ଧର୍ମସ୍ଯ ଜାନମାନୋଽହଂ ଗତିମଗ୍ର୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଵିଦାମ୍। କଥଂ ବଲାତ୍କରିଷ୍ଯାମି ମେରୋରିଵ ଵିଵର୍ତନମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମାର୍ଗ ଭଲଭଳି ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଭଳି ଜୋରକରି ଏହାକୁ କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି?
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯେତିକୃତ୍ଯତାମ୍। ଭୀମସେନମିଦ ଵାକ୍ଯମପଦାନ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଇଦମନ୍ଯତ୍ସମାଦତ୍ସ୍ଵ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦ
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେମିତି କହିଛ, ସେହିପରି ଠିକ୍ କହିଛ। ଏବେ ମୋ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଅତି ଚତୁର ଭାଷଣ କରିପାରିବା।
ମହାପାପାନି କର୍ମାଣି ଯାନି କେଵଲସାହସାତ୍। ଆରଭ୍ଯନ୍ତେ ଭୀମସେନ ଵ୍ଯଥନ୍ତେ ତାନି ଭାରତ
ହେ ଭୀମସେନ, କେବଳ ଅବିବେକ ଓ ଅତିସାହସରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ ହୁଏ, ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ।
ସୁମନ୍ତ୍ରିତେ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତେ ସୁକୃତେସୁଵିଚାରିତେ। ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥା ମହାବାହୋ ଦୈଵଂ ଚାତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ କାମ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସାହସିକତାରେ କରାଯାଏ ଓ ଭଲ ଭାବି ନିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠି ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଯତ୍ତୁ କେଵଲଚାପଲ୍ଯାଦ୍ବଲଦର୍ପୋତ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଆରବ୍ଧଵ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ ମନ୍ଯସେ ଶୃଣୁ ତତ୍ରମେ
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, କେବଳ ଅସାବଧାନତା ଓ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରୁ ଏହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ଏଥିରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଶ୍ଚୈଵ ଜଲସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶଚ୍ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ସାହସୀ ଜଳସନ୍ଧ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେଉଁମାନେ ଶୂରବୀର—
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାଧର୍ଷା ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ। ସର୍ଵ ଏଵ କୃତାଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ସତତଂ ଚାତତାଯିନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ ଅଜୟ, ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ—
ରାଜାନଃ ପାର୍ଥିଵାଶ୍ଚୈଵ ଯେଽସ୍ମାଭିରୁପତାପିତାଃ। ତେ ଶ୍ରିତାଃ କୌରଵଂ ପକ୍ଷଂ ଜାତସ୍ନେହାଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଭୂପତିମାନେ ଆମେ ଜିତିଥିଲୁ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌରବ ପକ୍ଷକୁ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି ଓ ସେଠି ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତେ ଯୁକ୍ତା ନ ତଥାଽସ୍ମାସୁ ଭାରତ। ପୂର୍ଣକୋଶା ବଲୋପେତାଃ ପ୍ରଯତିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ଷଣେ
ସେମାନେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଆମ ପ୍ରତି ତେତେ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ଶକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ସର୍ଵେ କୌରଵସୈନ୍ଯସ୍ ସପୁତ୍ରାମାତ୍ଯସୈନିକାଃ। ସଂଵିଭକ୍ତା ହି ମାତ୍ରାଭିର୍ଭୋଗୈରପି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ କୌରବ ସେନା, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତିମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସରେ ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି, ସବୁ ଦିଗରୁ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତେ ଵୀରା ମାନିତାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେହି ଶୂରମାନେଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବେ—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ଧାରଣା।
ସମା ଯଦ୍ଯପି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିରସ୍ମାସୁ ତେଷୁ ଚ। ଦ୍ରୋଣସ୍ ଚ ମହାବାହୋ କୃଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଆଚରଣ ଆମ ପ୍ରତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ରାଜପିଣ୍ଡସ୍ତୈର୍ନିର୍ଵେଶ୍ଯ ଇତି ମେ ମତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରାଣାନପି ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍
ତଥାପି, ମୋ ମନେ ହୁଏ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ସର୍ଵେଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଅଜେଯାଶ୍ଚେତି ମେ ବୁଦ୍ଧିରପି ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ
ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ମୋ ବୁଝିବାରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଅମର୍ଷୀ ନିତ୍ଯସଂରବ୍ଧସ୍ତତ୍ର କର୍ଣୋ ମହାରଥଃ। ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନାଧୃଷ୍ଯୋ ହ୍ଯଭେଦ୍ଯକଵଚାଵୃତଃ
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ, ମହାରଥୀ, ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଜୟ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଅନିର୍ଜିତ୍ଯରଣେ ସର୍ଵାନେତାନ୍ପୁରୁଷସତ୍ତମାନ୍। ଅଶକ୍ଯୋ ହ୍ଯସହାଯେନ ହନ୍ତୁଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କରିନଥିଲେ, ତୁମେ ଏକାକି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ନିଦ୍ରାମଧିଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତଯାନୋ ଵୃକୋଦର। ଅତିସର୍ଵାନ୍ଧନୁର୍ଗ୍ରାହାନ୍ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲାଘଵମ୍
ହେ ବୃକୋଦର, ରାତିରେ ମୋତେ ନିଦ୍ରା ଆସୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେଁ ସୁତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏତଦ୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ଭୀମସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ବଭୂଵ ଶାନ୍ତିସଂଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୋର୍ଵଚନଵାରିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅତି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମିତ ହେଲେ।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ତଦା ପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ଏଭଳି ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵଦତାଂଵରଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ଠାରେ ଆସି, ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ । ତାପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାବାହୋ ଵେଦ୍ମି ତେ ହୃଦଯସ୍ଥିତମ୍। ମନୀଷଯା ତତ କ୍ଷିପ୍ରମାଗତୋସ୍ମି ନରର୍ଷଭ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟର ଭିତରେ କ'ଣ ଅଛି ଜାଣେ । ମୋ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୁଝି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଛି, ହେ ମହାନ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଭୀଷ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣାତ୍କୃପାତ୍କର୍ଣାଦ୍ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରାଚ୍ଚ ଭାରତ। ଦୁର୍ଯୋଧନାନ୍ନୃପସୁତାତ୍ତଥା ଦୁଃଶାସନାଦପି
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଦୁଃଶାସନ — ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, —
ତ୍ତେ ଭଯମମିତ୍ରଘ୍ନ ହୃଦି ସଂପରିଵର୍ତତେ। ତତ୍ତେଽହଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ହେତୁନା
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଘୁରିଘୁରି ଘୁଞ୍ଚୁଛି । ଏହି ଭୟକୁ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପାୟରେ ଦୂର କରିଦେବି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତିମାସ୍ଥାଯ କର୍ମଣା ପ୍ରତିପାଦଯ। ପ୍ରତିପାଦ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜ୍ଵରଂ ଜହି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆତ୍ମବଳ ଧର, ଏବଂ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି କାମ କର । କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ହେ ରାଜା, ତୁମ ଚିନ୍ତା ଦୂର କର ।
ତତ ଏକାନ୍ତମାନାଯ୍ଯ ପାରାଶର୍ଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦୁପପନ୍ନାର୍ଥମିଦଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ତାପରେ, ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଶ୍ରେଯସସ୍ତେଽପରଃ କାଲଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭରତସତ୍ତମ। ଯେନାଭିଭଵିତା ଶତ୍ରୂନ୍ରଣେ ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଧରଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନୁର୍ଧର ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ।
ଗୃହାଣେମାଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ମୂର୍ତିମର୍ତାମିଵ। ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରତିସ୍ମୃତିଂ ନାମ ପ୍ରପନ୍ନାଯ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ କହିଛି, ତାକୁ ସଫଳତା ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କର । ଏହି ଜ୍ଞାନ, 'ପ୍ରତିସ୍ମୃତି' ନାମକ ବିଦ୍ୟା, ଶରଣ ନେଇଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଦେଉଛି ।
ଯାମଵାପ୍ଯମହାବାହୁରର୍ଜୁନଃ ସାଧଯିଷ୍ଯତି। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ରୁଦ୍ରଂ ଚୈଵାଭିଗଚ୍ଛତୁ
ଏହି ବିଦ୍ୟା ପାଇଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବେ । ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ ।
ଵରୁଣଂ ଚ କୁବେରଂ ଚ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ। ଶକ୍ତୋ ହ୍ଯେଷ ସୁରାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତପସା ଵିକ୍ରମେଣ ଚ
ସେ ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ।