ତୃତୀଯମପି ମାସଂ ସ କ୍ରମେଣାହାରମାଚରନ୍। ଚତୁର୍ଥେ ତ୍ଵଥ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମାସେ ଭରତସତ୍ତମଃ
ତୃତୀୟ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହି ଆହାର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଚତୁର୍ଥ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ମହାବାହୁରଭଵତ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ନିରାଲମ୍ବଃ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରଧିଷ୍ଠିତଃ
ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୀର୍ଘବାହୁ, କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ, ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ, ଆଧାର ବିନା, ପାଦଅଙ୍ଗୁଳିର ଟିପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସଦୋପସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚାସ୍ଯ ବଭୂଵୁରମିତୌଜସଃ। ଵିଦ୍ଯୁଦମ୍ଭୋରୁହନିଭା ଜଟାସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସଦା ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବାରୁ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଜଟା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ନୀଳ କମଳ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ତତୋ ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍। ଵିଵେଦଯିଷଵଃ ପାର୍ଥଂ ତପସ୍ଯୁଗ୍ରେ ସମାସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପାର୍ଥ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ନୀଲକଣ୍ଠଂ ମହାଦେଵମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ସର୍ଵେ ନିଵେଦଯାମାସୁଃ କର୍ମ ତତ୍ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ହ
ନୀଳକଣ୍ଠ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।
ଏକଃ ପାର୍ଥୋ ମହାତେଜା ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠମାଶ୍ରିତଃ। ଉଗ୍ରେ ତପରସି ଦୁଷ୍ପାରେ ସ୍ଥିତୋ ଧୂମାପଯନ୍ଦିଶଃ
ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ବୀ ପାର୍ଥ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଉଛି।
ତସ୍ଯ ଦେଵେଶ ନ ଵଯଂ ଵିଦ୍ମଃ ସର୍ଵେ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ସଂତାପଯତି ନଃ ସର୍ଵାନସୌ ସାଧୁ ନିଵାର୍ଯତାମ୍
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଆମେ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କଣ ତାହା ଜାଣୁନାହିଁ; ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି—ଯଦି ଉଚିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଉ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଉମାପତିର୍ଭୂତପତିର୍ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ସେହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଉମାଙ୍କର ପତି, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ନାଥ, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ନ ଵୋ ଵିଷାଦଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତି ସର୍ଵଶଃ। ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ସଂହୃଷ୍ଟା ଯଥାଗତମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ବିଷୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ।
ଅହମସ୍ଯ ଵିଜାନାମି ସଂକଲ୍ପଂ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍। ନାସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ପୃହା କାଚିନ୍ନୈଶ୍ଵର୍ଯସ୍ଯ ନ ଚାଯୁଷଃ। ଯତ୍ତସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯେଽହମଦ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନରେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଅଛି, ତାହା ଜାଣେ; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଶାସନ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ସେ ଯାହା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଦିନେ ତାହା ଦେଇଦେବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶର୍ଵଵଚନମୃଷଯଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାସ୍ଵଂ ପୁନରାଶ୍ରମମ୍
ଶର୍ବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୁନି ପୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତପସ୍ଵିଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପିନାକପାଣିର୍ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵପାପହରୋ ହରଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପିନାକ ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଭଗବାନ ହରା ଦେଖାଦେଲେ।
କୈରାତଂ ଵେଷମାସ୍ଥାଯ କାଞ୍ଚନଦ୍ରୁମସନ୍ନିଭମ୍। ଵିଭ୍ରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ଗିରିର୍ମେରୁରିଵାପରଃ
କିରାତ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ସୁନା ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଗଦ୍ଧନୁରୁପାଦାଯ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ନିଷ୍ପପାତ ମହାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ଦହନ୍କକ୍ଷମିଵାନଲଃ
ସେ ଶ୍ରୀମୟ ଧନୁଷ ଏବଂ ଅଜଗର ସରପରି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ଯେମିତି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଏ, ସେପରି ତାଳମାଳ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵ୍ଯା ସହୋମଯା ଶ୍ରୀମାନ୍ସମାନଵ୍ରତଵେଷଯା। ନାନାଵେଷଧରୈର୍ହୃଷ୍ଟୈର୍ଭୂତୈରନୁଗତସ୍ତଦା
ଉମାଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପରି ଏକେ ଭଳି ବେଶ ଓ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବେଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ଭୂତମାନେ ସହିତ, ସେ ଏହିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କିରାତଵେଷସଂଛନ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚାପି ସହସ୍ରଶଃ। ଅଶୋଭତ ତଦା ରାଜନ୍ସ ଦେଶୋଽତୀଵ ଭାରତ
କିରାତ ବେଶରେ ଲୁଚି ରହି, ହଜାର ହଜାର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ, ସେଠା ସମୟରେ ସେଇ ସ୍ଥାନଟି ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କ୍ଷଣେନ ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵଂ ନିଃଶବ୍ଦମଭଵତ୍ତଦା। ନାଦଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣାନାଂ ଚ ପକ୍ଷିଣାଂ ଚାପ୍ଯୁପାରମତ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଝରଣା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।
ସ ସନ୍ନିକର୍ଷମାଗମ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ। ମୂକଂ ନାମ ଦିତେଃ ପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଅନ୍ୟାୟ କିଛି କରିନଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମୂକ ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ତର୍ଜଯନ୍ତମିଵାର୍ଜୁନମ୍। ହନ୍ତୁଂ ପରମଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତମୁଵାଚାଥ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ବନ୍ୟଶୁଅ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାକୁ ତେବେ ଫଳ୍ଗୁନ କଥା କହିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାଯ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍। ସଜ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ଜ୍ଯାଘୋଷେଣ ନିନାଦଯନ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଏବଂ ଅଜଗର ସରପରି ବାଣ ନେଇ, ଧନୁଷକୁ ତଣେଇ, ତାର ଶବ୍ଦରେ ତାଳ ଦେଇଲେ।
ଯନ୍ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ହନ୍ତୁମନାଗସମିହାଗତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପୂର୍ଵମେଵାହଂ ନେଷ୍ଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ମୁଁ ଦୋଷ ନ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ; ତେଣୁ ତୁମେ କିଛି କରିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଦୃଢଧନ୍ଵିନମ୍। କିରାତରୂପୀ ସହସା ଵାରଯାମାସ ଶଂକରଃ
ଫଳ୍ଗୁନ, ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କିରାତ ବେଶରେ ଥିବା ଶଙ୍କର ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଦେଲେ।
ମଯୈଷ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ନୀଲମେଘସମପ୍ରଭଃ। ଅନାଦୃତ୍ଯୈଵ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଜହାରାଥ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଏହି ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଚାହିଁଥିଲି; ମୋ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଫଳ୍ଗୁନ ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
କିରାତଶ୍ଚ ସମଂ ତସ୍ମିନ୍ନେକଲକ୍ଷ୍ଯେ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପ୍ରମୁମୋଚାଶନିପ୍ରଖ୍ଯଂ ଶରମଗ୍ନିଶିଖୋପମମ୍
ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ କିରାତ, ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ତୌ ମୁକ୍ତୌ ସାଯକୌ ତାଭ୍ଯାଂ ସମଂ ତତ୍ର ନିପେତତୁଃ। ମୂକସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଶୈଲପୃଷ୍ଠନିଭେ ତଦା
ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବାଣ ଏକାସାଥି ଛାଡ଼ାଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚଉଡ଼ା ମୂକ ପଶୁର ଦେହରେ ଲାଗିଗଲା।
ଯଥାଽଶନୈର୍ଵିନିଷ୍ପେଷୋ ଵଜ୍ରସ୍ଯେଵ ଚ ପର୍ଵତେ। ତଥା ତଯୋଃ ସନ୍ନିପାତଃ ଶରଯୋରଭଵତ୍ତଦା
ଯେପରି ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଦୁଇ ବାଣର ଝଟକା ସେଠାରେ ଦେଖାଗଲା।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୈଃ ପନ୍ନଗୈରିଵ। ମମାର ରାକ୍ଷସଂ ରୂପଂ ଭୂଯଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍
ଅନେକ ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ସାପ ପରି, ସେ ପଶୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଜିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷଂ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍। କିରାତଵେଷସଂଛନ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରୀସହାଯମମିତ୍ରହା
ତାପରେ ଜିଷ୍ଣୁ ଏକ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କିରାତ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରୀତମନା କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। କୋ ଭଵାନଟତେ ଶୂନ୍ଯେ ଵନେ ରସ୍ତ୍ରୀଗଣସଂଵୃତଃ
କୌନ୍ତେୟ ହସି ହସି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ନାରୀମାନେ ଘେରି ଘୁରୁଛ?'
ନ ତ୍ଵମସ୍ମିନ୍ଵନେ ଘୋରେ ବିଭେଷି କନକପ୍ରଭ। କିମର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିଦ୍ଧୋ ମୃଗୋଽଯଂ ମତ୍ପରିଗ୍ରହଃ
'ହେ ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଭୟ କରୁନାହାଁ? ଏହି ପଶୁଟି ମୋର ଉପଲବ୍ଧି ଥିଲା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଆଘାତ କଲା?'