ତତ୍ର ରକ୍ଷାଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନରଥାବ୍ରଵୀତ୍। ତଦନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଚ କର୍ତୁଂ କେନଚିଦପ୍ଯୁତ
ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ— 'ସେଠାରେ ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ', କାରଣ ଏହାକୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ହି ଶକ୍ନୋତି ସଂଯନ୍ତୁଂ ପୁତ୍ରଂ କୋପସମନ୍ଵିତମ୍। ତତୋଽହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ତଵ ରାଜନ୍ହିତାର୍ଥିନା
ସେ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପଠାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଘୋରଂ ସ ରାଜା କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ତତ୍ପାପଂ କୃତ୍ଵା ରାଜା ମହାତପାଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା, ମହାତପସ୍ବୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅପରାଧ କରିଥିବାରୁ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତଂ ଚ ମୌନଵ୍ରତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵନେ ମୁନିଵରଂ ତଦା। ଭୂଯ ଏଵାଭଵଦ୍ରାଜା ଶୋକସଂତପ୍ତମାନସଃ
ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମୌନବ୍ରତ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଆଉ ଅଧିକ ଶୋକରେ ତପ୍ତ ହେଲା।
ଅନୁକ୍ରୋଶାତ୍ମତାଂ ତସ୍ଯ ଶମୀକସ୍ଯାଵଧାର୍ଯ ଚ। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଭୂଯୋପି କୃତ୍ଵା ତତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ମୁନେଃ
ଶମୀକଙ୍କ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଭବ କରି, ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଥିବାରୁ ରାଜା ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନ ହି ମୃତ୍ଯୁଂ ତଥା ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ସୋଽନ୍ଵତପ୍ଯତ। ଅଶୋଚଦମରପ୍ରଖ୍ଯୋ ଯଥା କୃତ୍ଵେହ କର୍ମ ତତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାଜା ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯେତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅମର ସମାନ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଜା ଗୌରମୁଖଂ ତଦା। ଭୂଯଃ ପ୍ରସାଦଂ ଭଗଵାନ୍କରୋତ୍ଵିହ ମମେତି ଵୈ
ତାପରେ ରାଜା ପୁନି ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ— 'ଭଗବାନ ଏଠାରେ ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ମୁନିର୍ଗୌରମୁଖସ୍ତଦା। ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵେଗେନ ପ୍ରଜଗାମାଶ୍ରମଂ ଗୁରୋଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଗୌରମୁଖ ଅନୁମତି ନେଇ, ତ୍ୱରିତ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଗତମାତ୍ରେଽଥ ରାଜା ଗୌରମୁଖେ ତଦା। ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସହ ସଂଵିଗ୍ନମାନସଃ
ଗୌରମୁଖ ଚାଲିଯିବା ସହିତ, ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ମନେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵ ସ ତଥା ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ପ୍ରାସାଦଂ କାରଯାମାସ ଏକସ୍ତମ୍ଭଂ ସୁରକ୍ଷିତମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ମନ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ସେ ଏକ ମଜବୁତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଏକସ୍ତମ୍ଭ ମହଳ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ରକ୍ଷାଂ ଚ ଵିଦଧେ ତତ୍ର ଭିଷଜଶ୍ଚୌଷଧାନି ଚ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵତୋ ଵୈ ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ସେଠାରେ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା, ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଔଷଧ ଆଣାଯିଲା, ଏବଂ ସବୁଠାରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ରାଜକାର୍ଯାଣି ତତ୍ରସ୍ଥଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାକରୋଚ୍ଚ ସଃ। ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସମନ୍ତାତ୍ପରିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ରହି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
ନ ଚୈନଂ କଶ୍ଚିଦାରୂଢଂ ଲଭତେ ରାଜସତ୍ତମମ୍। ଵାତୋଽପି ନିଶ୍ଚରଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵେଶେ ଵିନିଵାର୍ଯତେ
କେହି ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ପାରୁନଥିଲେ; ରାତିରେ ବାତାସ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳୁନଥିଲା।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଚ ଦିଵସେ ତସ୍ମିନ୍ସପ୍ତମେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। କାଶ୍ଯପୋଽଭ୍ଯାଗମଦ୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତଂ ରାଜାନଂ ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍
ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଶ୍ୟପ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ହି ତେନ ତଦଭୂଦ୍ଯଥା ତଂ ରାଜସତ୍ତମମ୍। ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନେଷ୍ଯତେ ଯମସାଦନମ୍
ସେ ଶୁଣିଥିଲେ ଯେ, ପନ୍ନଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଂ ଦଷ୍ଟଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରେଣ କରିଷ୍ଯେଽହମପଜ୍ଵରମ୍। ତତ୍ର ମେଽର୍ଥଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଭଵିତେତି ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ପନ୍ନଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିଦେବି; ଏହାରେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦୁହିଁ ପୂରଣ ହେବ।'
ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତକ୍ଷକଃ କାଶ୍ଯପଂ ପଥି। ଗଚ୍ଛନ୍ତମେକମନସଂ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଯୋଽତିଗଃ
ଏହିପରି ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯାଉଥିବା ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ଦେଖିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଃ କାଶ୍ଯପଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍। କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କିଂଚ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତି
ପନ୍ନଗରାଜ ତକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆପଣ କେଉଁଠି ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଯାଉଛନ୍ତି? କ'ଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି?'
ନୃପଂ କୁରୁକୁଲୋତ୍ପନ୍ନଂ ପରିକ୍ଷିତମରିଂଦମମ୍। ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତେଜସାଽଧ୍ଯ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
'କୁରୁବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଶତ୍ରୁନାଶକ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପନ୍ନଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବେ।'
ତଂ ଦଷ୍ଟଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରେଣ ତେନାଗ୍ନିସମତେଜସମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁଲକରଂ ରାଜାନମମିତୌଜସମ୍। ଗଚ୍ଛାମିତ୍ଵରିତଂ ସୌମ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ କର୍ତୁମପଜ୍ଵରମ୍
'ପନ୍ନଗରାଜ ତକ୍ଷକ ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିସମ ତେଜ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଦଂଶିତ ପାଣ୍ଡବବଂଶୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଯାଇ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିଦେବି, ସୁମଧୁର।'
ଵିଜ୍ଞାତଵିଷଵିଦ୍ଯୋଽହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଲୋକପୂଜିତଃ। ଅସ୍ମଦ୍ଗୁରୁକଟାକ୍ଷେଣ କଲ୍ଯୋଽହଂ ଵିଷନାଶନେ
'ମୁଁ ବିଷବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୃପାରେ ମୁଁ ବିଷ ନାଶ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।'
ଅହଂ ସ ତକ୍ଷକୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ମହୀପତିମ୍। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଦଷ୍ଟଂ ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍
'ମୁଁ ହେଉଛି ତକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ସେ ରାଜାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି। ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, କାରଣ ମୋ ଦଂଶିତକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ।'
ଅହଂ ତଂ ନୃପତିଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଦଷ୍ଟମପଜ୍ଵରମ୍। କରିଷ୍ଯାମୀତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଦ୍ଯାବଲସମନ୍ଵିତା
'ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଏହି, ମୁଁ ତୁମ ଦଂଶିତ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିଦେବି; ଏହି ଶକ୍ତି ମୋର ଜ୍ଞାନର ଫଳ।'
ଯଦି ଦଷ୍ଟଂ ମଯେହ ତ୍ଵଂ ଶକ୍ତଃ କିଂଚିଚ୍ଚିକିତ୍ସିତୁମ୍। ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ମଯା ଦଷ୍ଟମିମଂ ଜୀଵଯ କାଶ୍ଯପ
'ଏଠାରେ ମୋ ଦଂଶିତ କିଛିକୁ ତୁମେ ଚିକିତ୍ସା କରିପାରିବେ ବୋଲି ଯଦି ଭାବ, ତେବେ ଏହି ମୁଁ ଦଂଶିତ ଗଛକୁ ଜୀବନ୍ତ କର, କାଶ୍ୟପ।'
ପରଂ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ଯତ୍ତେ ତଦ୍ଦର୍ଶଯ ଯତସ୍ଵ ଚ। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମେନଂ ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ତୁମର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଦେଖାଅ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କର; ମୁଁ ଏହି ବଟଗଛକୁ ଦଂଶିବି, ଦେଖ ଏହାକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଦଶ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଵୃକ୍ଷଂ ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯେତଦଭିମନ୍ଯସେ। ଅହମେନଂ ତ୍ଵଯା ଦଷ୍ଟଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯେ ଭୁଜଂଗମ। `ପଶ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ମେଽଦ୍ଯ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଦଶ ପନ୍ନଗ
'ନାଗରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଏହି ଗଛକୁ ଦଂଶ; ମୁଁ ତୁମେ ଦଂଶିତ ଏହି ବଟଗଛକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବି। ଆଜି ମୋର ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦେଖ, ବଟଗଛକୁ ଦଂଶ, ନାଗ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଃ କାଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା। ଅଦଶଦ୍ଵୃକ୍ଷମଭ୍ଯେତ୍ଯ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ଏପରି କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ବଟଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦଂଶିଲେ।
ସ ଵୃକ୍ଷସ୍ତେନ ଦଷ୍ଟସ୍ତୁ ପନ୍ନଗେନ ମହାତ୍ମନା। ଆଶୀଵିଷଵିଷୋପେତଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ସମନ୍ତତଃ
ମହାତ୍ମା ନାଗ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦଂଶରେ, ବଟଗଛ ବିଷରେ ଭରିଯାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜ୍ୱାଳି ଉଠିଲା।
ତଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ସ ନଗଂ ନାଗଃ କାଶ୍ଯପଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵଯୈଵ ଵନସ୍ପତିମ୍
ସେ ଗଛକୁ ଜଳାଇଦେବା ପରେ, ସାପ ଫେରି କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଗଛକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ତତୋ ଵୃକ୍ଷଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତେଜସା। ଭସ୍ମ ସର୍ଵଂ ସମାହୃତ୍ଯ କାଶ୍ଯପୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ସାପର ଶକ୍ତିରେ ଗଛଟି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା। କାଶ୍ୟପ ସମସ୍ତ ଭସ୍ମକୁ ଏକଠା କରି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।