବିଜୁଳିର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିପଡିଲା ।
ତତୋ ନୃପେ ତକ୍ଷକତେଜସାହତେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ ସର୍ଵାଃ ପରଲୋକସତ୍କ୍ରିଯାଃ। ଶୁଚିର୍ଦିଜୋ ରାଜପୁରୋହିତସ୍ତଦା ତଥୈଵ ତେ ତସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ତକ୍ଷକଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରାଜା ଅଭିଭୂତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପରଲୋକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରାଯାଇଲା; ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି କାମ କଲେ ।
ନୃପଂ ଶିଶୁଂ ତସ୍ଯ ସୁତଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ସମେତ୍ଯ ସର୍ଵେ ପୁରଵାସିନୋ ଜନାଃ। ନୃପଂ ଯମାହୁସ୍ତମମିତ୍ରଘାତିନଂ କୁରୁପ୍ରଵୀରଂ ଜନମେଜଯଂ ଜନାଃ
ସମସ୍ତ ପୁରବାସୀ ଏକଠା ହୋଇ, ଶିଶୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଘୋଷଣା କଲେ; କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସେମାନେ ରାଜା ଭାବରେ ମାନିଲେ।
ସ ବାଲ ଏଵାର୍ଯମତିର୍ନୃପୋତ୍ତମଃ ସହୈଵ ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରିପୁରୋହିତୈସ୍ତଦା। ଶଶାସ ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁପୁଂଗଵାଗ୍ରଜୋ ଯଥାଽସ୍ଯ ଵୀରଃ ପ୍ରପିତାମହସ୍ତଥା
ଏହି ଶିଶୁ ଜନମେଜୟ, ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ; ତାଙ୍କ ଶୂର ମହାପୂରୁଷ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପରି।
ତତସ୍ତୁ ରାଜାନମମିତ୍ରତାପନଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତେ ତସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ସୁଵର୍ଣଵର୍ମାଣମୁପେତ୍ଯ କାଶିପ ଵପୁଷ୍ଟମାର୍ଥଂ ଵରଯାଂପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ଏହି ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କାଶୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ବାରା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ପ୍ରଦଦୌ ଵପୁଷ୍ଟମାଂ କୁରୁପ୍ରଵୀରାଯ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଧର୍ମତଃ। ସ ଚାପି ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦା ଯୁତୋଽଭଵ- ନ୍ନ ଚାନ୍ଯନାରୀଷୁ ମନୋ ଦଧେ କ୍ଵଚିତ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଝିଅକୁ କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି ଝିଅକୁ ପାଇ ଜନମେଜୟ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନନୀ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ ନାହିଁ।
ସରଃସୁ ଫୁଲ୍ଲେଷୁ ଵନେଷୁ ଚୈଵ ପ୍ରସନ୍ନଚେତା ଵିଜହାର ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତଥା ସ ରାଜନ୍ଯଵରୋ ଵିଜହ୍ରିଵାନ୍ ଯଥୋର୍ଵଶୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁରା ପୁରୂରଵାଃ
ଖୁସି ହୃଦୟ ନେଇ, ଶୂର ରାଜା ଫୁଲିଥିବା ଝିଲି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିବା କରିଲେ; ପୁରୁରବା ଯେପରି ଉର୍ବଶୀକୁ ପାଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧୁର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵପୁଷ୍ଟମା ଚାପି ଵରଂ ପତିଵ୍ରତା ପ୍ରତୀତରୂପା ସମଵାପ୍ଯ ଭୂପତିମ୍। ଭାଵେନ ରାମା ରମଯାଂବଭୂଵ ତଂ ଵିହାରକାଲେଷ୍ଵଵରୋଧସୁନ୍ଦରୀ
ବପୁଷ୍ଟମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାଜାଙ୍କୁ ପାଇ ରାମା ପରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ; ବିହାର ସମୟରେ ଅନ୍ତଃପୁରର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ। ଚଚାର ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯତ୍ରସାଯଂଗୃହୋ ମୁନିଃ
ଏହି ସମୟରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଯେଉଁଠି ସାନ୍ଧ୍ୟାବାସ ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବା କରୁଥିଲେ।
ଚରନ୍ଦୀକ୍ଷାଂ ମହାତେଜା ଦୁଶ୍ଚରାମକୃତାତ୍ମଭିଃ। ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାପ୍ଲଵନଂ କୁର୍ଵନ୍ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଵିଚଚାର ହ
ଅତି କଠିନ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଅନ୍ୟମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ଘୁଡ଼ିବା କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ନିରାହାରଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ନହରହର୍ମୁନିଃ। ସଂ ଦଦର୍ଶ ପିତୄନ୍ଗର୍ତେ ଲମ୍ବମାନାନଧୋମୁଖାନ୍
ବାୟୁ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଇ, ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ଏହି ମୁନି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ଗଡ଼ିରେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ଲଟକିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଏକତନ୍ତ୍ଵଵଶିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରିତାନ୍। ତଂ ତନ୍ତୁଂ ଚ ଶନୈରାଖୁମାଦଦାନଂ ବିଲେଶଯମ୍
ସେମାନେ ଏକ ଶେଷ ଗଣ୍ଡ ଗ୍ରାସ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଟକିଥିଲେ; ଏହି ଗଣ୍ଡ ତନ୍ତୁକୁ ଏକ ଉନ୍ଦୁ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମୁଥିଲା।
ନିରାହାରାନ୍କୃଶାନ୍ଦୀନାନ୍ଗର୍ତେ ସ୍ଵତ୍ରାଣମିଚ୍ଛତଃ। ଉପସୃତ୍ଯ ସ ତାନ୍ଦୀନାନ୍ଦୀନରୂପୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଖାଦ୍ୟ ନଥିବା, ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖିତ ଦେଖା ନେଇ, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖର ରୂପ ନେଇ ସେମାନେ ସହ କଥା କଲେ।
କେ ଭଵନ୍ତୋଽଵଲମ୍ବନ୍ତେ ଵୀରମସ୍ତମ୍ବମାଶ୍ରିତାଃ। ଦୁର୍ବଲଂ ଖାଦିତୈର୍ମୂଲୈରାଖୁନା ବିଲଵାସିନା
ତମେ କିଏ, ଏହି ଗଣ୍ଡ ଉପରେ ଭରସା କରି ଲଟକିଛ; ଏହି ଦୁର୍ବଳ ମୂଳକୁ ଏକ ଉନ୍ଦୁ ଗଡ଼ିରେ ରହି କାମୁଛି।
ଵୀରଣସ୍ତମ୍ବକେ ମୂଲଂ ଯଦପ୍ଯେକମିହ ସ୍ଥିତମ୍। ତଦ୍ଭପ୍ଯଯଂ ଶନୈରାଖୁରାଦତ୍ତେ ଦଶନୈଃ ଶିତୈଃ
ଏହି ଗଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ମୂଳ ଅଛି, ଏହି ମୂଳକୁ ଉନ୍ଦୁ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମୁଛି।
ଛେତ୍ସ୍ଯତେଽଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟତ୍ଵାଦେତଦପ୍ଯଚିରାଦିଵ। ତତସ୍ତୁ ପତିତାରୋଽତ୍ର ଗର୍ତେ ଵ୍ଯକ୍ତମଧୋମୁଖାଃ
ଅତି କମ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାରୁ, ଏହି ମୂଳ ଶୀଘ୍ର କାଟିଯିବ; ତାପରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗଡ଼ିରେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ପଡ଼ିଯିବ।
ଅତ୍ର ମେ ଦୁଃଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଷ୍ମାନଧୋମୁଖାନ୍। କୃଚ୍ଛ୍ରାମାପଦମାପନ୍ନାନ୍ପ୍ରିଯଂ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ
ତମେ ଉଲ୍ଟା ମୁଣ୍ଡ କରି ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା; ମୁଁ ତମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର କରିପାରିବି?
ତପସୋଽସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେନ ତୃତୀଯେନାଥ ଵା ପୁନଃ। ଅର୍ଧେନ ଵାପି ନିସ୍ତର୍ତୁମାପଦଂ ବ୍ରୂତ ମା ଚିରମ୍
ମୋ ତପସ୍ୟାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ତୃତୀୟାଂଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ ତମେ ଏହି ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ, ଶୀଘ୍ର କହ।