ତତ୍ର ସ୍ମ ପୀନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବାହଵଃ ପରିଘୋପମାଃ। ଆକାରଵର୍ଣସୁଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷା ଇଵୋରଗାଃ
ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁହାତ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଚମକୁଥିଲା, ଆକୃତି ଓ ରଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମୂଳାୟମ, ପାଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ସାପ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁକେଶାନ୍ତାନି ଚାରୂଣି ସୁନାସାନି ଶୁଭାନି ଚ। ମୁଖାନି ରାଜ୍ଞାଂ ଶୋଭନ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଯଥା ଦିଵି
ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, ନାଲି ଭଲ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ମୁହଁଗୁଡିକ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାରା ଭଳି ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ରଙ୍ଗଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶୁଭାନନା। ମୁଷ୍ଣନ୍ତୀ ପ୍ରଭଯା ରାଜ୍ଞାଂ ଚକ୍ଷୂଷି ଚ ମନାଂସି ଚ
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମୟ ମୁହଁ ସହିତ, ରଙ୍ଗଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କର ଚମକରେ ରାଜାମାନେର ଚକ୍ଷୁ ଓ ମନ ହରାଇଗଲା ।
ତସ୍ଯା ଗାତ୍ରେଷୁ ପତିତା ତେଷାଂ ଦୃଷ୍ଟିର୍ମହାତ୍ମନାମ୍। ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ସକ୍ତାଽଭୂନ୍ନ ଚଚାଲ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ଦେହକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଆଖି ଏହିଠାରେ ଏହିଠାରେ ଲାଗି ରହିଗଲା, ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ କିଛି ହଲାନି ।
ତତଃ ସଂକୀର୍ତ୍ଯମାନେଷୁ ରାଜ୍ଞାଂ ନାମସୁ ଭାରତ। ଦଦର୍ଶ ଭୈମୀ ପୁରୁଷାନ୍ପଞ୍ଚ ତୁଲ୍ଯାକୃତୀନିହ
ତାପରେ, ରାଜାମାନେର ନାମ ଘୋଷଣା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଭୀମଙ୍କର କନ୍ୟା ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ଏକରୂପ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ।
ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ନିର୍ଵିଶେଷାକୃତୀନ୍ସ୍ଥିତାନ୍। ସଂଦେହାଦଥ ଵେଦର୍ଭୀ ନାଭ୍ଯଜାନାନ୍ନଲଂ ନୃପମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକରୂପ ଦେଖି, ଭିନ୍ନତା ନ ଥିବାରୁ, ଭିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ସନ୍ଦେହରେ ପଡିଗଲେ । ତେଣୁ ନଳ ରାଜାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ନିର୍ଵିଶେଷଵଯୋଵେଷରୂପାଣାଂ ତତ୍ର ସା ଶୁଭା।' ଯଂଯଂ ହି ଦଦୃଶେ ତେଷାଂ ତଂତଂ ମେନେ ନଲଂ ନୃପମ୍। ସାଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଥ ତର୍କଯାମାସ ଭାମିନୀ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବୟସ, ପୋଷାକ ଓ ଆକୃତି ସମାନ ଥିଲା, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ, ସେଠି ନଳ ରାଜା ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମନରେ ବିବେଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଥଂ ନୁ ଦେଵାଞ୍ଜାନୀଯାଂ କଥଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ନଲଂ ନୃପମ୍। ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସା ଵୈଦର୍ଭୀ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
କିପରି ମୁଁ ଦେବତାମାନେ କିଏ ଚିହ୍ନିପାରିବି? କିପରି ମୁଁ ନଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି? ଏହିପରି ଭାବି, ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଶ୍ରୁତାନି ଦେଵଲିଙ୍ଗାନି ତର୍କଯାମାସ ଭାରତ। ଦେଵାନାଂ ଯାନି ଲିଙ୍ଗାନି ସ୍ଥଵିରେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତାନି ମେ
ବଡ଼ମାନେ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଦେବତାଙ୍କର ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ସେ ମନେ ପକାଇଲେ, ଏବଂ ଭାରତ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଚିହ୍ନଗୁଡିକ ଉପରେ ଭାବନା କଲେ।
ତାନୀହ ତିଷ୍ଠତାଂ ଭୂମାଵେକସ୍ଯାପି ନ ଲକ୍ଷଯେ। ଏଵଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ବହୁଧା ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନେକ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନିପୁନି ବିବେଚନା କଲେ।
ଶରଣଂ ପ୍ରତି ଦେଵାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମମନ୍ଯତ। ଵାଚା ଚ ମନସା ଚୈଵ ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ ସା
ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାର ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ । ମନ ଓ ମୁଁହରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵେପମାନେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ହଂସାନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥା ମେ ନୈଷଧୋ ଵୃତଃ। ପତିତ୍ଵେ ତେନ ସତ୍ଯେନ ଦେଵାସ୍ତଂ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ମେ
ହାତ ଜୋଡି ଭୟରେ କମ୍ପି କମ୍ପି ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହଂସମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯେପରି ମୁଁ ନିଷଧ ରାଜାକୁ ପତି ଭାବରେ ଚୟନ କରିଥିଲି, ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଭଗବାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରେ ଆଣନ୍ତୁ ।'
ମନସା ଵଚସା ଚୈଵ ଯଥା ନାତିଚରାମ୍ଯହମ୍। ତେନ ସତ୍ଯେନ ଵିବୁଧାସ୍ତମେଵ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ମେ
'ମୁଁ ମନରେ ଓ ମୁଁହରେ କେବେ ମିଛ କଥା କହିନାହିଁ, ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଭଗବାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରେ ଆଣନ୍ତୁ ।'
ଯଥା ଦେଵୈଃ ସ ମେ ଭର୍ତା ଵିହିତୋ ନିଷଧାଧିଷଃ। ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ଦେଵାସ୍ତମେଵ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ମେ
'ଭଗବାନମାନେ ଯେପରି ନିଷଧ ରାଜାକୁ ମୋ ପତି ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଭଗବାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରେ ଆଣନ୍ତୁ ।'
ଯଥେଦଂ ଵ୍ରତମାରବ୍ଧଂ ନଲସ୍ଯାରାଧନେ ମଯା। ତେନ ସତ୍ଯେନ ମେ ଦେଵାସ୍ତମେଵ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ମେ
ନଳଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିର୍ବାହ କରିଛି, ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସ୍ଵଂ ଚୈଵ ରୂପଂ ପୁଷ୍ଯନ୍ତୁ ଲୋକପାଲା ମହେଶ୍ଵରାଃ। ଯଥାଽହମଭିଜାନୀଯାଂ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଂ ନରାଧିପମ୍
ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପକୁ ପୁନର୍ବାସ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁପରି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ରାଜାକୁ ପରିଚୟ କରିପାରିବି।
ନିଶମ୍ଯ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତତ୍କରୁଣଂ ପ୍ରତିଦେଵିତମ୍। ନିଶ୍ଚଯଂପରମଂ ତଥ୍ଯମନୁରାଗଂ ଚ ନୈଷଧେ
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର କରୁଣାମୟ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ, ସତ୍ୟତା ଏବଂ ନିଷଧ ରାଜାପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା।
ମନୋଵିଶୁଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ଭକ୍ତିଂ ରାଗଂ ଚ ନୈଷଧେ। ଯଥୋକ୍ତଂ ଚକ୍ରିରେ ଦେଵାଃ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଲିଙ୍ଗଧାରଣେ
ତାଙ୍କର ମନର ପବିତ୍ରତା, ବୁଦ୍ଧି, ଭକ୍ତି ଏବଂ ନିଷଧ ରାଜାପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦେଖାଯାଇଲା; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ସାଽପଶ୍ଯଦ୍ଵିବୁଧାନ୍ସର୍ଵାନସ୍ଵେଦାନ୍ସ୍ତବ୍ଧଲୋଚନାନ୍। ଅମ୍ଲାନସ୍ରଗ୍ରଜୋହୀନାନ୍ସ୍ଥିତାନସ୍ପୃଶତଃ କ୍ଷିତିମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଟୁଟ ଓ ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଥିଲା, ତାଙ୍କର ମାଳା ମର୍ଝାଇନଥିଲା, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିଲେ।
ଛାଯାଦ୍ଵିତୀଯୋ ମ୍ଲାନସ୍ରଗ୍ରଜଃସ୍ଵେଦସମନ୍ଵିତଃ। ଭୂମିଷ୍ଠୋ ନୈଷଧଶ୍ଚୈଵ ନିମେଷେଣ ଚ ସୂଚିତଃ
ଦ୍ୱିତୀୟଜଣ ଛାୟା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମାଳା ମର୍ଝାଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଥିଲା; ଏହି ନିଷାଧ ଥିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଇଥିଲେ।
ସା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଂ ଚ ଭାରତ। ନୈଷଧଂ ଵରଯାମାସ ଭୈମୀ ଧର୍ମେଣ ପାଣ୍ଡଵ
ସେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ନିଷାଧଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାରତ, ଭୀମାଙ୍କର କନ୍ୟା ଧର୍ମରେ ନିଷାଧଙ୍କୁ ବରାଇଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଵିଲଜ୍ଜମାନା ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ଜଗ୍ରାହାଯତଲୋଚନା। ସ୍କନ୍ଧଦେଶେଽସୃଜତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ରଜଂ ପରମଶୋଭନାମ୍
ଲଜ୍ଜାରେ ନତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ସେ ନିଜ ପୋଷାକର ଅନ୍ତକୁ ଧରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳାଟିକୁ ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ।
ଵରଯାମାସ ଚୈଵୈନଂ ପତିତ୍ଵେ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ତତୋ ହାହେତି ସହସା ମୁକ୍ତଃ ଶବ୍ଦୋ ନରାଧିପୈଃ
ତାହାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କଲା। ଏହା ଦେଖି ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ 'ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।
ଦେଵୈର୍ମହର୍ଷିଭିସ୍ତତ୍ର ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାରତ। ଵିସ୍ମିତୈରୀରିତଃ ଶବ୍ଦଃ ପ୍ରଶଂସଦ୍ଭିର୍ନଲଂ ନୃପମ୍
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ 'ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରି, ନଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଭାରତ।
ଦମଯନ୍ତୀଂ ତୁ କୌରଵ୍ଯ ଵୀରସେନସୁତୋ ନୃପଃ। ଆଶ୍ଵାସଯଦ୍ଵରାରୋହାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଅନ୍ତରେ ଖୁସି ଭରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପବତୀ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଭଜସି କଲ୍ଯାଣି ପୁମାଂସଂ ଦେଵସନ୍ନିଧୌ। ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଭର୍ତାରମେତତ୍ତେ ଵଚନେ ରତମ୍
ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ମୋତେ ଚୟନ କରିଛ, ଶୁଭେ; ଏହିପରି ମୋତେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଜାଣ। ମୁଁ ତୁମର କଥାରେ ଅତି ଆସକ୍ତ।
ଯାଵଚ୍ଚ ମେ ଧରିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣା ଦେହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ତାଵତ୍ତ୍ଵଯି ଭଵିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୋ ଶରୀରରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା ତୁମେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମର ହେବି; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ କହୁଛି।
ଦମଯନ୍ତୀ ତଥା ଵାଗ୍ଭିରଭିନନ୍ଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଦମୟନ୍ତୀ ହସି ହସି, ହାତ ଜୋଡି, କୃତଜ୍ଞତାର କଥା କହି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ।
ତୌ ପରସ୍ପରତଃ ପ୍ରୀତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଗ୍ନିପୁରୋଗମାନ୍। ତାନେଵ ଶରଣଂ ଦେଵାଞ୍ଜଗ୍ମତୁର୍ମନସା ତଦା
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମନରେ ଶରଣ ନେଲେ।
ଵୃତେ ତୁ ନୈଷଧେ ଭୈମ୍ଯା ଲୋକପାଲା ମହୌଜସଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଃ ସର୍ଵେ ନଲାଯାଷ୍ଟୌ ଵରାନ୍ଦଦୁଃ
ଭୀମାଙ୍କ ଝିଅ ନିଷଧକୁ ବାଛିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ନଳଙ୍କୁ ଆଠଟି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।