ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ଵୈଦର୍ଭୀଂ ସଖୀଗଣସମାଵୃତାମ୍। ଦେଦୀପ୍ଯମାନାଂ ଵପୁଷା ଶ୍ରିଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅତି ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର।
ଅତୀଵ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀଂ ତନୁମଧ୍ଯାଂ ସୁଲୋଚନାମ୍। ଆକ୍ଷିପନ୍ତୀମିଵ ଚ ତାଂ ଶଶିନଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅତି ସୁକୁମାର, କମର ଛିନ୍ନ, ଚକ୍ଷୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵଵୃଧେ କାମସ୍ତାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ସତ୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷମାଣସ୍ତୁଧାରଯାମାସ ହୃଚ୍ଛଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ତାହାର ମନରେ ତାହା ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ଜନାଣୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ିଗଲା; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରଖି, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କଲେ।
ତତସ୍ତା ନୈଷଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପରମାଙ୍ଗନାଃ। ଆସନେଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ପେତୁସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତାଃ
ତାପରେ, ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାର ମହିଳାମାନେ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆପଣାପେଖ୍ୟା ଉଠି ପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ମୁପ୍ରୀତା ନଲଂ ତା ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ। ନ ଚୈନମଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ମନୋଭିସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନେ ନଳଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ମନରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଅହୋ ରୂପମହୋ କାନ୍ତିରହୋ ଧୈର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ। କୋଽଯଂ ଦେଵୋଽଥଵା ଯକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
"ହାଁ, କେତେ ରୂପ! କେତେ ତେଜ! କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାର! ଏଠି କିଏ—ଦେବତା, କିମ୍ବା ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ହେବେ କି?"
ନ ତାସ୍ତଂ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମପି କିଂଚନ। ତେଜସା ଧର୍ଷିତାସ୍ତସ୍ଯ ଲଜ୍ଜାଵତ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ଏକଥା ମଧ୍ୟ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥୈନଂ ସ୍ମଯମାନେଵ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣୀ। ଦମଯନ୍ତୀ ନଲଂ ଵୀରମଭ୍ଯଭାଷତ ଵିସ୍ମିତା
ତେବେ ଦମୟନ୍ତୀ, ହସି ହସି, ପ୍ରଥମେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ ମମ ହୃଚ୍ଛଯଵର୍ଧନ। ପ୍ରାପ୍ତୋସ୍ଯମରଵଦ୍ଵୀର ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତେଽନଘ
"ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ, ମୋ ମନର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଉଛ? ହେ ବୀର, ତୁମେ ଦେବତା ପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନିର୍ମଳ ଜନ।"
କଥମାଗମନଂ ଚେହ କଥଂ ଚାସି ନ ଲକ୍ଷିତଃ। ସୁରକ୍ଷିତଂ ହି ମେ ଵେଶ୍ମ ରାଜା ଚୈଵୋଗ୍ରଶାସନଃ
"ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏବଂ କିପରି କେହି ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ? ମୋ ଘର ଭଲ ରକ୍ଷା ହେଉଛି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମଧ୍ୟ କଠୋର।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ନଲସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନଲଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି କଲ୍ଯାଣି ଦେଵଦୂତମିହାଗତମ୍
ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ନଳ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋତେ ନଳ ବୋଲି ଜାଣ, ଭଲ ଜନ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୂତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ଦେଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ଶକ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ଵରୁଣୋ ଯମଃ। ତେଷାମନ୍ଯତମଂ ଦେଵଂ ପତିଂ ଵରଯ ଶୋଭନେ
"ଦେବମାନେ—ଶକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଯମ—ତୁମକୁ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା, ସେଉଁଠି ପତି ବାଛ।"
ତେଷାମେଵ ପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହମଲକ୍ଷିତଃ। ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନ ମାଂ କଶ୍ଚିଦପଶ୍ଯନ୍ନାପ୍ଯଵାରଯତ୍
"ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ପସିଛି; ମୋତେ କେହି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।"
ଏତଦର୍ଥମହଂ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରେଷିତଃ ସୁରସତ୍ତମୈଃ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭେ ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରକୁରୁଷ୍ଵ ଯଥେଚ୍ଛସି
"ଏହି କାମ ପାଇଁ, ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି; ଏହା ଶୁଣି, ଭଲ ଭାବି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କର।"
ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ନଲମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଣଯସ୍ଵ ଯଥାଶ୍ରଦ୍ଧଂ ରାଜନ୍କିଂ କରଵାଣି ତେ
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହସି ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ମୋତେ ସେଇ ଇଚ୍ଛା କହ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି?"
ଅହଂ ଚୈଵ ହି ଯଚ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମମାସ୍ତି ଵସୁ କିଂଚନା। ତତ୍ସର୍ଵଂ ତଵ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ କୁରୁ ପ୍ରଣଯମୀଶ୍ଵର
"ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଥିଲା, ଯେଉଁ ଧନ-ଦୌଲତ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମର। ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କର, ପ୍ରଭୁ।"
ହଂସାନାଂ ଵଚନଂ ଯତ୍ତୁ ତନ୍ମାଂ ଦହତି ପାର୍ଥିଵ। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମଯା ଵୀର ରାଜାନଃ ସନ୍ନିପାତିତାଃ
"ହଁସମାନେ କହିଥିବା କଥା ମୋତେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ରାଜା। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣିଛି।"
ଯଦି ତ୍ଵଂ ଭଜମାନାଂ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯସି ମାନଦ। ଵିଷମଗ୍ନିଂ ଜଲଂ ରଜ୍ଜୁମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ତଵ କାରଣାତ୍
"ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଉଛି, ତଥାପି ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି କିମ୍ବା ରସୀ ଧରିବି।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ନଲସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ଲୋକପାଲେଷୁ କଥଂ ମାନୁଷମିଚ୍ଛସି
ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ନଳ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦେବତାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ତୁମେ ଏକ ମଣିଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?"
ଯେଷାମହଂ ଲୋକକୃତାମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ନ ପାଦରଜସା ତୁଲ୍ଯୋ ମନସ୍ତେ ତେଷୁ ଵର୍ତତାମ୍
"ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାତ୍ମା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ସହିତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମାନ ନୁହେଁ। ତୁମର ମନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ରହୁ।"
ଵିପ୍ରିଯଂ ହ୍ଯାଚରନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଦେଵାନାଂ ମୃତ୍ଯୁଚ୍ଛତି। ତ୍ରାହି ମାମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଵରଯସ୍ଵ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍
"ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଏ। ଅପରାଧହୀନେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚୟନ କର।"
ଵିରଜାଂସି ଚ ଵାସାଂସି ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚିତ୍ରାଃ ସ୍ରଜସ୍ତଥା। ଭୂଷଣାନି ତୁ ଦିଵ୍ଯାନି ଦେଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଵୈ
"ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ଅପବିତ୍ରତାରହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଭୋଗ କର।"
ଯ ଇମାଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଗ୍ରସତେ ପୁନଃ। ହୁତାଶମୀଶଂ ଦେଵାନାଂ କା ତଂ ନ ଵରଯେତ୍ପତିମ୍
"ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଏକଠା କରି, ପୁଣି ଗଳିଗଲା ଯେଉଁ ଦେବତା, ଅଗ୍ନିର ମାଲିକ, ସେଉଁଠି କିଏ ସ୍୵ାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କରିବ ନାହିଁ?"
ଯସ୍ ଦଣ୍ଡଭଯାତ୍ସର୍ଵେ ଭୂତଗ୍ରାମାଃ ସମାଗତାଃ। ଧର୍ମମେଵାନୁରୁଧ୍ଯନ୍ତି କା ତଂ ନ ଵରଯେତ୍ପତିମ୍
"ଯାହାଙ୍କ ଦଣ୍ଡର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେଉଁଠି କିଏ ସ୍୵ାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କରିବ ନାହିଁ?"
ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵମର୍ଦନମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ କା ତଂ ନ ଵରଯେତ୍ପତିମ୍
"ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା, ଦାୟତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କିଏ ସ୍୵ାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କରିବ ନାହିଁ?"
କ୍ରିଯତାମଵିଶଙ୍କେନ ମନସା ଯଦି ମନ୍ଯସେ। ଵରୁଣଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ସୁହୃଦ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଶୃଣୁ
"ଯଦି ତୁମର ମନ ନିର୍ଭୟ ଅଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଥିବା ବରୁଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣ।"
ନୈଷଧେନୈଵମୁକ୍ତା ସା ଦମଯନ୍ତୀ ବଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ସମାପ୍ଲୁତାଭ୍ଯାଂ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୋକଜେନାଥ ଵାରିଣା
ନିଷଧର ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦମୟନ୍ତୀ ଶୋକରେ ଭିଜା ଦୁଇ ଚକୁ ନେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଦେଵେଭ୍ଯୋଽହଂ ନମସ୍କୃତ୍ ଯସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଵୃଣେ ତ୍ଵାମେଵ ଭର୍ତାରଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
"ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଛି, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ମୋ ସ୍୵ାମୀ ଭାବେ ଚୟନ କରୁଛି। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ଵେଷମାନାଂ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍। ଦୌତ୍ଯେନାଗତ୍ଯ କଲ୍ଯାଣି ନୋତ୍ସହେ ସ୍ଵାର୍ଥମୀପ୍ସିତଂ
ତାପରେ ରାଜା, ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଥିବା, ବେଶ ବଦଳାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛି, ଶୁଭେ, ଏଠି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।"
କଥଂ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵତାନାଂ ଵିଶେଷତଃ। ପରାର୍ଥେ ଯତ୍ନମାରଭ୍ଯ କଥଂ ସ୍ଵାର୍ଥମିହୋତ୍ସହେ
"ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପରେ, ଅନ୍ୟର ପାଇଁ ଏହି ଉଦ୍ୟମ କରି, କିପରି ଏଠି ମୋ ଲାଭ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବି?"