ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶର୍ଵଵଚନମୃଷଯଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାସ୍ଵଂ ପୁନରାଶ୍ରମମ୍
ଶର୍ବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୁନି ପୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତପସ୍ଵିଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପିନାକପାଣିର୍ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵପାପହରୋ ହରଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପିନାକ ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଭଗବାନ ହରା ଦେଖାଦେଲେ।
କୈରାତଂ ଵେଷମାସ୍ଥାଯ କାଞ୍ଚନଦ୍ରୁମସନ୍ନିଭମ୍। ଵିଭ୍ରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ଗିରିର୍ମେରୁରିଵାପରଃ
କିରାତ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ସୁନା ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଗଦ୍ଧନୁରୁପାଦାଯ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ନିଷ୍ପପାତ ମହାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ଦହନ୍କକ୍ଷମିଵାନଲଃ
ସେ ଶ୍ରୀମୟ ଧନୁଷ ଏବଂ ଅଜଗର ସରପରି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ଯେମିତି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଏ, ସେପରି ତାଳମାଳ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵ୍ଯା ସହୋମଯା ଶ୍ରୀମାନ୍ସମାନଵ୍ରତଵେଷଯା। ନାନାଵେଷଧରୈର୍ହୃଷ୍ଟୈର୍ଭୂତୈରନୁଗତସ୍ତଦା
ଉମାଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପରି ଏକେ ଭଳି ବେଶ ଓ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବେଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ଭୂତମାନେ ସହିତ, ସେ ଏହିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କିରାତଵେଷସଂଛନ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚାପି ସହସ୍ରଶଃ। ଅଶୋଭତ ତଦା ରାଜନ୍ସ ଦେଶୋଽତୀଵ ଭାରତ
କିରାତ ବେଶରେ ଲୁଚି ରହି, ହଜାର ହଜାର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ, ସେଠା ସମୟରେ ସେଇ ସ୍ଥାନଟି ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କ୍ଷଣେନ ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵଂ ନିଃଶବ୍ଦମଭଵତ୍ତଦା। ନାଦଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣାନାଂ ଚ ପକ୍ଷିଣାଂ ଚାପ୍ଯୁପାରମତ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଝରଣା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।
ସ ସନ୍ନିକର୍ଷମାଗମ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ମୂକଂ ନାମ ଦିତେଃ ପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଅନ୍ୟାୟ କିଛି କରିନଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମୂକ ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ତର୍ଜଯନ୍ତମିଵାର୍ଜୁନମ୍। ହନ୍ତୁଂ ପରମଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତମୁଵାଚାଥ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ବନ୍ୟଶୁଅ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାକୁ ତେବେ ଫଳ୍ଗୁନ କଥା କହିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାଯ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ସଜ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ଜ୍ଯାଘୋଷେଣ ନିନାଦଯନ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଏବଂ ଅଜଗର ସରପରି ବାଣ ନେଇ, ଧନୁଷକୁ ତଣେଇ, ତାର ଶବ୍ଦରେ ତାଳ ଦେଇଲେ।
ଯନ୍ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ହନ୍ତୁମନାଗସମିହାଗତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପୂର୍ଵମେଵାହଂ ନେଷ୍ଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ମୁଁ ଦୋଷ ନ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ; ତେଣୁ ତୁମେ କିଛି କରିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଦୃଢଧନ୍ଵିନମ୍। କିରାତରୂପୀ ସହସା ଵାରଯାମାସ ଶଂକରଃ
ଫଳ୍ଗୁନ, ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କିରାତ ବେଶରେ ଥିବା ଶଙ୍କର ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଦେଲେ।
ମଯୈଷ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ନୀଲମେଘସମପ୍ରଭଃ। ଅନାଦୃତ୍ଯୈଵ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଜହାରାଥ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଏହି ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଚାହିଁଥିଲି; ମୋ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଫଳ୍ଗୁନ ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
କିରାତଶ୍ଚ ସମଂ ତସ୍ମିନ୍ନେକଲକ୍ଷ୍ଯେ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପ୍ରମୁମୋଚାଶନିପ୍ରଖ୍ଯଂ ଶରମଗ୍ନିଶିଖୋପମମ୍
ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ କିରାତ, ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ତୌ ମୁକ୍ତୌ ସାଯକୌ ତାଭ୍ଯାଂ ସମଂ ତତ୍ର ନିପେତତୁଃ। ମୂକସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଶୈଲପୃଷ୍ଠନିଭେ ତଦା
ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବାଣ ଏକାସାଥି ଛାଡ଼ାଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚଉଡ଼ା ମୂକ ପଶୁର ଦେହରେ ଲାଗିଗଲା।
ଯଥାଽଶନୈର୍ଵିନିଷ୍ପେଷୋ ଵଜ୍ରସ୍ଯେଵ ଚ ପର୍ଵତେ। ତଥା ତଯୋଃ ସନ୍ନିପାତଃ ଶରଯୋରଭଵତ୍ତଦା
ଯେପରି ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଦୁଇ ବାଣର ଝଟକା ସେଠାରେ ଦେଖାଗଲା।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୈଃ ପନ୍ନଗୈରିଵ। ମମାର ରାକ୍ଷସଂ ରୂପଂ ଭୂଯଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍
ଅନେକ ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ସାପ ପରି, ସେ ପଶୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଜିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷଂ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍। କିରାତଵେଷସଂଛନ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରୀସହାଯମମିତ୍ରହା
ତାପରେ ଜିଷ୍ଣୁ ଏକ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କିରାତ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରୀତମନା କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। କୋ ଭଵାନଟତେ ଶୂନ୍ଯେ ଵନେ ରସ୍ତ୍ରୀଗଣସଂଵୃତଃ
କୌନ୍ତେୟ ହସି ହସି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ନାରୀମାନେ ଘେରି ଘୁରୁଛ?'
ନ ତ୍ଵମସ୍ମିନ୍ଵନେ ଘୋରେ ବିଭେଷି କନକପ୍ରଭ। କିମର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଧୋ ମୃଗୋଽଯଂ ମତ୍ପରିଗ୍ରହଃ
'ହେ ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଭୟ କରୁନାହାଁ? ଏହି ପଶୁଟି ମୋର ଉପଲବ୍ଧି ଥିଲା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଆଘାତ କଲା?'
ମଯାଽଭିପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵଂ ହି ରାକ୍ଷସୋଽଯମିହାଗତଃ। କାମାତ୍ପରିଭଵାଦ୍ଵାଽପି ନ ମେ ଜୀଵନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
'ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଧାଉଥିଲି; ଚାହାଣା କିମ୍ବା ଅବହେଳା ଯେଉଁଠି ହେଉ, ତୁମେ ମୋ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ।'
ନ ହ୍ଯେଷ ମୃଗଯାଧର୍ମୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯାଽଦ୍ଯ କୃତୋ ମଯି। ତେନ ତ୍ଵାଂ ଭ୍ରଂଶଯିଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତାତ୍ପର୍ଵତାଶ୍ରଯମ୍
'ତୁମେ ମୋ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା, ଏହା ଶିକାରର ନୀତି ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରେ, ହେ ପାହାଡ଼ବାସୀ, ମୁଁ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯେନ କିରାତଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ପାଣ୍ଡଵଂ ସଵ୍ଯସାଚିନଂ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିରାତ ହସି ହସି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମତ୍କୃତେ ତ୍ଵଯା ଵୀରଃ ଭୀଃ କାର୍ଯା ଵନମନ୍ତିକାତ୍। ଇଯଂ ଭୂମିଃ ସଦାଽସ୍ମାକମୁଚିତା ଵସତାଂ ଵନେ
'ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏଠାରୁ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଞ୍ଚଳ।'
ତ୍ଵଯା ତୁ ଦୁଷ୍କରଃ କସ୍ମାଦିହ ଵାସଃ ପ୍ରରୋଚିତଃ। ଵଯଂ ତୁ ବହୁସତ୍ତ୍ଵେଽସ୍ମିନ୍ନିଵସାମସ୍ତପୋଧନ
'ତୁମେ ଏଠି ରହିବାକୁ କାହିଁକି ଚୟନ କଲା, ଯେଉଁଠି ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ? ହେ ତପସ୍ବୀ, ଆମେ ଏହି ପ୍ରାଣୀପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ବସୁଛୁ।'
ଭଵାଂସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଵତ୍ମାର୍ଭଃ ସୁକୁମାରଃ ସୁଖୋଚିତଃ। କଥଂ ଶୂନ୍ଯମିମଂ ଦେଶମେକାକୀ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
'ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରିଥିବା, କମ୍ବଳିଆ, ସୁବିଧାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ; ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଦେଶରେ ଏକା ଏକା କିପରି ଘୁରିବେ?'
ଗାଣ୍ଡୀଵମାଶ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ନାରାଜାଂଶ୍ଚାଗ୍ନିସନ୍ନିଭାନ୍। ନିଵସାମି ମହାରଣ୍ଯେ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ପାଵକଃ
'ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ରାଜାମାନେକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ; ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ପରି ରହୁଛି।'
ଏଷ ଚାପି ମଯା ଜନ୍ତୁର୍ମୃଗରୂପଂ ସମାଶ୍ରିତଃ। ରାକ୍ଷସୋ ନିହତୋ ଘୋରୋ ହନ୍ତୁଂ ମାମିହ ଚାଗତଃ
'ଏହି ପଶୁଟି ମୁଁ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଛି, ଯେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା।'
ମଯୈଷ ଧନ୍ଵନିର୍ମୁକ୍ତୈସ୍ତାଡିତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ହି। ବାଣୈରଭିହତଃ ଶେତେ ନୀତଶ୍ଚ ଯମସାଦନମ୍
'ମୋ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣରେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଆଘାତ ପାଇଥିଲା; ମୋ ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଏବେ ଏହା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଯମର ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲା।'
ମମୈଵାଯଂ ଲକ୍ଷ୍ଯଭୂତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ପରିଗ୍ରହଃ। ମମୈଵ ଚ ପ୍ରହାରେଣ ଜୀଵିତାଦ୍ଵ୍ଯପରିପିତଃ
'ଏହି ପଶୁଟି ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା, ମୋର ଉପଲବ୍ଧି ଥିଲା; ମୋ ଆଘାତରେ ଏହା ଜୀବନ ହରାଇଛି।'