ଆଶ୍ଵସ୍ତଂ ଚୈନମାସୀନମୁପାସନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମହାବାହୁଃ କୃପଣଂ ବହ୍ଵଭାଷତ
ଋଷିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ୍ତ କରି ଆସନରେ ବସାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାବାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବହୁ କଥା କହିଲେ।
ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତେ ଚ ଭଗଵନ୍ଧନଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ମେ ହୃତମ୍। ଆହୂଯ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ କିତଵୈରକ୍ଷକୋଵିଦୈଃ
ଭଗବନ୍, ଜୁଆରେ ମୋର ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇଯାଇଛି, ଚଳାକ ଓ ଜୁଆରେ ପ୍ରବୀଣ ଠକମାନେ ମୋତେ ଡାକି ଏହି କାମ କରିଛନ୍ତି।
ଅନକ୍ଷଜ୍ଞସ୍ଯ ହି ସତୋ ନିକୃତ୍ଯା ପାପନିଶ୍ଚଯୈଃ। ଭାର୍ଯା ଚ ମେ ସଭାଂ ନୀତା ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଏହି ଜୁଆରେ ଅପରିଚିତ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଠକିଛନ୍ତି; ମୋ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧୁର, ସେଉଁଠି ସଭାରେ ଘେଉଁ ହୋଇଥିଲେ।
ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତେନ ମାଂ ଜିତ୍ଵା ଵନଵାସାଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ପ୍ରାଵ୍ରାଜଯନ୍ମଂହାରଣ୍ଯମଜିନୈଃ ପରିଵାରିତମ୍
ପୁଣି ଜୁଆରେ ମୋତେ ହରାଇ, ସେମାନେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ମୁଁ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଛି।
ଅହଂ ଵନେ ଦୁର୍ଵସତୀର୍ଵସନ୍ପରମଦୁଃଖିତଃ। ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତାଭିଷଙ୍ଗେଣ ଗିରଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ସୁଦାରୁଣାଃ
ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ଜୁଆର ଅପମାନରେ ଲୋକମାନେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ସେଇ କଠୋର କଥା ଶୁଣି ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ।
ଆର୍ତାନାଂ ସୁହୃଦାଂ ଵାଚୋ ଦ୍ଯୂତପ୍ରଭୃତି ଶଂସତାମ୍। ଅହଂ ହୃଦି ଶ୍ରିତାଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସର୍ଵରାତ୍ରୀର୍ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ଦୁଃଖିତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜୁଆର ଫଳ ନେଇ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କଥା ମୁଁ ପ୍ରତିରାତି ମନେ ପକାଏ ଓ ହୃଦୟରେ ଧରି ଚିନ୍ତା କରେ।
ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵଯମାଯତ୍ତାଃ ସଦା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନି। `ସ ଚେନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ଗତଵାନସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ମହାବଲଃ
ଯାହାଉପରେ ଆମେ ସବୁବେଳେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ, ସେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିନା ମହାତ୍ମନା ତେନ ଗତସତ୍ଵ ଇଵାସ୍ମହେ। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ବୀଭତ୍ସୁଂ କୃତାସ୍ତ୍ରଂ ପୁନରାଗତମ୍
ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବିନା ଆମେ ମନେ ମନେ ମୃତ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। କେବେ ମୁଁ ଫେରିଆସିଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୁଣି ଦେଖିପାରିବି?
ଇତି ସର୍ଵେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଚିନ୍ତଯାନା ଧନଂଜଯମ୍। ଅନେନ ତୁ ଵିଷଣ୍ଣୋଽହଂ କାରଣେନ ସହାନୁଜଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାଧନୁର୍ଧର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖିତ ଅଛୁ।
ଵନଵାସାନ୍ନିଵୃତ୍ତଂ ମାଂ ପୁନସ୍ତେ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ। ଜାନନ୍ତଃ ପ୍ରୀଯମାଣା ଵୈ ଦେଵନେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ଦ୍ଯୂତେନୈଵାହ୍ଵଯିଷ୍ଯନ୍ତି ବଲାଦକ୍ଷେଷୁ ତଦ୍ଵିଦଃ
ବନବାସ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଫେରିବି, ସେହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଜାଣିବେ ଯେ ମୁଁ ମୋ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛି, ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ମୋତେ ଜୋରକରି ଜୁଆ ଖେଳିବାକୁ ଡାକିବେ।
ଆହୂତଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦ୍ଯୂତେ ନାସ୍ମି ଶକ୍ତୋ ନିଵର୍ତିତୁମ୍। ପଣେ ଚ ମମ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵସୁ କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯଦି ମୋତେ ପୁଣି ଜୁଆ ଖେଳିବାକୁ ଡାକାଯାଏ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ ବେଶି ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଧନ ଅଛି ନାହିଁ।
ଏତତ୍ସର୍ଵମନୁଧ୍ଯାଯଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍। ନ ମତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରଃ ପୁମାନସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ
ଏସବୁ ଭାବି ଦିନ ଓ ରାତି ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ଏଠାରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ରାଜା ମଯା କଶ୍ଚିଦଲ୍ପଭାଗ୍ଯତରୋ ଭୁଵି। ଭଵତା ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ଵା ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵୋପି ଵା କ୍ଵଚିତ୍। ନ ମତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରଃ ପୁମାନସ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ପୃଥିବୀରେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା ରାଜା କେହି ନାହାନ୍ତି। ତୁମେ କେବେ ଦେଖିଛ କିମ୍ବା ଶୁଣିଛ କି, ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ କେହି ଅଛନ୍ତି? ଏହି ମୋର ଧାରଣା।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ଦୁଃଖାର୍ତମୁଵାଚ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଶୋକଂ ଵ୍ଯପନୁଦନ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୋକ ଦୂର କଲେ।
ନ ଵିଷାଦେ ମନଃ ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧିମତାଂଵର। ଆଗମିଷ୍ଯତି ବୀଭତ୍ସୁରମିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଜେଷ୍ଯତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମନକୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିବା ଦିଅନି। ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଆସିବେ ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିବେ।
ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ମହାରାଜ ନ ମତ୍ତୋ ଵିଦ୍ତେ କ୍ଵଚିତ୍। ଅଲ୍ପଭାଗ୍ଯତରଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁମାନସ୍ତୀତି ପାଣ୍ଡଵ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କହୁଛ, ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅଭାଗା କେହି ନାହାନ୍ତି—
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଶୁଶ୍ରୂଷସେଽନଘ। ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ପୃଥିଵୀପତେ
ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯଦି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଏକ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ଅଥୈନମବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜା ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି। ଇମାମଵସ୍ଥାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପାର୍ଥିଵମ୍
ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, 'ଭଗବାନ କହନ୍ତୁ, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନଵହିତଃ ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରଚ୍ଯୁତ। ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତତରୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ପୃଥିଵୋପତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ, ତୁମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଏକ ରାଜାଙ୍କ କଥା।
ନିଷଧେଷୁ ମହୀପାଲୋ ଵୀରସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵନ୍ନାମ୍ନା ନଲୋ ଧର୍ମାର୍ତକୋଵିଦଃ
ନିଷଦ ଜାତିରେ ବୀରସେନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନଳ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ନିକୃତ୍ଯାଜତୋ ରାଜା ପୁଷ୍କରେଣେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଵନଵାସଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭାର୍ଯଯା ନ୍ଯଵସତ୍ସହ
ସେ ରାଜାକୁ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ପୁଷ୍କର ଚତୁର୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ବନରେ ବସିଥିଲେ।
ନ ତସ୍ଯ ଦାସା ନ ରଥୋ ନ ଭ୍ରାତା ନ ଚ ଭାନ୍ଧଵାଃ। ଵନେ ନିଵସତୋ ରାଜନ୍ନଶ୍ରୂଯନ୍ତ କଦାଚନ
ବନରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ କେହି ଦାସ, ରଥ, ଭାଇ ବା ଆପଣ ଲୋକ କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଭଵାନ୍ହି ସଂଵୃତୋ ଵୀରୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦେଵସଂମିତୈଃ। ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପୈର୍ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହସି ଶୋଚିତୁମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେବତା ସମାନ ଭାଇମାନେ ଓ ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଘିରି ଅଛ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିସ୍ତରେଣାହମିଚ୍ଛାମି ନଲସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ। ଚରିତଂ ଵଦତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ନଳଙ୍କ କଥା ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ। ହେ କଥାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର କହ।
ଆସୀଦ୍ରାଜା ନଲୋ ନାମ ଵୀରସେନସୁତୋ ବଲୀ। ଉପପନ୍ନୋ ଗୁଣୈରିଷ୍ଟୈ ରୂପଵାନଶ୍ଵକୋଵିଦଃ
ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହସ୍ତୀନାପୁରର ରାଜା ନଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଣିରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଦକ୍ଷଃ ସଦା ଶୀଲପୁରସ୍କୃତଃ'। ଅତିଷ୍ଠନ୍ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଦେଵପତିର୍ଯଥା। ଉପର୍ଯୁପରି ସର୍ଵେଷାମାଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସା
ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଏବଂ କୌଶଳୀ ଥିଲେ, ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ସେପରି ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵେଦଵିଚ୍ଛ୍ରରୋ ନିଷଧେଷୁ ମହୀପତିଃ। ଅକ୍ଷପ୍ରିଯଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ମହାନକ୍ଷୌହିଣୀପତିଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନିଷଧ ଦେଶର ରାଜା ଥିଲେ। ଅଟୁଟ ଦଳର ମାଲିକ, ଜୁଆ ଖେଳକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ଈପ୍ସିତୋ ନରନାରୀଣାମୁଦାରଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ରକ୍ଷିତା ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ମନୁଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମନୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ନିଜେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଥୈଵାସୀଦ୍ଵିଦର୍ଭେଷୁ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ଶୂରଃ ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଜାକାମଃ ସ ଚାପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ଭୀମ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାହସୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷୀ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ।
ସ ପ୍ରଜାର୍ଥେ ପରଂ ଯତ୍ନମକରୋତ୍ସୁସମାହିତଃ। ତମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଦମନୋ ନାମ ଭାରତ
ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦମନ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଲେ।