ଵିଜ୍ଞାତଵିଷଵିଦ୍ଯୋଽହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଲୋକପୂଜିତଃ। ଅସ୍ମଦ୍ଗୁରୁକଟାକ୍ଷେଣ କଲ୍ଯୋଽହଂ ଵିଷନାଶନେ
'ମୁଁ ବିଷବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୃପାରେ ମୁଁ ବିଷ ନାଶ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।'
ଅହଂ ସ ତକ୍ଷକୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ମହୀପତିମ୍। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଦଷ୍ଟଂ ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍
'ମୁଁ ହେଉଛି ତକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ସେ ରାଜାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି। ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, କାରଣ ମୋ ଦଂଶିତକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ।'
ଅହଂ ତଂ ନୃପତିଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଦଷ୍ଟମପଜ୍ଵରମ୍। କରିଷ୍ଯାମୀତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଦ୍ଯାବଲସମନ୍ଵିତା
'ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଏହି, ମୁଁ ତୁମ ଦଂଶିତ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିଦେବି; ଏହି ଶକ୍ତି ମୋର ଜ୍ଞାନର ଫଳ।'
ଯଦି ଦଷ୍ଟଂ ମଯେହ ତ୍ଵଂ ଶକ୍ତଃ କିଂଚିଚ୍ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍। ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ମଯା ଦଷ୍ଟମିମଂ ଜୀଵଯ କାଶ୍ଯପ
'ଏଠାରେ ମୋ ଦଂଶିତ କିଛିକୁ ତୁମେ ଚିକିତ୍ସା କରିପାରିବେ ବୋଲି ଯଦି ଭାବ, ତେବେ ଏହି ମୁଁ ଦଂଶିତ ଗଛକୁ ଜୀବନ୍ତ କର, କାଶ୍ୟପ।'
ପରଂ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ଯତ୍ତେ ତଦ୍ଦର୍ଶଯ ଯତସ୍ଵ ଚ। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମେନଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ତୁମର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଦେଖାଅ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କର; ମୁଁ ଏହି ବଟଗଛକୁ ଦଂଶିବି, ଦେଖ ଏହାକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଦଶ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଵୃକ୍ଷଂ ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯେତଦଭିମନ୍ଯସେ। ଅହମେନଂ ତ୍ଵଯା ଦଷ୍ଟଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯେ ଭୁଜଂଗମ। `ପଶ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ମେଽଦ୍ଯ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଦଶ ପନ୍ନଗ
'ନାଗରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଏହି ଗଛକୁ ଦଂଶ; ମୁଁ ତୁମେ ଦଂଶିତ ଏହି ବଟଗଛକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବି। ଆଜି ମୋର ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦେଖ, ବଟଗଛକୁ ଦଂଶ, ନାଗ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଃ କାଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା। ଅଦଶଦ୍ଵୃକ୍ଷମଭ୍ଯେତ୍ଯ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ଏପରି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ବଟଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦଂଶିଲେ।
ସ ଵୃକ୍ଷସ୍ତେନ ଦଷ୍ଟସ୍ତୁ ପନ୍ନଗେନ ମହାତ୍ମନା। ଆଶୀଵିଷଵିଷୋପେତଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସମନ୍ତତଃ
ମହାତ୍ମା ନାଗ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦଂଶରେ, ବଟଗଛ ବିଷରେ ଭରିଯାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜ୍ୱାଳି ଉଠିଲା।
ତଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ସ ନଗଂ ନାଗଃ କାଶ୍ଯପଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵଯୈଵ ଵନସ୍ପତିମ୍
ସେ ଗଛକୁ ଜଳାଇଦେବା ପରେ, ସାପ ଫେରି କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଗଛକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତେଜସା। ଭସ୍ମ ସର୍ଵଂ ସମାହୃତ୍ଯ କାଶ୍ଯପୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ସାପର ଶକ୍ତିରେ ଗଛଟି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା। କାଶ୍ୟପ ସମସ୍ତ ଭସ୍ମକୁ ଏକଠା କରି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାବଲଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ର ପଶ୍ଯ ମେଽଦ୍ଯ ଵନସ୍ପତୌ। ଅହଂ ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯେନଂ ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଭୁଜଂଗମ
ପନ୍ନଗରାଜ, ଆଜି ମୋର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଏହି ଗଛରେ ଦେଖ। ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବି, ତୁମେ ଦେଖିବା।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍କାଶ୍ଯପୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ଭସ୍ମରାଶୀକୃତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଯଯା ସମଜୀଵଯତ୍
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ କାଶ୍ୟପ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ଭସ୍ମର ଢେର ହୋଇଥିବା ଗଛକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଅଙ୍କୁରଂ କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ତତଃ ପର୍ଣଦ୍ଵଯାନ୍ଵିତମ୍। ପଲାଶିନଂ ଶାଖିନଂ ଚ ତଥା ଵିଟପିନଂ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଏକ ଅଙ୍କୁର ଉପଜାଇଲେ, ତାପରେ ଦୁଇଟି ପତ୍ର ଥିବା ଅଙ୍କୁର, ପଛରେ ଏକ ଶାଖା, ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଖା, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଏକ ଫାଟିଥିବା ଗଛ ଉପଜାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୀଵିତଂ ଵୃକ୍ଷଂ କାଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା। ଉଵାଚ ତକ୍ଷକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୈତଦତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତ୍ଵଯି
ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଛଟି ପୁନର୍ଜୀବନ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ତକ୍ଷକ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକଦମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।'
ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ର ଯଦ୍ଵିଷଂ ହନ୍ଯା ମମ ଵା ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ଵା। କଂ ତ୍ଵମର୍ଥମଭିପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଯାସି ତତ୍ର ତପୋଧନ
ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋର ବା ମୋ ପରି ଜଣେର ବିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ, ତେବେ ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତପସ୍ଵୀ?
ଯତ୍ତେଽଭିଲଷିତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ତସ୍ମାନ୍ନୃପୋତ୍ତମାତ୍। ଅହମେଵ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତତ୍ତେ ଯଦ୍ଯପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଉଁ ଫଳ ଆପଣ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି, ଯଦିଓ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଵିପ୍ରଶାପାଭିଭୂତେ ଚ କ୍ଷୀଣାଯୁଷି ନରାଧିପେ। ଘଟମାନସ୍ଯ ତେ ଵିପ୍ର ସିଦ୍ଧିଃ ସଂଶଯିତା ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଆପଣ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ତତୋ ଯଶଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ତେ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ନିରଂଶୁରିଵ ଘର୍ମାଂଶୁରନ୍ତର୍ଧାନମିତୋ ଵ୍ରଜେତ୍
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆପଣଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରି ଏଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯିବ।
ଧନାର୍ଥୀ ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ତନ୍ମେ ଦେହି ଭୁଜଂଗମ। ତତୋଽହଂ ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ସ୍ଵାପତେଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଧନ ପାଇବାକୁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି; ଏହା ମୋତେ ଦିଅ, ସାପ। ତାପରେ ମୁଁ ମୋର ଦେୟ ନେଇ ଫେରିଯିବି।
ଯାଵଦ୍ଧନଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତତୋଽଧିକମ୍। ଅହମେଵ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଆପଣ ଯେତେ ଧନ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି; ଫେରିଯିବେ, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶ୍ଯପୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ସୁମହାତେଜାରାଜାନଂ ପ୍ରତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ତକ୍ଷକଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜ କାଶ୍ୟପ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜା ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଂ ନୃପତିଂ ତଦା। କ୍ଷୀଣାଯୁଷଂ ପାଣ୍ଡଵେଯମପାଵର୍ତତ କାଶ୍ଯପଃ
ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ସେ ମହାରାଜାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି କମ୍ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, କାଶ୍ୟପ ଫେରିଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିତ୍ତଂ ମୁନିଵରସ୍ତକ୍ଷକାଦ୍ଯାଵଦୀପ୍ସିତମ୍। ନିଵୃତ୍ତେ କାଶ୍ଯପେ ତସ୍ମିନ୍ସମଯେନ ମହାତ୍ମନି
ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଚାହିଥିବା ଧନ ପାଇ, ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫେରିଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଜଗାମ ତକ୍ଷକସ୍ତୂର୍ଣଂ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍। ଅଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ଗଚ୍ଛନ୍ସ ତକ୍ଷକୋ ଜଗତୀପତିମ୍
ତକ୍ଷକ ତୁରନ୍ତ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରକୁ ଗଲେ। ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତକ୍ଷକ ଭୂମିର ମାଳିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଷହରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ବିଷନାଶକ ମନ୍ତ୍ରରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ମଯା ଵଞ୍ଚଯିତଵ୍ଯୋଽସୌ କ ଉପାଯୋ ଭଵେଦିତି। ତତସ୍ତାପସରୂପେଣ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ସ ଭୁଜଂଗମାନ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବି—କେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି?' ଏହା ଭାବି, ତକ୍ଷକ ତପସ୍ୱୀର ରୂପ ଧରି ସାପମାନେକୁ ପଠାଇଲେ।
ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଯୂଯମଵ୍ଯଗ୍ରା ରାଜାନଂ କାର୍ଯଵତ୍ତଯା
ତମେଁମାନେ ଚିନ୍ତା ଛାଡି, ଦୟା କରି କାମରେ ଲଗି, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ ।
ତେ ତକ୍ଷକସମାଦିଷ୍ଟାସ୍ତଥା ଚକ୍ରୁର୍ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ
ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ସାପମାନେ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ ।
ଉପନିନ୍ଯୁସ୍ତଥା ରାଜ୍ଞେ ଦର୍ଭାନମ୍ଭଃ ଫଲାନି ଚ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଘାସ, ପାଣି ଓ ଫଳ ଦେଇଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସେସବୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
କୃତ୍ଵା ତେଷାଂ ଚ କାର୍ଯାଣି ଗମ୍ଯତାମିତ୍ଯୁଵାଚ ତାନ୍। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ନାଗେଷୁ ତାପସଚ୍ଛଦ୍ମରୂପିଷୁ
ସେମାନେ ନିଜ କାମ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଏବେ ତମେଁ ଯାଇପାରିବେ'; ତାପସ ଭାବରେ ଆସିଥିବା ସାପମାନେ ଚାଲିଗଲେ ।