ଦେଵାନାଂ ମାନୁଷଂ ମଧ୍ଯେ ଯତ୍ସା ପତିମଵିନ୍ଦତ। ନନୁ ତସ୍ଯା ଭଵେନ୍ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଵିପୁଲଂ ଦଣ୍ଡଧାରଣମ୍
'ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ମାନବ ପତି ବାଛିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଭାରି ଦଣ୍ଡ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ କଲିନା ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ଦିଵୌକସଃ। ଅସ୍ମାଭିଃ ସଭନୁଜ୍ଞାତେ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ନଲୋ ଵୃତଃ
କଳି ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଦମୟନ୍ତୀ ଆମ ଅନୁମତିରେ ନଳଙ୍କୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି।'
କା ହି ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ନାଶ୍ରଯେତ ନଲଂ ନୃପମ୍। ଯୋ ଵେଦ ଧର୍ମାନଖିଲାନ୍ଯଥାଵଚ୍ଚରିତଵ୍ରତଃ
'ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯେଉଁ ରାଜା ନଳ ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବାଛିବାରେ କିଏ ଦ୍ୱିଧା କରିବ?'
ଯୋଽଧୀତେ ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ସର୍ଵାନାଖ୍ଯାନପଞ୍ଚମାନ୍। ଅହିଂସାନିରତୋ ଯଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
'ଯିଏ ଚାରିଟି ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୌରାଣିକ କଥା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଅହିଂସାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ନଳଙ୍କୁ କିଏ ବାଛିବେ ନାହିଁ?'
ଯସ୍ମିନ୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଧୃତିର୍ଜ୍ଞାନଂ ତପଃ ଶୌଚଂ ଦମଃ ଶମଃ। ଧ୍ରୁଵାଣି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ଲୋକପାଲସମେ ନୃପେ
ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଭିତରେ ଦକ୍ଷତା, ଧୃତି, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଆତ୍ମସଂୟମ ଓ ଶାନ୍ତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି, ସେମାନେ ଲୋକପାଳ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେବେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଏଵଂରୂପଂ ନଲଂ ଯୋ ଵୈ କାମଯେଚ୍ଛପିତୁଂ କଲେ। ଆତ୍ମାନଂ ସ ଶପେନ୍ମୂଢୋ ହନ୍ଯାଦାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ଯିଏ ଏପରି ଗୁଣୀ ନଳଙ୍କୁ ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜ ନାଶ ଇଚ୍ଛା କରେ ଓ ନିଜ ହାତରେ ନିଜକୁ ଧ୍ଵଂସ କରେ ।
ଏଵଂଗୁଣଂ ନଲଂ ଯୋ ଵୈ କାମଯେଚ୍ଛପିତୁଂ କଲେ। କୃଚ୍ଛ୍ରେ ସ ନରକେ ମଞ୍ଜେଦଗାଧେ ଵିପୁଲେ ହ୍ରଦେ
ଏପରି ଗୁଣବତୀ ନଳଙ୍କୁ ଯିଏ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଅପାର ଓ ଗଭୀର ନରକରେ ପଡ଼ିଯିବ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କଲିଂ ଦେଵା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ଦିଵଂ ଯଯୁଃ। ତତୋ ଗତେଷୁ ଦେଵେଷୁ କଲିର୍ଦ୍ଵାପରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ଦେବତାମାନେ କଳି ଓ ଦ୍ୱାପରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଯିବା ପରେ, କଳି ଦ୍ୱାପରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସଂଯନ୍ତୁଂ ନୋତ୍ସହେ କୋପଂ ନଲେ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଦ୍ଵାପର। ଭ୍ରଂଶଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ରାଜ୍ଯାନ୍ନ ଭୈମ୍ଯା ସହ ରଂସ୍ଯତେ
ମୁଁ ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିପାରିବିନାହିଁ; ହେ ଦ୍ୱାପର, ମୁଁ ନଳଙ୍କ ସହିତ ରହିବି ଓ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କରିଦେବି; ସେ ଭାଇମୀ ସହ ଶୁଖ ପାଇପାରିବେନାହିଁ ।
ତ୍ଵମପ୍ଯକ୍ଷାନ୍ସମାଵିଶ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। `ମମ ପ୍ରିଯକୃତେ ହ୍ଯସ୍ମନ୍କୃତଵାଂଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୁତ ମାନେ ଯାଇ, ମୋତେ ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ଉଚିତ; ମୋ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହି କାମ ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ କରିବ ।
ଏଵଂ ସ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାପରେଣ କଲିଃ ସହ। ଆଜଗାମ ତତସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ରରାଜା ସ ନୈଷଧଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାପର ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, କଳି ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଷଧ ରାଜା ନଳ ଥିଲେ ।
ସ ନିତ୍ଯମନ୍ତରପ୍ରେକ୍ଷୀ ନିଷଧେଷ୍ଵଵସଚ୍ଚିରମ୍। ଅଥାସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ଦଦର୍ଶ କଲିରନ୍ତରମ୍
ସେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିଷଧ ଦେଶରେ ରହିଲେ; ପରେ, ବାରଷ ବର୍ଷରେ, କଳି ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ତ ନୈଷଧଃ। ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ତତ୍ରୈନଂ କଲିରାଵିଶତ୍
ନଳ ପିଶାବ କରି ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାଦ ଧୋଇନଥିବାରୁ, ସେ ସମୟରେ କଳି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସ ସମାଵିଶ୍ଯ ଚ ନଲଂ ସମୀପଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଚ। ଗତ୍ଵା ପୁଷ୍କରମାହେଦମେହି ଦୀଵ୍ଯ ନଲେନ ଵୈ
କଳି ନଳଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ପୁଷ୍କରକୁ କହିଲେ: 'ଚାଲ, ନଳ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଯାଉ ।'
ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତେ ନଲଂ ଜେତା ଭଵାନ୍ହି ସହିତୋ ମଯା। ନିଷଧାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଜିତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ନଲଂ ନୃପମ୍
ମୋ ସହିତ ଥିଲେ, ତୁମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ନଳକୁ ଜିତିପାରିବ; ରାଜା ନଳକୁ ହରାଇ, ନିଷଧ ରାଜ୍ୟକୁ ଆପଣା କର ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କଲିନା ପୁଷ୍କରୋ ନଲମଭ୍ଯଯାତ୍। କଲିଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷୋ ଭୂତ୍ଵା ତଂ ଵୈ ପୁଷ୍କରମନ୍ଵଯାତ୍
କଳିଙ୍କ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ପୁଷ୍କର ନଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ କଳି ଦ୍ୟୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ ।
ଆସାଦ୍ଯ ତୁ ନଲଂ ଵୀରଂ ପୁଷ୍କରଃ ପରଵୀରହା। ଦୀଵ୍ଯାଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧାତା ଵୃଷେଣେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ପୁଷ୍କର, ଶୂର ନଳଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ପୁନଃପୁନି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଦ୍ୟୁତକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ।
ନ ଚକ୍ଷମେ ତତୋ ରାଜା ସମାହ୍ଵାନଂ ମହାମନାଃ। ଵୈଦର୍ଭ୍ଯାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାଯାଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମମନ୍ଯତ
ମହାମନା ରାଜା ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲେନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ବୈଦର୍ଭୀ ଦମୟନ୍ତୀ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଏହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଭାବିଲେ ।
ତତଃ ସ ରାଜ୍ଞା ସହସା ଦେଵିତୁଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ, ସେ ରାଜା ସହ ହଠାତ୍ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଭ୍ରାତ୍ରା ଦେଵାଭିଭୂତେନ ଦୈଵାଵିଷ୍ଟୋ ଜନାଧିପଃ।' ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯାନଯୁଗ୍ଯସ୍ ଵାସସାମ୍। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ଦ୍ଯୂତେ ଜୀଯତେ ସ୍ମ ନଲସ୍ତଦା
ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ଓ ଦୈବବଶତଃ ଅଧିନ ହୋଇଥିବା ଏହି ରାଜା, କଳି ଦ୍ୟୁତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁନା, ରତ୍ନ, ରଥ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ହାରିଗଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ନଳ ହରିଗଲେ ।
ତମକ୍ଷମଦସଂମତ୍ତଂ ସୁହୃଦାଂ ନ ତୁ କଶ୍ଚନ। ନିଵାରଣେଽଭଵଚ୍ଛକ୍ତୋ ଦୀଵ୍ଯମାନମରିଂଦମମ୍
ଦ୍ୟୁତର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଞ୍ଚିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ।
ତତଃ ପୌରଜନାଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ଭାରତ। ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗଚ୍ଛନ୍ନିଵାରଯିତୁମାତୁରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପୌର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ଭାରତ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିବାକୁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଆସିଲେ ।
ତତଃ ସୂତ ଉପାଗମ୍ଯ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଏଷ ପୌରଜନୋ ଦେଵି ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସାରଥି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, "ମହାରାଣୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, କିଛି କାମ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି।"
ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ନୈଷଧାଯ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣା ଵ୍ଯସନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଏହି କଥା ନଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ତତଃ ସା ବାଷ୍ପକଲଯା ଵାଚା ଦୁଃଖେନ କର୍ଶିତା। ଉଵାଚ ନୈଷଧଂ ଭୈମୀ ଶୋକୋପହତଚେତନା
ତାପରେ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଡମୟନ୍ତୀ, ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ, ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପୌରଜନୋ ଦ୍ଵାରି ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରଵସ୍ଥିତଃ। `ଵୃଦ୍ଧୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵଣିଗ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୃଦ୍ଧ, ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଆଗତଂ ସହିତଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଵଲମ୍ବନମ୍।' ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସୀତ୍ଯେଵଂ ପୁନଃ ପୁନରଭାଷତ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଓ ସହାୟତା ଆଶା କରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଡମୟନ୍ତୀ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ତାଂ ତଥା ରୁଚିରାପାଙ୍ଗୀଂ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥାଵିଧାମ୍। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ରାଜା ନାଭ୍ଯଭାଷତ କିଂଚନ
ସେ ଅପରାଧିନୀ ଡମୟନ୍ତୀ ଏପରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ନଳ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ପୁରଵାସିନଃ। ନାଯମସ୍ତୀତି ଦୁଃଖାର୍ତା ଵ୍ରୀଡିତା ଜଗ୍ମୁରାଲଯାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରବାସୀମାନେ, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, 'ସେ ଆସିବେନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତଥା ତଦଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୂନ୍ମାସାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵଜୀଯତ
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁଷ୍କର ଓ ନଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ବହୁ ମାସ ଚାଲିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ ହାରିଗଲେ।