ତଂ ପାପମତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରଃ। ଆଶୀଵିଷସ୍ତିଗ୍ମତେଜା ମଦ୍ଵାକ୍ଯବଲଚୋଦିତଃ
ସେହି ଅତିକ୍ରୁଧ୍ଧ ପାପୀକୁ, ସାପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତକ୍ଷକ, ମୋର ଶାପର ଶକ୍ତିରେ, ତୀବ୍ର ବିଷରେ ଦଶିବ।
ସପ୍ତରାତ୍ରାଦିତୋ ନେତା ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି। ଦ୍ଵିଜାନାମଵମନ୍ତାରଂ କୁରୂଣାମଯଶସ୍କରମ୍
ସାତ ଦିନ ପରେ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ଏବଂ କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ନାମକୁ ଖରାପ କଲେ, ସେହି ରାଜାକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ନେଯିବେ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵାତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ପିତରମଭ୍ଯଗାତ୍। ଆସୀନଂ ଗ୍ରୋଵ୍ରଜେ ତସ୍ମିନ୍ଵହନ୍ତଂ ଶଵପନ୍ନଗମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇ, ଶୃଙ୍ଗୀ ଗୋଶାଳାରେ ବସିଥିବା, କନ୍ଧରେ ମୃତ ସାପ ଧରିଥିବା ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତମଲକ୍ଷ୍ଯ ପିତରଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ସ୍କନ୍ଧଗତେନ ଵୈ। ଶଵେନ ଭୁଜଗେନାସୀଦ୍ଭୂଯଃ କ୍ରୋଧସମାକୁଲଃ
ଶୃଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ସାପ ରଖିଥିବା ଦେଖି, ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଦୁଃଖାଚ୍ଚାଶ୍ରୂଣି ମୁମୁଚେ ପିତରଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ ଧର୍ଷଣାଂ ତାତ ତଵ ତେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଦୁଃଖରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଲୁହ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପମାନ ସହିଲେ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା—'
ରାଜ୍ଞା ପରିକ୍ଷିତା କୋପାଦଶପଂ ତମହଂ ନୃପମ୍। ଯଥାର୍ହତି ସ ଏଵୋଗ୍ରଂ ଶାପଂ କୁରୁକୁଲାଧମଃ। ସପ୍ତମେଽହନି ତଂ ପାପଂ ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
'ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଶାପ ଦେଇଛି, ବାପା। ସେହି କୁରୁବଂଶର ଦୁଷ୍ଟ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ପାଇଛି। ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ, ସେହି ପାପୀକୁ ଦଶିବ।'
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପିତା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥା କୋପସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ବାପା, ଋଷି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମେ ପ୍ରିଯଂ କୃତଂ ତାତ ନୈଷ ଧର୍ମସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଵଯଂ ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷଯେ ନିଵସାମହେ
'ମୁଁ ତୁମ କାମକୁ ପସନ୍ଦ କରିନାହିଁ, ପୁଅ। ଏହା ଧର୍ମବାନ୍ ଓ ତପସ୍ଵୀମାନେଙ୍କର ଆଚରଣ ନୁହେଁ। ଆମେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବସୁଛୁ।'
ନ୍ଯାଯତୋ ରକ୍ଷିତାସ୍ତେନ ତସ୍ଯ ପାପଂ ନ ରୋଚଯେ। ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ମଦ୍ଵିଧୈଃ ସଦା
'ସେ ନ୍ୟାୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଯିଏ ଭଲ ରାଜା ଭାବରେ ଆମ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।'
କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ର ଧର୍ମୋ ହି ହତୋ ହନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯଦି ରାଜା ନ ସଂରକ୍ଷେତ୍ପୀଡା ନଃ ପରମା ଭଵେତ୍
'କ୍ଷମା କରିବା ଦରକାର, ପୁଅ, କାରଣ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ରାଜା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାନ୍ତେ, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଇଥାନ୍ତୁ।'
ନ ଶକ୍ନୁଯାମ ଚରିତୁଂ ଧର୍ମଂ ପୁତ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍। ରକ୍ଷମାଣା ଵଯଂ ତାତ ରାଜଭିର୍ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ପୁଅ, ଯଦି ରାଜାମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଆମେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଧର୍ମ ଚରଣ କରିପାରିନଥାନ୍ତୁ।'
ଚରାମୋ ଵିପୁଲଂ ଧର୍ମଂ ତେଷାଂ ଭାଗୋଽସ୍ତି ଧର୍ମତଃ। ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମେଵ ହି
'ଆମେ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରୁଛୁ, ଏହାର ଫଳର ଅଂଶ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଯିଏ ଭଲ ରାଜା ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।'
ପରିକ୍ଷିତ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଯଥାଽସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ। ରକ୍ଷତ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତଥା ରାଜ୍ଞା ରକ୍ଷିତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ଵିଭୋ
'ପରୀକ୍ଷିତ ବିଶେଷ କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେପରି ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ମହାନୁଭାବ।'
ଅରାଜକେ ଜନପଦେ ଦୋଷା ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ସଦା। ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସତତଂ ଲୋକଂ ରାଜା ଦଣ୍ଡେନ ଶାସ୍ତି ଵୈ
'ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ସବୁବେଳେ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।'
ଦଣ୍ଡାତ୍ପ୍ରତିଭଯଂ ଭୂଯଃ ଶାନ୍ତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ତଦା। ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ ଧର୍ମଂ ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ କ୍ରିଯାମ୍
ଦଣ୍ଡର ଭୟ ଥିଲେ ଶାନ୍ତି ଆସେ; ତେବେ ଲୋକେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ରାଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଯଜ୍ଞାଦ୍ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ରାଜା ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି, ଧର୍ମରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞରୁ ଦେବତାମାନେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେଵାଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଵୃଷ୍ଟେରୋଷଧଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଓଷଧିଭ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧାରଯନ୍ସତତଂ ହିତମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ, ବର୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସଦା ଭଲ ହୁଏ।
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ଯୋ ଧାତା ରାଜା ରାଜ୍ଯକରଃ ପୁନଃ। ଦଶଶ୍ରୋତ୍ରିଯସମୋ ରାଜା ଇତ୍ଯେଵଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜାଙ୍କ କାମ; ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ରାଜା ଦଶ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ।
ତେନେହ କ୍ଷୁଧିତେନୈତ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତେନ ମୃଗଲିପ୍ସୁନା। ଅଜାନତା କୃତଂ ମନ୍ଯେ ଵ୍ରତମେତଦିଦଂ ମମ
ଏହିଠାରେ ଭୁଖା, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶିକାର ଚାହିଁ ଅଜାଣି ଯାହା କରିଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ମୋର ବ୍ରତ ଭାବରେ ହେଲା।
କସ୍ମାଦିଦଂ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯାତ୍ସହସା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ନ ହ୍ଯର୍ହତି ନୃପଃ ଶାପମସ୍ମତ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା
ତୁମେ କାହିଁକି ଶିଶୁବେଳେ ଅବିବେକରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଲ? ପୁଅ, ରାଜା କେବେ ଆମଠାରୁ ଶାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ଯେତତ୍ସାହସଂ ତାତ ଯଦି ଵା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ପ୍ରିଯଂ ଵାପ୍ଯପ୍ରିଯଂ ଵା ତେ ଵାଗୁକ୍ତା ନ ମୃଷା ଭଵେତ୍
ଏହା ଯଦି ଅବିବେକ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ, କିମ୍ବା ତୁମର କଥା ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ, ତଥାପି ଏହା ମିଥ୍ୟା ହେଉନାହିଁ।
ନୈଵାନ୍ଯଥେଦଂ ଭଵିତା ପିତରେଷ ବ୍ରଵୀମି ତେ। ନାହଂ ମୃଷା ବ୍ରଵୀମ୍ଯେଵଂ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି କୁତଃ ଶପନ୍
ପିତା ପାଇଁ ମୁଁ କହୁଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଶାପ କିପରି ଦେବି?
ଜାନାମ୍ଯୁଗ୍ରପ୍ରଭାଵଂ ତ୍ଵାଂ ତାତ ସତ୍ଯଗିରଂ ତଥା। ନାନୃତଂ ଚୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ତେ ନୈତନ୍ମିଥ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱକୁ ଜାଣେ; ତୁମେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହାଁ, ଏହିଥର ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରୋ ଵଯସ୍ଥୋଽପି ସତତଂ ଵାଚ୍ଯ ଏଵ ତୁ। ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ
ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ସଦା ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୁଣୀ ଓ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିପାରିବ।
କିଂ ପୁନର୍ବାଲ ଏଵ ତ୍ଵଂ ତପସା ଭାଵିତଃ ସଦା। ଵର୍ଧତେ ଚେତ୍ପ୍ରଭଵତାଂ କୋପୋଽତୀଵ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତୁମେ ଏଉଁଠି ଛୋଟ ଥିବା ବେଳେ ସଦା ତପସ୍ୱୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଯେଉଁଠି ରୋଷ ବେଶି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଉତ୍ସୀଦେଯୁରିମେ ଲୋକାଃ କ୍ଷଣା ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା।' ସୋଽହଂ ପଶ୍ଯାମି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର। ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ବାଲତାଂ ଚୈଵ ତଵାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ସାହସମ୍
ଏହି ସଂସାର ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ, ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ଉପାୟ ରହିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ଧର୍ମବାନ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ଓ ତୁମର ଅବିବେକ ଦେଖି, କଣ କହିବି ଭାବୁଛି।
ସ ତ୍ଵଂ ଶମପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵନ୍ଯମାହାରମାଚରନ୍। ଚର କ୍ରୋଧମିମଂ ହିତ୍ଵା ନୈଵଂ ଧର୍ମଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି
ତେଣୁ, ଶାନ୍ତିରେ ରୁହି, ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଏହି କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏଭଳି କଲେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବୁ ନାହିଁ।
କ୍ରୋଧୋ ହି ଧର୍ମଂ ହରତି ଯତୀନାଂ ଦୁଃଖସଂଚିତମ୍। ତତୋ ଧର୍ମଵିହୀନାନାଂ ଗତିରିଷ୍ଟା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କ୍ରୋଧ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଦୁଃଖରେ ସଂଚୟ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଧର୍ମ ନଥିବାମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ଶମ ଏଵ ଯତୀନାଂ ହି କ୍ଷମିଣାଂ ସିଦ୍ଧିକାରକଃ। କ୍ଷମାଵତାମଯଂ ଲୋକଃ ପରଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷମାଵତାମ୍
ତପସ୍ୱୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳମାନେ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହିଁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସଂସାର ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁ କ୍ଷମାଶୀଳମାନେ ପାଇଁ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚରେଥାଃ ସତତଂ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। କ୍ଷମଯା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମନନ୍ତରାନ୍
ତେଣୁ, ସଦା କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କର; କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରେ ଥିବା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇପାରିବ।