ତଂ ସ ଭୀମଃ ପ୍ରଜାକାମସ୍ତୋଷଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍। ମହିଷ୍ଯା ସହ ରାଜେନଦ୍ର ସତ୍କାରେଣ ସୁଵର୍ଚସମ୍
ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଏବଂ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭୀମ, ରାଣୀ ସହିତ ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସତ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ମୈ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦମନଃ ସଭାର୍ଯାଯ ଵରଂ ଦଦୌ। କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କୁମାରାଂଶ୍ଚ ତ୍ରୀନୁଦାରାନ୍ମହାଯଶାଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଦମନ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ କନ୍ୟା ଏବଂ ତିନି ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଦେବାର ବର ଦେଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀଂ ଦମଂ ଦାନ୍ତଂ ଦମନଂ ଚ ସୁଵର୍ଚସମ୍। ଉପପନ୍ନାନ୍ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଭୀମାନ୍ଭୀମପରାକ୍ରମାନ୍
ଭୀମଙ୍କୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ଦମ, ଦାନ୍ତ ଏବଂ ଦମନ ନାମକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ରୂପେଣ ତେଜସା ଵପୁଷା ଶ୍ରିଯା। ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଚ ଲୋକେଷୁ ଯଶଃ ପ୍ରାପ ସୁମଧ୍ଯମା
ଦମୟନ୍ତୀ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ରୂପ, ତେଜ, ଆକୃତି, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଅଥ ତାଂ ଵଯସି ପ୍ରାପ୍ତେ ଦାସୀନାଂ ସମଲଂକୃତମ୍। ଶତଂ ସଖୀନାଂ ଚ ତଦା ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ଶଚୀମିଵ ।। [ଶତଂ ଶତଂ ସଖୀନାଂ ଚ ପର୍ଯୁପାସଚ୍ଛଚୀମିଵ ।।]
ଯେତେବେଳେ ସେ ବୟସ୍କ ହେଲେ, ଏକ ଶତ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଦାସୀ ଓ ଏକ ଶତ ସଖୀ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହୁଥିଲେ, ଯେପରି ସଚୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ମ ରାଜତେ ଭୈମୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ସଖୀମଧ୍ଯେଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନା ଶ୍ରୀରିଵାଯତଲୋଚନା। ନ ଦେଵେଷୁ ନ ଯକ୍ଷେଷୁ ତାଦୃଗ୍ରୂପଵତୀ କ୍ଵଚିତ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପଶ୍ରୀ ସହିତ, ବଡ଼ ଆଖି ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ରୂପ ଥିଲାନି।
ମାନୁଷେଷ୍ଵପି ଚାନ୍ଯେଷୁ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଽଥଵା ଶ୍ରୁତା। ଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିନୀ ବାଲା ଦେଵାନାମପି ସୁନ୍ଦରୀ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ, ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା, ଏପରି ଏକ ଜନୀ ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିପାରେ।
ନଲଶ୍ଚ ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋ ଭୁଵି। କଂଦର୍ପ ଇଵ ରୂପେଣ ମୂର୍ତିମାନଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ନଳ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଯେପରି କାମଦେବ ନିଜେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଃ ସମୀପେ ତୁ ନଲଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ କୁତୂହଲାତ୍। ନୈଷଧସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ଦମଯନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦମୟନ୍ତୀ ନିକଟରେ ନଳଙ୍କୁ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଷଧ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ତଯୋରଦୃଷ୍ଟଃ କାମୋଽଭୂଚ୍ଛୃଣ୍ଵତୋଃ ସତତଂ ଗୁଣାନ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତିକୌନ୍ତେଯ ସ ଵ୍ଵର୍ଧତ ହୃଚ୍ଛଯଃ
ଏମିତି ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରକୁ ଦେଖିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସଦା ପରସ୍ପରଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣି ମନରେ ପ୍ରେମ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଦୁହେଁର ହୃଦୟରେ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଗଲା।
ଅଶକ୍ନଵନ୍ନଲଃ କାମଂ ତଦା ଧାରଯିତୁଂ ହୃଦା। ଅନ୍ତଃପୁରସମୀପସ୍ଥେ ଵନ ଆସ୍ତେ ରହୋଗତଃ
ନଳ ତାଙ୍କର ମନରେ ଥିବା ପ୍ରେମକୁ ଅଟକାଇପାରୁନଥିଲେ; ଅନ୍ତଃପୁର ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକାଏକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ବସୁଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶୈ ତତୋ ହଂସାଞ୍ଜାତରୂପପରିଚ୍ଦାନ୍। ଵନେ ଵିଚରତାଂ ତେଷାମେକଂ ଜଗ୍ରାହ ପକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ସେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାଖିଲା ହଂସମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷୀକୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ।ଡନ୍ତରିକ୍ଷଗୋ ଵାଚଂ ଵ୍ଯାଜହାର ନଲଂ ତଦା। ହନ୍ତଵ୍ଯୋସ୍ମି ନ ତେରାଜନ୍କରିଷ୍ଯାମି ତଵପ୍ରିଯମ୍
ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀଟି ଆକାଶରୁ ନଳଙ୍କୁ କହିଲା, "ମୁଁ ମରିବି, ତଥାପି ତୁମ ପସନ୍ଦର କାମ କରିବି।"
ଦମଯନ୍ତୀସକାଶେ ତ୍ଵାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ନୈଷଧ। ଯଥା ତ୍ଵଦନ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ନ ସା ମଂସ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
"ମୁଁ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ତୁମ କଥା କହିଦେବି, ନଳ, ଯେଉଁପରି ସେ କେବେ ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଭାବିବେ ନାହିଁ।"
ତଵ ଚୈଵ ଯଥା ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ତଥାଽନଘ। ଵିଧାସ୍ଯାମି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସୋଽନୁଜାନାତୁ ମାଂ ଭଵାନ୍
"ଏବଂ ମୁଁ ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି ଯେ, ସେ ତୁମର ଘରବାଳି ହେବେ; ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ହଂସମୁତ୍ସସର୍ଜ ମହୀପତିଃ। ତେ ତୁ ହଂସାଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵିଦର୍ଭାନଗମଂସ୍ତତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସେହି ହଂସଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏବଂ ହଂସମାନେ ଉଡ଼ି ଯାଇ ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଦର୍ଭନଗରୀଂ ଗତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତଦାନ୍ତିକେ। ନିପେତୁସ୍ତେ ଗରୁତ୍ମନ୍ତଃ ସା ଦଦର୍ଶାଥ ତାନ୍ଖଗାନ୍
ବିଦର୍ଭ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେହି ହଂସମାନେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସିଲେ; ସେ ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତାନଦ୍ଭୁତରୂପାନ୍ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଖିଗଣାଵୃତା। ହୃଷ୍ଟା ଗ୍ରହୀତୁଂ ଖଗମାଂସ୍ତ୍ଵରମାଣୋପଚକ୍ରମେ
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର ହଂସମାନେକୁ ଦେଖି, ସହେଳୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାହାମାନେକୁ ଧରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ହଂସା ଵିସସୃପୁଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରମଦାଵନେ। ଏକୈକଶସ୍ତଦା କନ୍ଯାସ୍ତାନ୍ହଂସାନ୍ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ହଂସମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୋଦବନରେ ଛିଟିଯାଇଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କନ୍ୟା ଏକ ହଂସ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ଯଂ ହଂସଂ ସମୁପାଧାଵଦନ୍ତିକେ। ସ ମାନୁଷୀଂ ଗିରଂ କୃତ୍ଵା ଦମଯନ୍ତୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଦମୟନ୍ତୀ ଯେଉଁ ହଂସଟି ସବୁଠାରୁ ନିକଟରେ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେହି ହଂସଟି ମାନବୀୟ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
ଦମଯନ୍ତି ନଲୋ ନାମ ନିଷଧେଷୁ ମହୀପତିଃ। ଅଶ୍ଵିନୋଃ ସଦୃଶୋ ରୂପେ ନ ସମାସ୍ତସ୍ଯ ମାନୁଷାଃ
"ଦମୟନ୍ତୀ, ନିଷଧ ଦେଶରେ ନଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି; ରୂପରେ ସେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପରି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ମଣିଷ ନାହିଁ।"
[କନ୍ଦର୍ପ ଇଵ ରୂପେଣ ମୂର୍ତିମାନଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍।] ତସ୍ଯ ଵୈ ଯଦିଭାର୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭଵେଥା ଵରଵର୍ଣିନି। ସଫଲଂତେ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ରୂପଂ ଚେଦଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
"କାମଦେବଙ୍କ ପରି ସେ ରୂପର ମୂର୍ତ୍ତି; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଘରବାଳି ହେବ, ତେବେ ତୁମ ଜନ୍ମ ଏବଂ ଏହି ରୂପ ଫଳବତ୍ତା ହେବ।"
ଵଯଂ ହି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍। ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ନ ଚାସ୍ମାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵସ୍ତଥାଵିଧଃ
"ଆମେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମଣିଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଜଣେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।"
ତ୍ଵଂ ଚାପି ରତ୍ନଂ ନାରୀଣାଂ ନରେଷୁ ଚ ନଲୋ ଵରଃ। ଵିଶିଷ୍ଟାଯା ଵିଶିଷ୍ଟେନ ସଂଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ଭଵେତ୍
"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ, ଏବଂ ନଳ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମିଳନ ନିଶ୍ଚୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।"
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ହଂସେନ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତଂ ହଂସଂ ତ୍ଵମପ୍ଯେଵଂ ନଲଂ ଵଦ
ହଂସଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ କଥା ନଳଙ୍କୁ କହିଦିଅ।"
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽଣ୍ଡଜଃ କନ୍ଯାଂ ଵିଦର୍ଭସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ପୁନରାଗମ୍ଯ ନିଷଧାନ୍ନଲେ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ହଂସଟି "ଏମିତି ହେବ" ବୋଲି କହି, ବିଦର୍ଭରୁ ଫେରି ନିଷଧରେ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ନଳଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ହଂସସ୍ଯ ଭାରତ। ତଦା ପ୍ରଭୃତି ନ ସ୍ଵସ୍ଥା ନଲଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵ ସା
ହଂସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ନଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆତ୍ମସ୍ଥ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚିନ୍ତାପରା ଦୀନା ଵିଵର୍ଣଵଦନା କୃଶା। ବଭୂଵଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ନିଃଶ୍ଵାସପରମା ତଦା
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଦୁଃଖିତ, ମୁହଁ ଫିକା ଓ ଦେହ ଶୁକା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଦୃଷ୍ଟିର୍ଧ୍ଯାନପରା ବଭୂଵୋନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା। ପାଣ୍ଡୁଵର୍ଣା କ୍ଷଣେନାଥ ହୃଚ୍ଛଯାଵିଷ୍ଟଚେତନା
ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଉପରକୁ ଥିଲା, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଚେହେରା ଫିକା ହେଇଗଲା, ପ୍ରେମରେ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।