ସର୍ଵେ କୌରଵସୈନ୍ଯସ୍ ସପୁତ୍ରାମାତ୍ଯସୈନିକାଃ। ସଂଵିଭକ୍ତା ହି ମାତ୍ରାଭିର୍ଭୋଗୈରପି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ କୌରବ ସେନା, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତିମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସରେ ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି, ସବୁ ଦିଗରୁ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତେ ଵୀରା ମାନିତାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେହି ଶୂରମାନେଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବେ—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ଧାରଣା।
ସମା ଯଦ୍ଯପି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିରସ୍ମାସୁ ତେଷୁ ଚ। ଦ୍ରୋଣସ୍ ଚ ମହାବାହୋ କୃଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଆଚରଣ ଆମ ପ୍ରତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ରାଜପିଣ୍ଡସ୍ତୈର୍ନିର୍ଵେଶ୍ଯ ଇତି ମେ ମତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରାଣାନପି ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍
ତଥାପି, ମୋ ମନେ ହୁଏ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ସର୍ଵେଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଅଜେଯାଶ୍ଚେତି ମେ ବୁଦ୍ଧିରପି ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ
ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ମୋ ବୁଝିବାରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଅମର୍ଷୀ ନିତ୍ଯସଂରବ୍ଧସ୍ତତ୍ର କର୍ଣୋ ମହାରଥଃ। ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନାଧୃଷ୍ଯୋ ହ୍ଯଭେଦ୍ଯକଵଚାଵୃତଃ
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ, ମହାରଥୀ, ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଜୟ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଅନିର୍ଜିତ୍ଯରଣେ ସର୍ଵାନେତାନ୍ପୁରୁଷସତ୍ତମାନ୍। ଅଶକ୍ଯୋ ହ୍ଯସହାଯେନ ହନ୍ତୁଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କରିନଥିଲେ, ତୁମେ ଏକାକି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ନିଦ୍ରାମଧିଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତଯାନୋ ଵୃକୋଦର। ଅତିସର୍ଵାନ୍ଧନୁର୍ଗ୍ରାହାନ୍ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲାଘଵମ୍
ହେ ବୃକୋଦର, ରାତିରେ ମୋତେ ନିଦ୍ରା ଆସୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେଁ ସୁତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏତଦ୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ଭୀମସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ବଭୂଵ ଶାନ୍ତିସଂଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୋର୍ଵଚନଵାରିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅତି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମିତ ହେଲେ।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ତଦା ପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ଏଭଳି ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵଦତାଂଵରଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ଠାରେ ଆସି, ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ । ତାପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାବାହୋ ଵେଦ୍ମି ତେ ହୃଦଯସ୍ଥିତମ୍। ମନୀଷଯା ତତ କ୍ଷିପ୍ରମାଗତୋସ୍ମି ନରର୍ଷଭ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟର ଭିତରେ କ'ଣ ଅଛି ଜାଣେ । ମୋ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୁଝି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଛି, ହେ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଭୀଷ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣାତ୍କୃପାତ୍କର୍ଣାଦ୍ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରାଚ୍ଚ ଭାରତ। ଦୁର୍ଯୋଧନାନ୍ନୃପସୁତାତ୍ତଥା ଦୁଃଶାସନାଦପି
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଦୁଃଶାସନ — ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, —
ତ୍ତେ ଭଯମମିତ୍ରଘ୍ନ ହୃଦି ସଂପରିଵର୍ତତେ। ତତ୍ତେଽହଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ହେତୁନା
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଘୁରିଘୁରି ଘୁଞ୍ଚୁଛି । ଏହି ଭୟକୁ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପାୟରେ ଦୂର କରିଦେବି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତିମାସ୍ଥାଯ କର୍ମଣା ପ୍ରତିପାଦଯ। ପ୍ରତିପାଦ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜ୍ଵରଂ ଜହି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମବଳ ଧର, ଏବଂ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି କାମ କର । କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ହେ ରାଜା, ତୁମ ଚିନ୍ତା ଦୂର କର ।
ତତ ଏକାନ୍ତମାନାଯ୍ଯ ପାରାଶର୍ଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦୁପପନ୍ନାର୍ଥମିଦଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ତାପରେ, ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଶ୍ରେଯସସ୍ତେଽପରଃ କାଲଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭରତସତ୍ତମ। ଯେନାଭିଭଵିତା ଶତ୍ରୂନ୍ରଣେ ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଧରଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନୁର୍ଧର ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ।
ଗୃହାଣେମାଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ମୂର୍ତିମର୍ତାମିଵ। ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରତିସ୍ମୃତିଂ ନାମ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ କହିଛି, ତାକୁ ସଫଳତା ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କର । ଏହି ଜ୍ଞାନ, 'ପ୍ରତିସ୍ମୃତି' ନାମକ ବିଦ୍ୟା, ଶରଣ ନେଇଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଦେଉଛି ।
ଯାମଵାପ୍ଯମହାବାହୁରର୍ଜୁନଃ ସାଧଯିଷ୍ଯତି। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ରୁଦ୍ରଂ ଚୈଵାଭିଗଚ୍ଛତୁ
ଏହି ବିଦ୍ୟା ପାଇଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବେ । ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ ।
ଵରୁଣଂ ଚ କୁବେରଂ ଚ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ। ଶକ୍ତୋ ହ୍ଯେଷ ସୁରାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପସା ଵିକ୍ରମେଣ ଚ
ସେ ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ।
ଋଷିରେଷ ମେହାତେଜା ନାରାଯଣସହାଯଵାନ୍। ପୁରାଣଃ ଶାସ୍ଵତୋ ଦେଵସ୍ତ୍ଵଜେଯୋ ଜିଷ୍ଣୁରଚ୍ଯୁତଃ
ଏହି ମହାତ୍ମା ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି, ନାରାୟଣଙ୍କ ସହଚର । ସେ ପୁରାତନ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଦେବତା, ଅଜୟ, ବିଜୟୀ ଓ ଅଚଳ ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣୀନଦ୍ରାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଚ୍ଚ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯ ଏଵ ଚ। ସମାଦାଯ ମହାବାହୁର୍ମହତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି
ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ।
ଵନାଦସ୍ମାଚ୍ଚ କୌନ୍ତେଯ ଵନମନ୍ଯଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ନିଵାସାର୍ଥାଯ ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଭଵେଦ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ଅରଣ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅରଣ୍ୟ ବିଚାର କର, ଯଦି ତୁମେ ଓ ତୁମ ସହଯାତୀମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପୃଥିବୀପତି ।
ଏକତ୍ରଚିରଵାସୋ ହି ନ ପ୍ରୀତିଜନନୋ ଭଵେତ୍। ତାପସାନାଂ ଚ ଶାନ୍ତାନାଂ ଭଵେଦୁଦ୍ଵେଗକାରକଃ
ଏକ ଜାଗାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବା ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଏହା ଶାନ୍ତ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା ଦେଇପାରେ ।
ମୃଗାଣାମୁପରୋଧଶ୍ଚ ଵୀରୁଦୋଷଧିସଂକ୍ଷଯଃ। ବିଭର୍ଷି ଚ ବହୂନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାନ୍
ଏହା ଜନ୍ତୁମାନେଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ଔଷଧି ଓ ଗଛପାତାର ନାଶ କରୁଛି । ତୁମେ ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଖିଛ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରପନ୍ନାଯ ଶୁଚଯେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଯୋଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଯୋଗଵିଦ୍ଯାମନୁତ୍ତମାମ୍
ଏଭଳି ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶୁଚି ହୃଦୟ ଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଭଗବାନ ଯୋଗତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ ।
ଧର୍ମରାଜାଯ ଧୀମାନ୍ସ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ। ଅନୁଜ୍ଞାଯ ଚ କୌନ୍ତେଯଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମନସା ଯତଃ। ଧାରଯାମାସ ମେଧାଵୀ କାଲେକାଲେ ସଦାଽଭ୍ଯସନ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବାରୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଉଠି ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ସ ଵ୍ଯାସଵାକ୍ଯମୁଦିତୋ ଵନାଦ୍ଦ୍ଵୈତଵନାତ୍ତତଃ। ଯଯୌ ସରସ୍ଵତୀକୂଲେ କାମ୍ଯକଂ ନାମ କାନନମ୍
ଏହାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୱୈତବନ ଛାଡ଼ି ସରସ୍ବତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା କାମ୍ୟକ ନାମକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତମନ୍ଵଯୁର୍ମହାରାଜ ଶିକ୍ଷାକ୍ଷରଵିଶାରଦାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତପସା ଯୁକ୍ତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମୃଷଯୋ ଯଥା
ହେ ରାଜା, ଶିକ୍ଷା ଓ ଅକ୍ଷରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେପରି ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।