ଏଵମୁକ୍ତେ ନୈଷଧେନ ମଘଵାନଭ୍ଯଭାଷତ। ଅମରାନ୍ଵୈ ନିବୋଧାସ୍ମାନ୍ଦମଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥମାଗତାନ୍
ନଳଙ୍କ ଏପରି ପଚାରିବା ପରେ ମଘବାନ କହିଲେ, 'ଆମେ ଅମର ଦେବତା, ଦମୟନ୍ତୀ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ।'
ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋଽଯମଗ୍ନିଶ୍ଚ ତଥୈଵାଯମପାଂପତିଃ। ଶରୀରାନ୍ତକରୋ ନୄଣାଂ ଯମୋଽଯମପି ପାର୍ଥିଵ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହା ଅଗ୍ନି, ଏହା ବାରୁଣ, ଏବଂ ଏହି ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଶେଷ କରୁଥିବା ଯମ।
ତ୍ଵଂ ଵୈ ସମାଗତାନସ୍ମାନ୍ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନିଵେଦଯ। ଲୋକପାଲା ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସମାଯାନ୍ତି ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
ତୁମେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କୁହ, ଯେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ଶକ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ଵରୁଣୋ ଯମଃ। ତେଷାମନ୍ଯତମଂ ଦେଵଂ ପତିତ୍ଵେ ଵରଯସ୍ଵ ହ
ଦେବତାମାନେ—ଶକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାରୁଣ ଓ ଯମ—ତୁମକୁ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବାଛନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଶକ୍ରେଣ ନଲଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍। ଏକାର୍ଥସମଵେତଂ ମାଂ ନ ପ୍ରେଷଯିତୁମର୍ହଥ
ଏପରି ଶକ୍ର କହିବା ପରେ, ନଳ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ମନ ହୋଇଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଦୂତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କଥ ହି ଜାତସଂକଲ୍ପଃ ସ୍ତ୍ରିଯମୁତ୍ସୃଜତେ ପୁମାନ୍। ପରାର୍ଥମୀଦୃଶଂ ଵକ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ପଶ୍ଯାମରେଶ୍ଵର
ଏକଥା କିପରି ସମ୍ଭବ, ଯେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଯାହାର ମନ ଏକ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ସେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଏପରି କଥା କହିପାରିବ? ଏହା ଭଲଭାବେ ଭାବନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନୈଷଧେନ ମଘଵାନ୍ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍।' କରିଷ୍ଯ ଇତିସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ପୂର୍ଵମସ୍ମାସୁ ନୈଷଧ। ନ କରିଷ୍ଯସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜ ନୈଷଧ ମାଚିରମ୍
ନଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଘବାନ୍ ପୁଣି କହିଲେ, "ନଳ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ କହିଥିଲୁ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କରିବି ବୋଲି ଆମକୁ ଦେଖାଇଥିଲ, ଏବେ କାହିଁକି କରିବାକୁ ମନା କରୁଛ? ନଳ, ଦେରି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଚାଲ।"
ସ ଵୈ ତ୍ଵମାଗତାନସ୍ମାନ୍ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନିଵେଦଯ। ଶ୍ରେଯସା ଯୋକ୍ଷ୍ଯସେ ହି ତ୍ଵଂ କୁର୍ଵନ୍ନମରଶାସନମ୍
ତୁମେ ଯାଇ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଆମେ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଖବର ଦିଅ। ଅମରମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ତୁମେ ମନ ଦେଲେ, ବଡ଼ ଉପକାର ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଦେଵୈସ୍ତୈର୍ନୈଷଧଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ସୁରକ୍ଷିତାନି ଵେଶ୍ମାନି ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ କଥମୁତ୍ସହେ
ଦେବମାନେ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ନଳ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ ରକ୍ଷିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହଳ ଭିତରକୁ କିପରି ପସିବି?"
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସୀତି ତଂ ଶକ୍ରଃ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଭାଷତ। ଜଗାମ ସ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ନିଵେଶନମ୍
ତେବେ ଶକ୍ର କହିଲେ, "ତୁମେ ପସିବ।" ତେଣୁ, "ଠିକ୍ ଅଛି," ବୋଲି କହି, ସେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ଵୈଦର୍ଭୀଂ ସଖୀଗଣସମାଵୃତାମ୍। ଦେଦୀପ୍ଯମାନାଂ ଵପୁଷା ଶ୍ରିଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅତି ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର।
ଅତୀଵ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀଂ ତନୁମଧ୍ଯାଂ ସୁଲୋଚନାମ୍। ଆକ୍ଷିପନ୍ତୀମିଵ ଚ ତାଂ ଶଶିନଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅତି ସୁକୁମାର, କମର ଛିନ୍ନ, ଚକ୍ଷୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵଵୃଧେ କାମସ୍ତାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ସତ୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷମାଣସ୍ତୁଧାରଯାମାସ ହୃଚ୍ଛଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ତାହାର ମନରେ ତାହା ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ଜନାଣୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ିଗଲା; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରଖି, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କଲେ।
ତତସ୍ତା ନୈଷଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପରମାଙ୍ଗନାଃ। ଆସନେଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ପେତୁସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତାଃ
ତାପରେ, ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାର ମହିଳାମାନେ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆପଣାପେଖ୍ୟା ଉଠି ପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ମୁପ୍ରୀତା ନଲଂ ତା ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ। ନ ଚୈନମଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ମନୋଭିସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନେ ନଳଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ମନରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଅହୋ ରୂପମହୋ କାନ୍ତିରହୋ ଧୈର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ। କୋଽଯଂ ଦେଵୋଽଥଵା ଯକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
"ହାଁ, କେତେ ରୂପ! କେତେ ତେଜ! କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାର! ଏଠି କିଏ—ଦେବତା, କିମ୍ବା ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ହେବେ କି?"
ନ ତାସ୍ତଂ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମପି କିଂଚନ। ତେଜସା ଧର୍ଷିତାସ୍ତସ୍ଯ ଲଜ୍ଜାଵତ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ଏକଥା ମଧ୍ୟ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥୈନଂ ସ୍ମଯମାନେଵ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣୀ। ଦମଯନ୍ତୀ ନଲଂ ଵୀରମଭ୍ଯଭାଷତ ଵିସ୍ମିତା
ତେବେ ଦମୟନ୍ତୀ, ହସି ହସି, ପ୍ରଥମେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ ମମ ହୃଚ୍ଛଯଵର୍ଧନ। ପ୍ରାପ୍ତୋସ୍ଯମରଵଦ୍ଵୀର ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତେଽନଘ
"ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ, ମୋ ମନର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଉଛ? ହେ ବୀର, ତୁମେ ଦେବତା ପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ନିର୍ମଳ ଜନ।"
କଥମାଗମନଂ ଚେହ କଥଂ ଚାସି ନ ଲକ୍ଷିତଃ। ସୁରକ୍ଷିତଂ ହି ମେ ଵେଶ୍ମ ରାଜା ଚୈଵୋଗ୍ରଶାସନଃ
"ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏବଂ କିପରି କେହି ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ? ମୋ ଘର ଭଲ ରକ୍ଷା ହେଉଛି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମଧ୍ୟ କଠୋର।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ନଲସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନଲଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି କଲ୍ଯାଣି ଦେଵଦୂତମିହାଗତମ୍
ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ନଳ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋତେ ନଳ ବୋଲି ଜାଣ, ଭଲ ଜନ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୂତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ଦେଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ଶକ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ଵରୁଣୋ ଯମଃ। ତେଷାମନ୍ଯତମଂ ଦେଵଂ ପତିଂ ଵରଯ ଶୋଭନେ
"ଦେବମାନେ—ଶକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଯମ—ତୁମକୁ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା, ସେଉଁଠି ପତି ବାଛ।"
ତେଷାମେଵ ପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହମଲକ୍ଷିତଃ। ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନ ମାଂ କଶ୍ଚିଦପଶ୍ଯନ୍ନାପ୍ଯଵାରଯତ୍
"ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ପସିଛି; ମୋତେ କେହି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।"
ଏତଦର୍ଥମହଂ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରେଷିତଃ ସୁରସତ୍ତମୈଃ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭେ ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରକୁରୁଷ୍ଵ ଯଥେଚ୍ଛସି
"ଏହି କାମ ପାଇଁ, ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି; ଏହା ଶୁଣି, ଭଲ ଭାବି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କର।"
ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ନଲମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଣଯସ୍ଵ ଯଥାଶ୍ରଦ୍ଧଂ ରାଜନ୍କିଂ କରଵାଣି ତେ
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହସି ନଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ମୋତେ ସେଇ ଇଚ୍ଛା କହ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି?"
ଅହଂ ଚୈଵ ହି ଯଚ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମମାସ୍ତି ଵସୁ କିଂଚନା। ତତ୍ସର୍ଵଂ ତଵ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ କୁରୁ ପ୍ରଣଯମୀଶ୍ଵର
"ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଥିଲା, ଯେଉଁ ଧନ-ଦୌଲତ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମର। ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କର, ପ୍ରଭୁ।"
ହଂସାନାଂ ଵଚନଂ ଯତ୍ତୁ ତନ୍ମାଂ ଦହତି ପାର୍ଥିଵ। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମଯା ଵୀର ରାଜାନଃ ସନ୍ନିପାତିତାଃ
"ହଁସମାନେ କହିଥିବା କଥା ମୋତେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ରାଜା। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣିଛି।"
ଯଦି ତ୍ଵଂ ଭଜମାନାଂ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯସି ମାନଦ। ଵିଷମଗ୍ନିଂ ଜଲଂ ରଜ୍ଜୁମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ତଵ କାରଣାତ୍
"ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଉଛି, ତଥାପି ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି କିମ୍ବା ରସୀ ଧରିବି।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ନଲସ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ଲୋକପାଲେଷୁ କଥଂ ମାନୁଷମିଚ୍ଛସି
ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ନଳ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦେବତାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ତୁମେ ଏକ ମଣିଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?"
ଯେଷାମହଂ ଲୋକକୃତାମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ନ ପାଦରଜସା ତୁଲ୍ଯୋ ମନସ୍ତେ ତେଷୁ ଵର୍ତତାମ୍
"ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାତ୍ମା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ସହିତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମାନ ନୁହେଁ। ତୁମର ମନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ରହୁ।"