ନ ଶକ୍ନୁଯାମ ଚରିତୁଂ ଧର୍ମଂ ପୁତ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍। ରକ୍ଷମାଣା ଵଯଂ ତାତ ରାଜଭିର୍ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ପୁଅ, ଯଦି ରାଜାମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଆମେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଧର୍ମ ଚରଣ କରିପାରିନଥାନ୍ତୁ।'
ଚରାମୋ ଵିପୁଲଂ ଧର୍ମଂ ତେଷାଂ ଭାଗୋଽସ୍ତି ଧର୍ମତଃ। ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମେଵ ହି
'ଆମେ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରୁଛୁ, ଏହାର ଫଳର ଅଂଶ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଯିଏ ଭଲ ରାଜା ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।'
ପରିକ୍ଷିତ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଯଥାଽସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ। ରକ୍ଷତ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତଥା ରାଜ୍ଞା ରକ୍ଷିତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ଵିଭୋ
'ପରୀକ୍ଷିତ ବିଶେଷ କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେପରି ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ମହାନୁଭାବ।'
ଅରାଜକେ ଜନପଦେ ଦୋଷା ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ସଦା। ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସତତଂ ଲୋକଂ ରାଜା ଦଣ୍ଡେନ ଶାସ୍ତି ଵୈ
'ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ସବୁବେଳେ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।'
ଦଣ୍ଡାତ୍ପ୍ରତିଭଯଂ ଭୂଯଃ ଶାନ୍ତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ତଦା। ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ ଧର୍ମଂ ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ କ୍ରିଯାମ୍
ଦଣ୍ଡର ଭୟ ଥିଲେ ଶାନ୍ତି ଆସେ; ତେବେ ଲୋକେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ରାଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଯଜ୍ଞାଦ୍ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ରାଜା ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି, ଧର୍ମରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞରୁ ଦେବତାମାନେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେଵାଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଵୃଷ୍ଟେରୋଷଧଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଓଷଧିଭ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧାରଯନ୍ସତତଂ ହିତମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ, ବର୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସଦା ଭଲ ହୁଏ।
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ଯୋ ଧାତା ରାଜା ରାଜ୍ଯକରଃ ପୁନଃ। ଦଶଶ୍ରୋତ୍ରିଯସମୋ ରାଜା ଇତ୍ଯେଵଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜାଙ୍କ କାମ; ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ରାଜା ଦଶ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ।
ତେନେହ କ୍ଷୁଧିତେନୈତ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତେନ ମୃଗଲିପ୍ସୁନା। ଅଜାନତା କୃତଂ ମନ୍ଯେ ଵ୍ରତମେତଦିଦଂ ମମ
ଏହିଠାରେ ଭୁଖା, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶିକାର ଚାହିଁ ଅଜାଣି ଯାହା କରିଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ମୋର ବ୍ରତ ଭାବରେ ହେଲା।
କସ୍ମାଦିଦଂ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯାତ୍ସହସା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ନ ହ୍ଯର୍ହତି ନୃପଃ ଶାପମସ୍ମତ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା
ତୁମେ କାହିଁକି ଶିଶୁବେଳେ ଅବିବେକରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଲ? ପୁଅ, ରାଜା କେବେ ଆମଠାରୁ ଶାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ଯେତତ୍ସାହସଂ ତାତ ଯଦି ଵା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ପ୍ରିଯଂ ଵାପ୍ଯପ୍ରିଯଂ ଵା ତେ ଵାଗୁକ୍ତା ନ ମୃଷା ଭଵେତ୍
ଏହା ଯଦି ଅବିବେକ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ, କିମ୍ବା ତୁମର କଥା ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ, ତଥାପି ଏହା ମିଥ୍ୟା ହେଉନାହିଁ।
ନୈଵାନ୍ଯଥେଦଂ ଭଵିତା ପିତରେଷ ବ୍ରଵୀମି ତେ। ନାହଂ ମୃଷା ବ୍ରଵୀମ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି କୁତଃ ଶପନ୍
ପିତା ପାଇଁ ମୁଁ କହୁଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଶାପ କିପରି ଦେବି?
ଜାନାମ୍ଯୁଗ୍ରପ୍ରଭାଵଂ ତ୍ଵାଂ ତାତ ସତ୍ଯଗିରଂ ତଥା। ନାନୃତଂ ଚୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ତେ ନୈତନ୍ମିଥ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱକୁ ଜାଣେ; ତୁମେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହାଁ, ଏହିଥର ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରୋ ଵଯସ୍ଥୋଽପି ସତତଂ ଵାଚ୍ଯ ଏଵ ତୁ। ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ
ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ସଦା ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୁଣୀ ଓ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିପାରିବ।
କିଂ ପୁନର୍ବାଲ ଏଵ ତ୍ଵଂ ତପସା ଭାଵିତଃ ସଦା। ଵର୍ଧତେ ଚେତ୍ପ୍ରଭଵତାଂ କୋପୋଽତୀଵ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତୁମେ ଏଉଁଠି ଛୋଟ ଥିବା ବେଳେ ସଦା ତପସ୍ୱୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଯେଉଁଠି ରୋଷ ବେଶି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଉତ୍ସୀଦେଯୁରିମେ ଲୋକାଃ କ୍ଷଣା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା।' ସୋଽହଂ ପଶ୍ଯାମି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର। ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ବାଲତାଂ ଚୈଵ ତଵାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ସାହସମ୍
ଏହି ସଂସାର ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ, ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ଉପାୟ ରହିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ଧର୍ମବାନ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ଓ ତୁମର ଅବିବେକ ଦେଖି, କଣ କହିବି ଭାବୁଛି।
ସ ତ୍ଵଂ ଶମପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵନ୍ଯମାହାରମାଚରନ୍। ଚର କ୍ରୋଧମିମଂ ହିତ୍ଵା ନୈଵଂ ଧର୍ମଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି
ତେଣୁ, ଶାନ୍ତିରେ ରୁହି, ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଏହି କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏଭଳି କଲେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବୁ ନାହିଁ।
କ୍ରୋଧୋ ହି ଧର୍ମଂ ହରତି ଯତୀନାଂ ଦୁଃଖସଂଚିତମ୍। ତତୋ ଧର୍ମଵିହୀନାନାଂ ଗତିରିଷ୍ଟା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କ୍ରୋଧ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଦୁଃଖରେ ସଂଚୟ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଧର୍ମ ନଥିବାମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ଶମ ଏଵ ଯତୀନାଂ ହି କ୍ଷମିଣାଂ ସିଦ୍ଧିକାରକଃ। କ୍ଷମାଵତାମଯଂ ଲୋକଃ ପରଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷମାଵତାମ୍
ତପସ୍ୱୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳମାନେ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହିଁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସଂସାର ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁ କ୍ଷମାଶୀଳମାନେ ପାଇଁ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚରେଥାଃ ସତତଂ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। କ୍ଷମଯା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମନନ୍ତରାନ୍
ତେଣୁ, ସଦା କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କର; କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରେ ଥିବା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇପାରିବ।
ମଯା ତୁ ଶମମାସ୍ଥାଯ ଯଚ୍ଛକ୍ଯଂ କର୍ତୁମଦ୍ଯ ଵୈ। ତତ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତାତ ପ୍ରେପଯିଷ୍ଯେ ନୃପାଯ ଵୈ
ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଧରି ଯେଉଁ କାମ ସମ୍ଭବ, ଆଜି ସେହି କରିବି; ପୁଅ, ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଇବି।
ମମ ପୁତ୍ରେଣ ଶପ୍ତୋଽସି ବାଲେନାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ମମେମାଂ ଧର୍ଷଣାଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜନ୍ନମର୍ଷିଣା
ମୋର ପୁଅ ଯିଏ ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିର ଶିଶୁ, ସେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି; ରାଜା, ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଅପମାନ ଦେଖି, ମୁଁ ସହିପାରିଲିନି।
ଏଵମାଦିଶ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଂ ସ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ। ପରିକ୍ଷିତେ ନୃପତଯେ ଦଯାପନ୍ନୋ ମହାତପାଃ
ଏଭଳି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ମହାତପସ୍ବୀ, ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ସଂଦିଶ୍ଯ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଂ କାର୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତମେଵ ଚ। ଶିଷ୍ଯଂ ଗୌରମୁଖଂ ନାମ ଶୀଲଵନ୍ତଂ ସମାହିତମ୍
ସେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭଲ ଖବର ନେବାକୁ ଏବଂ ଘଟଣାର ବିବରଣୀ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ଶିଳ୍ବାନ୍ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନ ଥିବା ଗୌରମୁଖ ନାମକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନରେନ୍ଦ୍ରଂ କୁରୁଵର୍ଧନମ୍। ଵିଵେଶ ଭଵନଂ ରାଜ୍ଞଃ ପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିଵେଦିତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ କୁରୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଖବର ଦେବା ପରେ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୂଜିତସ୍ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋ ଗୌରମୁଖସ୍ତଦା। ଆଚଖ୍ଯୌ ଚ ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜାତି ଗୌରମୁଖ ଥକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ।
ଶମୀକଵଚନଂ ଘୋରଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରିସନ୍ନିଧୌ। ଶମୀକୋ ନାମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵର୍ତତେ ଵିଷଯେ ତଵ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଶମୀକ ମୁନିଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କଥା ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି କହିଲେ— 'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ଶମୀକ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଅଛନ୍ତି।'
ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଦାନ୍ତଃ ଶାନ୍ତୋ ମହାତପାଃ। ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ପଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୋଜିତଃ
ସେ ମୁନି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧ୍ୟାନରତ ଓ ନିରବ ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ପକୁ ମାରିଥିଲେ।
ଅଵସକ୍ତୋ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସ୍କନ୍ଧେ ମୌନାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ। କ୍ଷାନ୍ତଵାଂସ୍ତଵ ତତ୍କର୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ନ ଚକ୍ଷମେ
ଧନୁଷର ଆଗରେ ଲାଗିଥିବା ସର୍ପ, ମୁନିଙ୍କ ଶିରେ ଝୁଲି ରହିଥିଲା; ଶମୀକ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କ୍ଷମା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେନ ଶପ୍ତୋଽସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପିତୁରଜ୍ଞାତମଦ୍ଯ ଵୈ। ତକ୍ଷକଃ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତୁମକୁ ଆଜି ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପିତା ଜାଣିନଥିବାବେଳେ— 'ସପ୍ତ ଦିନ ପରେ ତକ୍ଷକ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ।'