ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ଯଂ ହଂସଂ ସମୁପାଧାଵଦନ୍ତିକେ। ସ ମାନୁଷୀଂ ଗିରଂ କୃତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଦମୟନ୍ତୀ ଯେଉଁ ହଂସଟି ସବୁଠାରୁ ନିକଟରେ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେହି ହଂସଟି ମାନବୀୟ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
ଦମଯନ୍ତି ନଲୋ ନାମ ନିଷଧେଷୁ ମହୀପତିଃ। ଅଶ୍ଵିନୋଃ ସଦୃଶୋ ରୂପେ ନ ସମାସ୍ତସ୍ଯ ମାନୁଷାଃ
"ଦମୟନ୍ତୀ, ନିଷଧ ଦେଶରେ ନଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି; ରୂପରେ ସେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପରି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ମଣିଷ ନାହିଁ।"
[କନ୍ଦର୍ପ ଇଵ ରୂପେଣ ମୂର୍ତିମାନଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍।] ତସ୍ଯ ଵୈ ଯଦିଭାର୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭଵେଥା ଵରଵର୍ଣିନି। ସଫଲଂତେ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ରୂପଂ ଚେଦଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
"କାମଦେବଙ୍କ ପରି ସେ ରୂପର ମୂର୍ତ୍ତି; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଘରବାଳି ହେବ, ତେବେ ତୁମ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଏହି ରୂପ ଫଳବତ୍ତା ହେବ।"
ଵଯଂ ହି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍। ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ନ ଚାସ୍ମାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵସ୍ତଥାଵିଧଃ
"ଆମେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଜଣେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।"
ତ୍ଵଂ ଚାପି ରତ୍ନଂ ନାରୀଣାଂ ନରେଷୁ ଚ ନଲୋ ଵରଃ। ଵିଶିଷ୍ଟାଯା ଵିଶିଷ୍ଟେନ ସଂଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ଭଵେତ୍
"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ, ଏବଂ ନଳ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମିଳନ ନିଶ୍ଚୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।"
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ହଂସେନ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଂ ହଂସଂ ତ୍ଵମପ୍ଯେଵଂ ନଲଂ ଵଦ
ହଂସଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ କଥା ନଳଙ୍କୁ କହିଦିଅ।"
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽଣ୍ଡଜଃ କନ୍ଯାଂ ଵିଦର୍ଭସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ପୁନରାଗମ୍ଯ ନିଷଧାନ୍ନଲେ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ହଂସଟି "ଏମିତି ହେବ" ବୋଲି କହି, ବିଦର୍ଭରୁ ଫେରି ନିଷଧରେ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ନଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ହଂସସ୍ଯ ଭାରତ। ତଦା ପ୍ରଭୃତି ନ ସ୍ଵସ୍ଥା ନଲଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵ ସା
ହଂସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ନଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆତ୍ମସ୍ଥ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚିନ୍ତାପରା ଦୀନା ଵିଵର୍ଣଵଦନା କୃଶା। ବଭୂଵଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ନିଃଶ୍ଵାସପରମା ତଦା
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଦୁଃଖିତ, ମୁହଁ ଫିକା ଓ ଦେହ ଶୁକା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଦୃଷ୍ଟିର୍ଧ୍ଯାନପରା ବଭୂଵୋନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା। ପାଣ୍ଡୁଵର୍ଣା କ୍ଷଣେନାଥ ହୃଚ୍ଛଯାଵିଷ୍ଟଚେତନା
ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଉପରକୁ ଥିଲା, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଚେହେରା ଫିକା ହେଇଗଲା, ପ୍ରେମରେ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।
ନ ଶଯ୍ଯାସନଭୋଗେଷୁ ରତିଂ ଵିନ୍ଦତି କର୍ହିଚିତ୍। ନ ନକ୍ତଂ ନ ଦିଵା ଶେତେ ହାହେତି ରୁଦତୀ ମୁହୁଃ
ସେ କେବେ ଶୋଇବା, ବସିବା କିମ୍ବା ଆରାମ ଭୋଗ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେନାହାନ୍ତି; ରାତି କିମ୍ବା ଦିନେ କେବେ ଶୁଏ ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର 'ହା' ବୋଲି କାନ୍ଦନ୍ତି।
ତାମସ୍ଵସ୍ଥାଂ ତଦାକାରାଂ ସଖ୍ଯସ୍ତା ଜଜ୍ଞିରିଙ୍ଗିତୈଃ
ତାଙ୍କର ମନୋଦଶା ଓ ଦେହଭାଷା ଦେଖି, ସହେଳୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଵିଦର୍ଭପତଯେ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସଖୀଜନଃ। ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ତାମସ୍ଵସ୍ଥାଂ ଦମଯନ୍ତୀଂ ନରେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହେଳୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିର୍ଭୀମୋ ଦମଯନ୍ତୀସଖୀଗଣାତ୍। କିମର୍ଥଂ ଦୁହିତା ମେଽଦ୍ଯନାତିସ୍ଵସ୍ଥେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହେଳୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଭୀମ ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଝିଅ ଆଜି କାହିଁକି ଏତେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଦେଖାଯାଉଛି?'
ସ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହୀପାଲଃ ସ୍ଵାଂ ସୁତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାମ୍। ଅପଶ୍ଯଦାତ୍ମନା କାର୍ଯଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍
ଯୁବତୀ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଭୀମ ଭାବିଲେ ଯେ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବର କରିବା ଦରକାର।
ସ ସନ୍ନିପାତଯାମାସ ମହୀପାଲାନ୍ଵିଶାଂପତିଃ। ଏଷୋଽନୁଭୂଯତାଂ ଚୀରାଃ ସ୍ଵଯଂଵର ଇତି ପ୍ରଭୋ
ପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବର ହେଉ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍। ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ଵୀରା ରାଜାନୋ ଭୀମଶାସନାତ୍
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଶୁଣି, ଭୀମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଘୋଷେଣ ନାଦଯନ୍ତୋ ଵସୁଂଧରାମ୍। ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣୈର୍ବଲୈର୍ଦୃଶ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଲଂକୃତୈଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା; ସେମାନେ ବିଚିତ୍ର ମାଳା, ଗହଣା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।
ତେଷାଂ ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଯଥାର୍ହମକରୋତ୍ପୂଜାଂ ତେଽଵସଂସ୍ତତ୍ର ପୂଜିତାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗରିମାରେ ବସିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସୁରାଣାମୃଷିସତ୍ତମୌ। ଅଟମାନୌ ମହାତ୍ମାନାଵିନ୍ଦ୍ରଲୋକମିତୋ ଗତୌ
ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ମହାନ ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନାରଦଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ମହାଵ୍ରତୌ। ଦେଵରାଜସ୍ ଭଵନଂ ଵିଵିଶାତେ ସୁପୂଜିତୌ
ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ମହାନ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ଦେବରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ।
ତାଵର୍ଚଯିତ୍ଵା ମଘଵା ତତଃ କୁଶଲମଵ୍ଯଯମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛାନାମଯଂ ଚାପି ତଯୋଃ ସର୍ଵଗତଂ ଵିଭୁଃ
ମଘବାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କର ଅବିକଳ କୁଶଳ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଆଵଯୋଃ କଶଲଂ ଦେଵ ସର୍ଵତ୍ରଗତମୀଶ୍ଵର। ଲୋକେ ଚ ମଘଵନ୍କୃତ୍ସ୍ନୋ ନୃପାଃ କୁଶଲିନୋ ଵିଭୋ
ହେ ଦେବ, ଆମେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛୁ; ଏବଂ ହେ ମଘବାନ୍, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଛନ୍ତି।
ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ବଲଵୃତ୍ରହା। ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ପୃଥିଵୀପାଲାସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଯୋଧିନଃ
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବଳବାନ୍ ବୃତ୍ରଘ୍ନ ପଚାରିଲେ, 'ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି କି?'
ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନିଧନଂ କାଲେ ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପରାଡ୍ଯୁଖାଃ। ଅଯଂ ଲୋକୋଽକ୍ଷଯସ୍ତେଷାଂ ଯଥୈଵ ମମ କାମଧୁକ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ମରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ, ଯେପରି ମୋର କାମଧେନୁ ଗାଈ।
କ୍ଵନୁ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରା ନହି ପଶ୍ଯାମି ତାନହମ୍। ଆଗଚ୍ଛତୋ ମହୀପାଲାନ୍ଦଯିତାମନିଥୀନ୍ମମ
ସେଇ ସାହସୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କେଉଁଠି? ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖୁନାହିଁ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ରାଜାମାନେ କେଉଁଠି?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶକ୍ରେଣ ନାରଦଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଶୃଣୁ ମେ ମଘଵନ୍ଯେନ ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମହୀକ୍ଷିତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ, 'ମଘବାନ୍, କାହିଁକି ରାଜାମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।'
ଵିଦର୍ଭରାଜ୍ଞୋ ଦୁହିତା ଦମଯନ୍ତୀତି ଵିଶ୍ରୁତା। ରୂପେଣ ସମତିକ୍ରାନ୍ତା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଦମୟନ୍ତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେଠାରୁ ଅଧିକ।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରଃ ଶକ୍ର ଭଵିତା ନଚିରାଦିଵ। ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସ୍ଵୟଂବର ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ହେବ; ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯିବେ।
ତାଂ ରତ୍ନଭୂତାଂ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୋ ମହୀକ୍ଷିତଃ। କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତି ସ୍ମ ଵିଶେଷେଣ ବଲଵୃତ୍ରନିଷୂଦନ
ସେ ଜଣେ ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ସମାନ ନାରୀ, ତାଙ୍କୁ ପାଇଁ ଭୂମିର ସମସ୍ତ ରାଜା ଅତି ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ହେ ବଳବାନ ବୃତ୍ର ଦଳନ।