ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଂ ନରାଧିପମ୍। ଉନ୍ମତ୍ତଵଦନୁନ୍ମତ୍ତା ଦେଵନେ କୃତଚେତସମ୍
ତାପରେ ଡମୟନ୍ତୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଗଳ ଭଳି ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଉଥିଲେ, ମନକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଲଗାଇଲେ।
ଭଯଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ରାଜନ୍ଭୀମସୁତା ତତଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସୁମହତ୍ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ବଡ଼ କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସା ଶଙ୍କମାନା ତତ୍ପାପଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୀ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵମୁପଲଭ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କିଛି ଅପମାନ ଆଶଙ୍କା କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏପରି କହିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନାମତିଯଶାଂ ତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପରିଚାରିକାମ୍। ହିତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥକୁଶଲାମନୁରକ୍ତାଂ ସୁଭାଷିତାମ୍
ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଓ ଭଲପାଇଥିବା ଧାତ୍ରୀ ବୃହତ୍ସେନାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନେ ଵ୍ରଜାମାତ୍ଯାନାନାଯ୍ଯ ନଲଶାସନାତ୍। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଧୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମଵଶିଷ୍ଟଂ ଚ ଯଦ୍ଵସୁ
ବୃହତ୍ସେନା, ତୁମେ ଯାଇ ନଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକ, କେତେ ଧନ ହରାଇଛି ଓ କେତେ ଅଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସା ସମାଦିଷ୍ଟା ବୃହତ୍ସେନା ନରେଶ୍ଵର। ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ଵଚନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ସା ସମୀପତ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବୃହତ୍ସେନା ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଣୀଙ୍କ କଥା ନିକଟସ୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞାଯ ନଲଶାସନମ୍। ଅପି ନୋ ଭାଗଧେଯଂ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରାଵ୍ରଜନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଳଙ୍କ ଆଦେଶ ବୁଝି, 'ଶାୟଦ୍ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅଂଶ ରହିଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଣି ଫେରିଗଲେ।
ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ଭୀମସୁତା ନ ଚ ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ନଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତଂ ଭର୍ତାରମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା। ଦମଯନ୍ତୀ ପୁନର୍ଵେଶ୍ମ ଵ୍ରୀଡିତା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଉତ୍ତର ନଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଡମୟନ୍ତୀ ଲଜ୍ଜାରେ ପୁଣି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଶାମ୍ଯ ସତତଂ ଚାକ୍ଷାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକପରାଙ୍ଯୁଖାନ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପୁନରୁଵାଚ ହ
ସେ ସଦା ଦ୍ୟୂତ ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ଫେରାଉଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ଧାତ୍ରୀ ପୁଣି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନେ ପୁନର୍ଗଚ୍ଛ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ନଲଶାସନାତ୍। ସୂତମାନଯ କଲ୍ଯାଣି ମହତ୍କାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ବୃହତ୍ସେନେ, ତୁମେ ପୁନିଥରେ ଯାଅ, ନଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ। ପ୍ରିୟା, ଏହି ମହାତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ସାରଥିଙ୍କୁ ଆଣ।
ବୃହତ୍ସେନା ତୁ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଷିତମ୍। ଵାର୍ଷ୍ଣେଯମାନଯାମାସ ପୁରୁଷୈରାପ୍ତକାରିଭିଃ
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃହତ୍ସେନା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକମାନେ ସହ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣିଲେ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ତୁ ତତୋ ଭୈମୀ ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଛ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା। ଉଵାଚ ଦେଶକାଲଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତକାଲମନିନ୍ଦିତା
ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣା, ଦୋଷହୀନ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଯଥାସମୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଜାନଷେ ତ୍ଵଂ ଯଥା ରାଜା ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତଃ ସଦା ତ୍ଵଯି। ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵିପମସ୍ଥସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ରାଜା ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ସେଠାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଯଥା ହି ନୃପତିଃ ପୁଷ୍କରେଣୈଵ ଜୀଯତେ। ତଥାତଥାଽସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଯୂତେ ରାଗୋ ଭୂଯୋଽଭିଵର୍ଧତେ
ରାଜା ଯେପରି ବାରମ୍ବାର ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଠାରେ ଜୁଆରେ ହାରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କର ଜୁଆ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି।
ଯଥା ଚ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାକ୍ଷାଃ ପତନ୍ତି ଵଶଵର୍ତିନଃ। ତଥା ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାପି ନଲସ୍ଯାକ୍ଷେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦାୟ ଯେପରି ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପଡ଼େ, ତେଣୁ ନଳଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ତାହାର ବିପରୀତ ଦେଖାଯାଏ।
ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନଵାକ୍ଯାନି ଯଥାଽଯଂ ନ ଶୃଣୋତି ଚ। ମମାପି ଚ ତଥା ଵାକ୍ଯଂ ନାଭିନନ୍ଦତି ନୈଷଧ
ସେ ବନ୍ଧୁ-ପରିଜନଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ନିଷଧରାଜ ମୋର କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି।
ଯଥା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଭାଗ୍ଯାନାମଦ୍ଯ ସାରଥେ। ନୂନଂ ମନ୍ଯେ ନ ଶେଷୋସ୍ତି ନୈଷଧସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସାରଥି, ରାଜାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି ଏବେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମହାତ୍ମା ନିଷଧଙ୍କ ପାଖରେ ଏବେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ଯତ୍ତୁ ମେ ଵଚନଂ ରାଜା ନାଭିନନ୍ଦତି ମୋହିତଃ। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଽସ୍ମି ସାରଥେ କୁରୁ ମଦ୍ଵଚଃ। ନ ହି ମେ ଶୁଧ୍ତେ ଭାଵୋ ଵିନାଶଂ ପ୍ରତି ସାରଥେ
ରାଜା ମୋର କଥା ମନେ ନ ରଖି, ମୋହରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ସାରଥି, ମୋ କଥା ମାନ। ମୋର ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ନାହିଁ, ସାରଥି।
ନଲସ୍ଯ ଦଯିତାନଶ୍ଵାନ୍ଯୋଜଯିତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍। ରଥମାରୋପ୍ଯ ମିଥୁନଂ କୁଣ୍ଡିନଂ ଯାତୁର୍ମହସି
ନଳଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼ି, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ମହାନ କୁଣ୍ଡିନା ପୁରକୁ ଯାଅ।
ମମ ଜ୍ଞାତିଷୁ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦାରକୌ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ତଥା। ଅଶ୍ଵାଂଶ୍ଚେମାନ୍ଯଥାକାମଂ ଵସ ଵାଽନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛଵା
ମୋର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ଠାରେ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଓ ରଥକୁ ରଖିଦିଅ। ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରଖ, କିମ୍ବା ଚାହିଲେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିକୁ ଯାଅ।
ଦମଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାର୍ଣ୍ଯେଯୋ ନଲସାରଥିଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦଶେଷେଣ ନଲାମାତ୍ଯେଷୁ ମୁଖ୍ଯଶଃ
ନଳଙ୍କ ସାରଥି ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଳଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ତୈଃ ସମେତ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସୋଽନୁଜ୍ଞାତୋ ମହୀପତେ। ଯଯୌ ମିଥୁନମାରୋପ୍ଯ ଵିଦର୍ଭାଂସ୍ତେନ ଵାହିନା
ସେମାନେ ମିଶି ଆଲୋଚନା କରି, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ସେହି ସେନା ସହିତ ବିଦର୍ଭ ଦେଶକୁ ଚଲିଗଲେ।
ହଯାଂସ୍ତତ୍ର ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୂତୋ ରଥଵରଂ ଚ ତମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଂ ଚ ତାଂ କନ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରସେନଂ ଚ ବାଲକମ୍
ସେଠାରେ ସାରଥି ଘୋଡ଼ା ଓ ସେ ଉତ୍ତମ ରଥ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ନାମକ ଝିଅ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ପୁଅକୁ ରଖିଦେଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭୀମଂ ରାଜାନମାର୍ତଃ ଶୋଚନ୍ନଲଂ ନୃପମ୍। କ୍ଵ ନୁ ଯାସ୍ଯାମି ମନସା ଚିନ୍ତଯାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅଟମାନସ୍ତତୋଽଯୋଧ୍ଯାଂ ଜଗାମ ନଗରୀଂ ତଦା
ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନଳଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ମନେ କରୁଥିଲେ, 'ମୁଁ ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବି?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆଯୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଗଲେ।
ଋତୁପର୍ଣଂ ସ ରାଜାନମୁପତସ୍ଥେ ସୁଦୁଃଖିତଃ। ଭୃତିଂ ଚ ସ ଦଦୌ ଚାସ୍ଯ ସାରଥ୍ଯେନ ନିଯୋଜିତଃ
ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସେ, ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସାରଥି କାମରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ଜୀବିକା ଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଯାତେ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯେ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଦୀଵ୍ଯତଃ। ପୁଷ୍କରେଣ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାପି ଵସୁ କିଂଚନ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ନଳ ଦାୟ ଖେଳୁଥିଲେ, ପୁଷ୍କର ରାଜ୍ୟ ଓ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦଳିନେଲେ।
ହୃତରାଜ୍ଯଂ ନଲଂ ରାଜନ୍ପ୍ରହସନ୍ପୁଷ୍କରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦ୍ଯୂତଂ ପ୍ରଵର୍ତତାଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରତିପାଣୋଽସ୍ତି କସ୍ତଵ
ରାଜ୍ୟ ହାରିଥିବା ନଳଙ୍କୁ ପୁଷ୍କର ହସି କହିଲେ, 'ଦାୟ ଖେଳ ଚାଲୁ ରହୁ, ରାଜା, ଏବେ ତୁମ ସହ କିଏ ହାତ ଦେବ?'
ଶିଷ୍ଟା ତେ ଦମଯନ୍ତ୍ଯେକା ସର୍ଵମନ୍ଯଦ୍ଧୃତଂ ମଯା। ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପଣଃ ସାଧୁ ଵର୍ତତାଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ତୋ ନିକଟରେ ଏବେ କେବଳ ଦମୟନ୍ତୀ ଅଛନ୍ତି; ବାକି ସବୁ କିଛି ମୁଁ ନେଇଯାଇଛି। ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ଦମୟନ୍ତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦାଉଁ ଭାବେ ରଖ।
ପୁଷ୍ରେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ମନ୍ଯୁନା। ଵ୍ଯଦୀର୍ଯତେଵ ହୃଦଯଂ ନ ଚୈନଂ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍
ପୁଷ୍କର ଏପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳଙ୍କ ହୃଦୟ ରେଷରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।