ତମକ୍ଷମଦସଂମତ୍ତଂ ସୁହୃଦାଂ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ। ନିଵାରଣେଽଭଵଚ୍ଛକ୍ତୋ ଦୀଵ୍ଯମାନମରିଂଦମମ୍
ଦ୍ୟୁତର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଞ୍ଚିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ।
ତତଃ ପୌରଜନାଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ଭାରତ। ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗଚ୍ଛନ୍ନିଵାରଯିତୁମାତୁରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପୌର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିବାକୁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଆସିଲେ ।
ତତଃ ସୂତ ଉପାଗମ୍ଯ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଏଷ ପୌରଜନୋ ଦେଵି ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସାରଥି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, "ମହାରାଣୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, କିଛି କାମ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି।"
ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ନୈଷଧାଯ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ଵ୍ଯସନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଏହି କଥା ନଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ତତଃ ସା ବାଷ୍ପକଲଯା ଵାଚା ଦୁଃଖେନ କର୍ଶିତା। ଉଵାଚ ନୈଷଧଂ ଭୈମୀ ଶୋକୋପହତଚେତନା
ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଡମୟନ୍ତୀ, ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ, ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପୌରଜନୋ ଦ୍ଵାରି ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରଵସ୍ଥିତଃ। `ଵୃଦ୍ଧୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଣିଗ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୃଦ୍ଧ, ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଆଗତଂ ସହିତଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଵଲମ୍ବନମ୍।' ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସୀତ୍ଯେଵଂ ପୁନଃ ପୁନରଭାଷତ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଓ ସହାୟତା ଆଶା କରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଡମୟନ୍ତୀ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ତାଂ ତଥା ରୁଚିରାପାଙ୍ଗୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥାଵିଧାମ୍। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ରାଜା ନାଭ୍ଯଭାଷତ କିଂଚନ
ସେ ଅପରାଧିନୀ ଡମୟନ୍ତୀ ଏପରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ନଳ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ପୁରଵାସିନଃ। ନାଯମସ୍ତୀତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଵ୍ରୀଡିତା ଜଗ୍ମୁରାଲଯାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରବାସୀମାନେ, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, 'ସେ ଆସିବେନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତଥା ତଦଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୂନ୍ମାସାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵଜୀଯତ
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁଷ୍କର ଓ ନଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ବହୁ ମାସ ଚାଲିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ ହାରିଗଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଂ ନରାଧିପମ୍। ଉନ୍ମତ୍ତଵଦନୁନ୍ମତ୍ତା ଦେଵନେ କୃତଚେତସମ୍
ତାପରେ ଡମୟନ୍ତୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଗଳ ଭଳି ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଉଥିଲେ, ମନକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଲଗାଇଲେ।
ଭଯଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ରାଜନ୍ଭୀମସୁତା ତତଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସୁମହତ୍ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ବଡ଼ କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସା ଶଙ୍କମାନା ତତ୍ପାପଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୀ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵମୁପଲଭ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କିଛି ଅପମାନ ଆଶଙ୍କା କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏପରି କହିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନାମତିଯଶାଂ ତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପରିଚାରିକାମ୍। ହିତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥକୁଶଲାମନୁରକ୍ତାଂ ସୁଭାଷିତାମ୍
ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଓ ଭଲପାଇଥିବା ଧାତ୍ରୀ ବୃହତ୍ସେନାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନେ ଵ୍ରଜାମାତ୍ଯାନାନାଯ୍ଯ ନଲଶାସନାତ୍। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଧୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମଵଶିଷ୍ଟଂ ଚ ଯଦ୍ଵସୁ
ବୃହତ୍ସେନା, ତୁମେ ଯାଇ ନଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକ, କେତେ ଧନ ହରାଇଛି ଓ କେତେ ଅଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସା ସମାଦିଷ୍ଟା ବୃହତ୍ସେନା ନରେଶ୍ଵର। ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ଵଚନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ସା ସମୀପତ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବୃହତ୍ସେନା ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଣୀଙ୍କ କଥା ନିକଟସ୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞାଯ ନଲଶାସନମ୍। ଅପି ନୋ ଭାଗଧେଯଂ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରାଵ୍ରଜନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଳଙ୍କ ଆଦେଶ ବୁଝି, 'ଶାୟଦ୍ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅଂଶ ରହିଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଣି ଫେରିଗଲେ।
ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ଭୀମସୁତା ନ ଚ ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ନଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତଂ ଭର୍ତାରମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା। ଦମଯନ୍ତୀ ପୁନର୍ଵେଶ୍ମ ଵ୍ରୀଡିତା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଉତ୍ତର ନଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଡମୟନ୍ତୀ ଲଜ୍ଜାରେ ପୁଣି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଶାମ୍ଯ ସତତଂ ଚାକ୍ଷାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକପରାଙ୍ଯୁଖାନ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପୁନରୁଵାଚ ହ
ସେ ସଦା ଦ୍ୟୂତ ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ଫେରାଉଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ଧାତ୍ରୀ ପୁଣି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନେ ପୁନର୍ଗଚ୍ଛ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ନଲଶାସନାତ୍। ସୂତମାନଯ କଲ୍ଯାଣି ମହତ୍କାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ବୃହତ୍ସେନେ, ତୁମେ ପୁନିଥରେ ଯାଅ, ନଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ। ପ୍ରିୟା, ଏହି ମହାତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ସାରଥିଙ୍କୁ ଆଣ।
ବୃହତ୍ସେନା ତୁ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଷିତମ୍। ଵାର୍ଷ୍ଣେଯମାନଯାମାସ ପୁରୁଷୈରାପ୍ତକାରିଭିଃ
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃହତ୍ସେନା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକମାନେ ସହ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣିଲେ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ତୁ ତତୋ ଭୈମୀ ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଛ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା। ଉଵାଚ ଦେଶକାଲଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତକାଲମନିନ୍ଦିତା
ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣା, ଦୋଷହୀନ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଯଥାସମୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଜାନଷେ ତ୍ଵଂ ଯଥା ରାଜା ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତଃ ସଦା ତ୍ଵଯି। ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵିପମସ୍ଥସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ରାଜା ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ସେଠାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଯଥା ହି ନୃପତିଃ ପୁଷ୍କରେଣୈଵ ଜୀଯତେ। ତଥାତଥାଽସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଯୂତେ ରାଗୋ ଭୂଯୋଽଭିଵର୍ଧତେ
ରାଜା ଯେପରି ବାରମ୍ବାର ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଠାରେ ଜୁଆରେ ହାରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କର ଜୁଆ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି।
ଯଥା ଚ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାକ୍ଷାଃ ପତନ୍ତି ଵଶଵର୍ତିନଃ। ତଥା ଵିପର୍ଯଯଶ୍ଚାପି ନଲସ୍ଯାକ୍ଷେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦାୟ ଯେପରି ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପଡ଼େ, ତେଣୁ ନଳଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ତାହାର ବିପରୀତ ଦେଖାଯାଏ।
ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନଵାକ୍ଯାନି ଯଥାଽଯଂ ନ ଶୃଣୋତି ଚ। ମମାପି ଚ ତଥା ଵାକ୍ଯଂ ନାଭିନନ୍ଦତି ନୈଷଧ
ସେ ବନ୍ଧୁ-ପରିଜନଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ନିଷଧରାଜ ମୋର କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି।
ଯଥା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାନାଂ ଭାଗ୍ଯାନାମଦ୍ଯ ସାରଥେ। ନୂନଂ ମନ୍ଯେ ନ ଶେଷୋସ୍ତି ନୈଷଧସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସାରଥି, ରାଜାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି ଏବେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମହାତ୍ମା ନିଷଧଙ୍କ ପାଖରେ ଏବେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ଯତ୍ତୁ ମେ ଵଚନଂ ରାଜା ନାଭିନନ୍ଦତି ମୋହିତଃ। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଽସ୍ମି ସାରଥେ କୁରୁ ମଦ୍ଵଚଃ। ନ ହି ମେ ଶୁଧ୍ତେ ଭାଵୋ ଵିନାଶଂ ପ୍ରତି ସାରଥେ
ରାଜା ମୋର କଥା ମନେ ନ ରଖି, ମୋହରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ସାରଥି, ମୋ କଥା ମାନ। ମୋର ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ନାହିଁ, ସାରଥି।
ନଲସ୍ଯ ଦଯିତାନଶ୍ଵାନ୍ଯୋଜଯିତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍। ରଥମାରୋପ୍ଯ ମିଥୁନଂ କୁଣ୍ଡିନଂ ଯାତୁର୍ମହସି
ନଳଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼ି, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ମହାନ କୁଣ୍ଡିନା ପୁରକୁ ଯାଅ।