ଆହୂତଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତେ ନାସ୍ମି ଶକ୍ତୋ ନିଵର୍ତିତୁମ୍। ପଣେ ଚ ମମ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵସୁ କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯଦି ମୋତେ ପୁଣି ଜୁଆ ଖେଳିବାକୁ ଡାକାଯାଏ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ ବେଶି ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଧନ ଅଛି ନାହିଁ।
ଏତତ୍ସର୍ଵମନୁଧ୍ଯାଯଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍। ନ ମତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରଃ ପୁମାନସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ
ଏସବୁ ଭାବି ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ଏଠାରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ରାଜା ମଯା କଶ୍ଚିଦଲ୍ପଭାଗ୍ଯତରୋ ଭୁଵି। ଭଵତା ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ଵା ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵୋପି ଵା କ୍ଵଚିତ୍। ନ ମତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରଃ ପୁମାନସ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ପୃଥିବୀରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା ରାଜା କେହି ନାହାନ୍ତି। ତୁମେ କେବେ ଦେଖିଛ କିମ୍ବା ଶୁଣିଛ କି, ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ କେହି ଅଛନ୍ତି? ଏହି ମୋର ଧାରଣା।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ଦୁଃଖାର୍ତମୁଵାଚ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଶୋକଂ ଵ୍ଯପନୁଦନ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୋକ ଦୂର କଲେ।
ନ ଵିଷାଦେ ମନଃ ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧିମତାଂଵର। ଆଗମିଷ୍ଯତି ବୀଭତ୍ସୁରମିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଜେଷ୍ଯତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମନକୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିବା ଦିଅନି। ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଆସିବେ ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିବେ।
ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ମହାରାଜ ନ ମତ୍ତୋ ଵିଦ୍ତେ କ୍ଵଚିତ୍। ଅଲ୍ପଭାଗ୍ଯତରଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁମାନସ୍ତୀତି ପାଣ୍ଡଵ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କହୁଛ, ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା କେହି ନାହାନ୍ତି—
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଶୁଶ୍ରୂଷସେଽନଘ। ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ପୃଥିଵୀପତେ
ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯଦି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଏକ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ଅଥୈନମବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପାର୍ଥିଵମ୍
ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, 'ଭଗବାନ କହନ୍ତୁ, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନଵହିତଃ ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରଚ୍ଯୁତ। ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ପୃଥିଵୋପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ, ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଏକ ରାଜାଙ୍କ କଥା।
ନିଷଧେଷୁ ମହୀପାଲୋ ଵୀରସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵନ୍ନାମ୍ନା ନଲୋ ଧର୍ମାର୍ତକୋଵିଦଃ
ନିଷଦ ଜାତିରେ ବୀରସେନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନଳ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ନିକୃତ୍ଯାଜତୋ ରାଜା ପୁଷ୍କରେଣେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଵନଵାସଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭାର୍ଯଯା ନ୍ଯଵସତ୍ସହ
ସେ ରାଜାକୁ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ପୁଷ୍କର ଚତୁର୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ବନରେ ବସିଥିଲେ।
ନ ତସ୍ଯ ଦାସା ନ ରଥୋ ନ ଭ୍ରାତା ନ ଚ ଭାନ୍ଧଵାଃ। ଵନେ ନିଵସତୋ ରାଜନ୍ନଶ୍ରୂଯନ୍ତ କଦାଚନ
ବନରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ କେହି ଦାସ, ରଥ, ଭାଇ ବା ଆପଣ ଲୋକ କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଭଵାନ୍ହି ସଂଵୃତୋ ଵୀରୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦେଵସଂମିତୈଃ। ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପୈର୍ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହସି ଶୋଚିତୁମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଭାଇମାନେ ଓ ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଘିରି ଅଛ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିସ୍ତରେଣାହମିଚ୍ଛାମି ନଲସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ। ଚରିତଂ ଵଦତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ନଳଙ୍କ କଥା ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ। ହେ କଥାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର କହ।
ଆସୀଦ୍ରାଜା ନଲୋ ନାମ ଵୀରସେନସୁତୋ ବଲୀ। ଉପପନ୍ନୋ ଗୁଣୈରିଷ୍ଟୈ ରୂପଵାନଶ୍ଵକୋଵିଦଃ
ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହସ୍ତୀନାପୁରର ରାଜା ନଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଣିରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଦକ୍ଷଃ ସଦା ଶୀଲପୁରସ୍କୃତଃ'। ଅତିଷ୍ଠନ୍ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଦେଵପତିର୍ଯଥା। ଉପର୍ଯୁପରି ସର୍ଵେଷାମାଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା
ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଏବଂ କୌଶଳୀ ଥିଲେ, ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ସେପରି ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵେଦଵିଚ୍ଛ୍ରରୋ ନିଷଧେଷୁ ମହୀପତିଃ। ଅକ୍ଷପ୍ରିଯଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ମହାନକ୍ଷୌହିଣୀପତିଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନିଷଧ ଦେଶର ରାଜା ଥିଲେ। ଅଟୁଟ ଦଳର ମାଲିକ, ଜୁଆ ଖେଳକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ଈପ୍ସିତୋ ନରନାରୀଣାମୁଦାରଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ରକ୍ଷିତା ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ମନୁଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମନୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ନିଜେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଥୈଵାସୀଦ୍ଵିଦର୍ଭେଷୁ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ଶୂରଃ ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଜାକାମଃ ସ ଚାପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାହସୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ।
ସ ପ୍ରଜାର୍ଥେ ପରଂ ଯତ୍ନମକରୋତ୍ସୁସମାହିତଃ। ତମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଦମନୋ ନାମ ଭାରତ
ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦମନ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଲେ।
ତଂ ସ ଭୀମଃ ପ୍ରଜାକାମସ୍ତୋଷଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍। ମହିଷ୍ଯା ସହ ରାଜେନଦ୍ର ସତ୍କାରେଣ ସୁଵର୍ଚସମ୍
ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଏବଂ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭୀମ, ରାଣୀ ସହିତ ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସତ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ମୈ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦମନଃ ସଭାର୍ଯାଯ ଵରଂ ଦଦୌ। କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କୁମାରାଂଶ୍ଚ ତ୍ରୀନୁଦାରାନ୍ମହାଯଶାଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଦମନ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ କନ୍ୟା ଏବଂ ତିନି ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଦେବାର ବର ଦେଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀଂ ଦମଂ ଦାନ୍ତଂ ଦମନଂ ଚ ସୁଵର୍ଚସମ୍। ଉପପନ୍ନାନ୍ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଭୀମାନ୍ଭୀମପରାକ୍ରମାନ୍
ଭୀମଙ୍କୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ଦମ, ଦାନ୍ତ ଏବଂ ଦମନ ନାମକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସନ୍ତାନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ରୂପେଣ ତେଜସା ଵପୁଷା ଶ୍ରିଯା। ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଚ ଲୋକେଷୁ ଯଶଃ ପ୍ରାପ ସୁମଧ୍ଯମା
ଦମୟନ୍ତୀ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ରୂପ, ତେଜ, ଆକୃତି, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଅଥ ତାଂ ଵଯସି ପ୍ରାପ୍ତେ ଦାସୀନାଂ ସମଲଂକୃତମ୍। ଶତଂ ସଖୀନାଂ ଚ ତଦା ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ଶଚୀମିଵ ।। [ଶତଂ ଶତଂ ସଖୀନାଂ ଚ ପର୍ଯୁପାସଚ୍ଛଚୀମିଵ ।।]
ଯେତେବେଳେ ସେ ବୟସ୍କ ହେଲେ, ଏକ ଶତ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଦାସୀ ଓ ଏକ ଶତ ସଖୀ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହୁଥିଲେ, ଯେପରି ସଚୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ମ ରାଜତେ ଭୈମୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ସଖୀମଧ୍ଯେଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅତୀଵ ରୂପସଂପନ୍ନା ଶ୍ରୀରିଵାଯତଲୋଚନା। ନ ଦେଵେଷୁ ନ ଯକ୍ଷେଷୁ ତାଦୃଗ୍ରୂପଵତୀ କ୍ଵଚିତ୍
ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପଶ୍ରୀ ସହିତ, ବଡ଼ ଆଖି ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ରୂପ ଥିଲାନି।
ମାନୁଷେଷ୍ଵପି ଚାନ୍ଯେଷୁ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଽଥଵା ଶ୍ରୁତା। ଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିନୀ ବାଲା ଦେଵାନାମପି ସୁନ୍ଦରୀ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ, ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା, ଏପରି ଏକ ଜନୀ ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିପାରେ।
ନଲଶ୍ଚ ନରଶାର୍ଦୂଲୋ ରୂପେଣାପ୍ରତିମୋ ଭୁଵି। କଂଦର୍ପ ଇଵ ରୂପେଣ ମୂର୍ତିମାନଭଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ନଳ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ, ଯେପରି କାମଦେବ ନିଜେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଃ ସମୀପେ ତୁ ନଲଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ କୁତୂହଲାତ୍। ନୈଷଧସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ଦମଯନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦମୟନ୍ତୀ ନିକଟରେ ନଳଙ୍କୁ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଷଧ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।