ଏଵଂ ସ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାପରେଣ କଲିଃ ସହ। ଆଜଗାମ ତତସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ରରାଜା ସ ନୈଷଧଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାପର ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, କଳି ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଷଧ ରାଜା ନଳ ଥିଲେ ।
ସ ନିତ୍ଯମନ୍ତରପ୍ରେକ୍ଷୀ ନିଷଧେଷ୍ଵଵସଚ୍ଚିରମ୍। ଅଥାସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ଦଦର୍ଶ କଲିରନ୍ତରମ୍
ସେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିଷଧ ଦେଶରେ ରହିଲେ; ପରେ, ବାରଷ ବର୍ଷରେ, କଳି ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ତ ନୈଷଧଃ। ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ତତ୍ରୈନଂ କଲିରାଵିଶତ୍
ନଳ ପିଶାବ କରି ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାଦ ଧୋଇନଥିବାରୁ, ସେ ସମୟରେ କଳି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସ ସମାଵିଶ୍ଯ ଚ ନଲଂ ସମୀପଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଚ। ଗତ୍ଵା ପୁଷ୍କରମାହେଦମେହି ଦୀଵ୍ଯ ନଲେନ ଵୈ
କଳି ନଳଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ପୁଷ୍କରକୁ କହିଲେ: 'ଚାଲ, ନଳ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଉ ।'
ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତେ ନଲଂ ଜେତା ଭଵାନ୍ହି ସହିତୋ ମଯା। ନିଷଧାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଜିତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ନଲଂ ନୃପମ୍
ମୋ ସହିତ ଥିଲେ, ତୁମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ନଳକୁ ଜିତିପାରିବ; ରାଜା ନଳକୁ ହରାଇ, ନିଷଧ ରାଜ୍ୟକୁ ଆପଣା କର ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କଲିନା ପୁଷ୍କରୋ ନଲମଭ୍ଯଯାତ୍। କଲିଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ଭୂତ୍ଵା ତଂ ଵୈ ପୁଷ୍କରମନ୍ଵଯାତ୍
କଳିଙ୍କ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ପୁଷ୍କର ନଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ କଳି ଦ୍ୟୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ ।
ଆସାଦ୍ଯ ତୁ ନଲଂ ଵୀରଂ ପୁଷ୍କରଃ ପରଵୀରହା। ଦୀଵ୍ଯାଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧାତା ଵୃଷେଣେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ପୁଷ୍କର, ଶୂର ନଳଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ପୁନଃପୁନି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଦ୍ୟୁତକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ।
ନ ଚକ୍ଷମେ ତତୋ ରାଜା ସମାହ୍ଵାନଂ ମହାମନାଃ। ଵୈଦର୍ଭ୍ଯାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାଯାଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମମନ୍ଯତ
ମହାମନା ରାଜା ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲେନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ବୈଦର୍ଭୀ ଦମୟନ୍ତୀ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଏହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଭାବିଲେ ।
ତତଃ ସ ରାଜ୍ଞା ସହସା ଦେଵିତୁଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ, ସେ ରାଜା ସହ ହଠାତ୍ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଭ୍ରାତ୍ରା ଦେଵାଭିଭୂତେନ ଦୈଵାଵିଷ୍ଟୋ ଜନାଧିପଃ।' ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯାନଯୁଗ୍ଯସ୍ ଵାସସାମ୍। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ଦ୍ଯୂତେ ଜୀଯତେ ସ୍ମ ନଲସ୍ତଦା
ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ଓ ଦୈବବଶତଃ ଅଧିନ ହୋଇଥିବା ଏହି ରାଜା, କଳି ଦ୍ୟୁତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁନା, ରତ୍ନ, ରଥ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ହାରିଗଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ନଳ ହରିଗଲେ ।
ତମକ୍ଷମଦସଂମତ୍ତଂ ସୁହୃଦାଂ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ। ନିଵାରଣେଽଭଵଚ୍ଛକ୍ତୋ ଦୀଵ୍ଯମାନମରିଂଦମମ୍
ଦ୍ୟୁତର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଞ୍ଚିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ।
ତତଃ ପୌରଜନାଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ଭାରତ। ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗଚ୍ଛନ୍ନିଵାରଯିତୁମାତୁରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପୌର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିବାକୁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଆସିଲେ ।
ତତଃ ସୂତ ଉପାଗମ୍ଯ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଏଷ ପୌରଜନୋ ଦେଵି ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସାରଥି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, "ମହାରାଣୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, କିଛି କାମ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି।"
ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ନୈଷଧାଯ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ଵ୍ଯସନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଏହି କଥା ନଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ତତଃ ସା ବାଷ୍ପକଲଯା ଵାଚା ଦୁଃଖେନ କର୍ଶିତା। ଉଵାଚ ନୈଷଧଂ ଭୈମୀ ଶୋକୋପହତଚେତନା
ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଡମୟନ୍ତୀ, ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ, ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପୌରଜନୋ ଦ୍ଵାରି ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରଵସ୍ଥିତଃ। `ଵୃଦ୍ଧୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଣିଗ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୃଦ୍ଧ, ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଆଗତଂ ସହିତଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଵଲମ୍ବନମ୍।' ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସୀତ୍ଯେଵଂ ପୁନଃ ପୁନରଭାଷତ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଓ ସହାୟତା ଆଶା କରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଡମୟନ୍ତୀ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ତାଂ ତଥା ରୁଚିରାପାଙ୍ଗୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥାଵିଧାମ୍। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ରାଜା ନାଭ୍ଯଭାଷତ କିଂଚନ
ସେ ଅପରାଧିନୀ ଡମୟନ୍ତୀ ଏପରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ନଳ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ପୁରଵାସିନଃ। ନାଯମସ୍ତୀତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଵ୍ରୀଡିତା ଜଗ୍ମୁରାଲଯାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରବାସୀମାନେ, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, 'ସେ ଆସିବେନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତଥା ତଦଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୂନ୍ମାସାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵଜୀଯତ
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁଷ୍କର ଓ ନଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ବହୁ ମାସ ଚାଲିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ ହାରିଗଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଂ ନରାଧିପମ୍। ଉନ୍ମତ୍ତଵଦନୁନ୍ମତ୍ତା ଦେଵନେ କୃତଚେତସମ୍
ତାପରେ ଡମୟନ୍ତୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଗଳ ଭଳି ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଉଥିଲେ, ମନକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଲଗାଇଲେ।
ଭଯଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ରାଜନ୍ଭୀମସୁତା ତତଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସୁମହତ୍ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ବଡ଼ କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସା ଶଙ୍କମାନା ତତ୍ପାପଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ତୀ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵମୁପଲଭ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କିଛି ଅପମାନ ଆଶଙ୍କା କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏପରି କହିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନାମତିଯଶାଂ ତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପରିଚାରିକାମ୍। ହିତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥକୁଶଲାମନୁରକ୍ତାଂ ସୁଭାଷିତାମ୍
ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଓ ଭଲପାଇଥିବା ଧାତ୍ରୀ ବୃହତ୍ସେନାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ବୃହତ୍ସେନେ ଵ୍ରଜାମାତ୍ଯାନାନାଯ୍ଯ ନଲଶାସନାତ୍। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଧୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମଵଶିଷ୍ଟଂ ଚ ଯଦ୍ଵସୁ
ବୃହତ୍ସେନା, ତୁମେ ଯାଇ ନଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକ, କେତେ ଧନ ହରାଇଛି ଓ କେତେ ଅଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସା ସମାଦିଷ୍ଟା ବୃହତ୍ସେନା ନରେଶ୍ଵର। ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ଵଚନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ସା ସମୀପତ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବୃହତ୍ସେନା ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଣୀଙ୍କ କଥା ନିକଟସ୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞାଯ ନଲଶାସନମ୍। ଅପି ନୋ ଭାଗଧେଯଂ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରାଵ୍ରଜନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଳଙ୍କ ଆଦେଶ ବୁଝି, 'ଶାୟଦ୍ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅଂଶ ରହିଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଣି ଫେରିଗଲେ।
ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ଭୀମସୁତା ନ ଚ ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱିତୀୟଥର ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ନଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତଂ ଭର୍ତାରମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା। ଦମଯନ୍ତୀ ପୁନର୍ଵେଶ୍ମ ଵ୍ରୀଡିତା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଉତ୍ତର ନଦେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଡମୟନ୍ତୀ ଲଜ୍ଜାରେ ପୁଣି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଶାମ୍ଯ ସତତଂ ଚାକ୍ଷାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକପରାଙ୍ଯୁଖାନ୍। ନଲଂ ଚ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵଂ ଧାତ୍ରୀଂ ପୁନରୁଵାଚ ହ
ସେ ସଦା ଦ୍ୟୂତ ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ଫେରାଉଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ଧାତ୍ରୀ ପୁଣି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।