ଋଷିରେଷ ମେହାତେଜା ନାରାଯଣସହାଯଵାନ୍। ପୁରାଣଃ ଶାସ୍ଵତୋ ଦେଵସ୍ତ୍ଵଜେଯୋ ଜିଷ୍ଣୁରଚ୍ଯୁତଃ
ଏହି ମହାତ୍ମା ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି, ନାରାୟଣଙ୍କ ସହଚର । ସେ ପୁରାତନ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଦେବତା, ଅଜୟ, ବିଜୟୀ ଓ ଅଚଳ ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣୀନଦ୍ରାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଚ୍ଚ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯ ଏଵ ଚ। ସମାଦାଯ ମହାବାହୁର୍ମହତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ।
ଵନାଦସ୍ମାଚ୍ଚ କୌନ୍ତେଯ ଵନମନ୍ଯଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ନିଵାସାର୍ଥାଯ ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଭଵେଦ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ଅରଣ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅରଣ୍ୟ ବିଚାର କର, ଯଦି ତୁମେ ଓ ତୁମ ସହଯାତୀମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପୃଥିବୀପତି ।
ଏକତ୍ରଚିରଵାସୋ ହି ନ ପ୍ରୀତିଜନନୋ ଭଵେତ୍। ତାପସାନାଂ ଚ ଶାନ୍ତାନାଂ ଭଵେଦୁଦ୍ଵେଗକାରକଃ
ଏକ ଜାଗାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବା ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଏହା ଶାନ୍ତ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା ଦେଇପାରେ ।
ମୃଗାଣାମୁପରୋଧଶ୍ଚ ଵୀରୁଦୋଷଧିସଂକ୍ଷଯଃ। ବିଭର୍ଷି ଚ ବହୂନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାନ୍
ଏହା ଜନ୍ତୁମାନେଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ଔଷଧି ଓ ଗଛପାତାର ନାଶ କରୁଛି । ତୁମେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଖିଛ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଶୁଚଯେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଯୋଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗଵିଦ୍ଯାମନୁତ୍ତମାମ୍
ଏଭଳି ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶୁଚି ହୃଦୟ ଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଭଗବାନ ଯୋଗତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ ।
ଧର୍ମରାଜାଯ ଧୀମାନ୍ସ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ। ଅନୁଜ୍ଞାଯ ଚ କୌନ୍ତେଯଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମନସା ଯତଃ। ଧାରଯାମାସ ମେଧାଵୀ କାଲେକାଲେ ସଦାଽଭ୍ଯସନ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବାରୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଉଠି ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ସ ଵ୍ଯାସଵାକ୍ଯମୁଦିତୋ ଵନାଦ୍ଦ୍ଵୈତଵନାତ୍ତତଃ। ଯଯୌ ସରସ୍ଵତୀକୂଲେ କାମ୍ଯକଂ ନାମ କାନନମ୍
ଏହାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୱୈତବନ ଛାଡ଼ି ସରସ୍ବତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା କାମ୍ୟକ ନାମକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମନ୍ଵଯୁର୍ମହାରାଜ ଶିକ୍ଷାକ୍ଷରଵିଶାରଦାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତପସା ଯୁକ୍ତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମୃଷଯୋ ଯଥା
ହେ ରାଜା, ଶିକ୍ଷା ଓ ଅକ୍ଷରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେପରି ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତତଃ କାମ୍ଯକମାସାଦ୍ଯ ପୁନସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ। ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ମହାତ୍ମାନଃ ସାମାନ୍ଯାଃ ସପଦାନୁଗାଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କାମ୍ୟକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ପୁନିଥରେ ସେଠାରେ ବସିଗଲେ।
ତତ୍ରତେ ନ୍ଯଵସନ୍ରାଜନ୍କଂଚିତ୍କାଲଂ ମନସ୍ଵିନଃ। ଧନୁର୍ଵେଦପରା ଵୀରା ଗୃଣାନା ଵେଦମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ, ଉଚ୍ଚଚିନ୍ତା ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସେ ନାୟକମାନେ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି, ଉତ୍ତମ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ଚରନ୍ତୋ ମୃଗଯାଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧୈର୍ବାଣୈର୍ମୃଗାର୍ଥିନଃ। ପିତୃଦୈଵତଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ନିର୍ଵପନ୍ତୋ ଯଥାଵିଧି
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ଅଂଶ ଦାନ କରୁଥିଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମୁନିସଂଦେଶମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵିଵିକ୍ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞମର୍ଜୁନଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାପାଣିନା ପରିସଂସ୍ପୃଶନ୍
ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ଜଣାଶୁଣା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ମୃଦୁ ହସି, ହାତ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵନଵାସମରିଂଦମଃ। ଧନଂଜଯଂଧର୍ମରାଜୋ ରହସୀଦମୁଵାଚ ହ
ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗୁପ୍ତରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୀଷ୍ମେ ଦ୍ରୋଣେ କୃପେ କର୍ଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେ ଚ ଭାରତ। ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦ ଏତେଷ୍ଵଦ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ହେ ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଠାରେ ଏବେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅବସ୍ଥିତ।
ଦୈଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚାସୁରଂ ଚ ସପ୍ରଯୋଗଚିକିତ୍ସିତମ୍। ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ଅଭିଜାନନ୍ତି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ସେମାନେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦାନବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର, ତାହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିବାରଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ତେ ସର୍ଵେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତାଃ। ସଂଵିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଗୁରୁଵତ୍ତେଷୁ ଵର୍ତତେ। ସର୍ଵଯୋଧେଷୁ ଚୈଵାସ୍ଯ ସଦା ପ୍ରୀତିରନୁତ୍ତମା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, ଗୁରୁମାନେ ପରି ସମ୍ମାନିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି।
ଆଚାର୍ଯା ମାନିତାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ଶାନ୍ତିଂ ଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ଯୁତ। ଶକ୍ତିଂ ନ ହାପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ କାଲେ ପ୍ରତିପୂଜିତାଃ
ଗୁରୁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; ସମୟରେ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲେ ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ରୋକିବେ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯ ଚେଯଂ ମହୀ କୃତ୍ସ୍ନା ଦୁର୍ଯାଧନଵଶାନୁଗା। ସଗ୍ରାମନଗରା ପାର୍ଥ ସସାଗରଵନାକରା ।। ଭଵାନେଵ ପ୍ରିଯୋଽସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଯି ଭାରଃ ସମାହିତଃ
ଏବେ, ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ, ନଗର, ସମୁଦ୍ର, ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି। ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ତୁମେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଭାର ତୁମ ଉପରେ ଅଛି।
ଅତ୍ର କୃତ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତକାଲମରିଂଦମ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ତାତ ଗୃହୀତୋପନିଷନ୍ମଯା
ଏଠାରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଉପନିଷଦ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ଗୃହୀତଯା ତଯା ସମ୍ଯଗ୍ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରକାଶତେ। ତେନ ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତାତ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସୁସମାହିତଃ
ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହେଉଛ।
ଦେଵତାନାଂ ଯଥାକାଲଂ ପ୍ରସାଦଂ ପ୍ରତିପାଲଯ। ତପସା ଯୋଜଯାତ୍ମାନମୁଗ୍ରେଣ ଭରତର୍ଷଭ
ଯଥାସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କର; ତୁମ ଆତ୍ମାକୁ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ କର, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧନୁଷ୍ମାନ୍କଵଚୀ ଖଙ୍ଗୀ ମୁନିଃ ସାଧୁଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ। ନ କସ୍ଯଚିଦ୍ଦଦନ୍ମାର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛ ତାତୋତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍
ଧନୁଷ, କବଚ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରି, ମୁନିଙ୍କ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ; କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପଥ ଦିଅନି, ପ୍ରିୟ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଅ।
ଇନଦ୍ରେ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ସମସ୍ତାନି ଧନଂଜଯ। ଵୃତ୍ରାଦ୍ଭୀତୈର୍ବଲଂ ଦେଵୈସ୍ତଦା ଶକ୍ରେ ସମର୍ପିତମ୍
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନେ ବୃତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ଭୟ କରି ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତାନ୍ଯେକସ୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ। `ଅନେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ତାତ ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଏହି ସବୁକୁ ଏକଠି କରି, ପରେ ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇପାରିବ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ କିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଶକ୍ରମେଵ ପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ସ ତେଽସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଦୀକ୍ଷିତୋଽଦ୍ଯୈଵ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେଵଂ ପୁରଂଦରମ୍
ତୁମେ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବେ। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଦେବତା ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ତମଧ୍ଯାପଯତ ପ୍ରଭୁଃ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ।
ଦୀକ୍ଷିତଂ ଵିଧିନା ତେନ ଯତଵାକ୍କାଯମାନସମ୍। ଅନୁଜଜ୍ଞେ ତଦା ଵୀରଂ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମଗ୍ରଜଃ
ବିଧିମାନ୍ୟ ଭାବେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମନ, ଶରୀର ଓ ଭାଷାକୁ ସଂଯମ କରି, ବଡ଼ ଭାଇ ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।