ମାଂ ଚାପି ରାଜଞ୍ଜାନନ୍ତି ହ୍ଯାକୁମାରମିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମେରୋରିଵ ନିଗୂହନମ୍
ମୋତେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଲୁଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଲୁଚେଇବା ଭଳି ଅସମ୍ଭବ।
ତଥୈଵ ବହଵ୍ରୋଽସ୍ମାଭୀ ରାଷ୍ଟ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵାସିତାଃ। ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମନୁଵ୍ରତାଃ
ଏହିପରି, ଆମେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରିଛୁ, ସେମାନେ ବହୁତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି।
ନ ହି ତେଽପ୍ଯୁପଶାମ୍ଯନ୍ତି ନିକୃତା ଵା ନିରାକୃତାଃ। ଅଵଶ୍ଯଂ ତୈର୍ନିକର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମାକଂ ତତ୍ପ୍ରିଯୈଷିଭିଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ତେଽପ୍ଯସ୍ମାସୁ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀରନ୍ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାନ୍ସୁବହୂଂଶ୍ଚରାନ୍। ଆଚକ୍ଷୀରଂଶ୍ଚ ନୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ଯାତ୍ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବହୁତ ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଇପାରନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି, ତେବେ ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିପାରେ।
ଅସ୍ମାଭିରୁଷିତାଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵନେ ମାସାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ। ପରିମାଣଏନ ତାନ୍ପଶ୍ଯ ତାଵତଃ ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ଆମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ତେର ମାସ ବିତାଇଛୁ; ଏହି ସମୟକୁ ପୂରା ବର୍ଷର ମାପ ଭାବେ ଧରନ୍ତୁ।
ଅସ୍ତି ମାସଃ ପ୍ରତିନିଧିର୍ଯଥା ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ପୂତିକାନିଵ ସୋମସ୍ଯ ତଥେଦଂ କ୍ରିଯତାମିତି
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ପ୍ରତିନିଧି ମାସ ଅଛି; ଯେପରି ସୋମର ପାଇଁ ଅଧିକ ମାସ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ଅଥଵାଽନଡୁହେ ରାଜନ୍ସାଧନେ ସାଧୁଵାହିନେ। ସୌହିତ୍ଯଦାନାଦେତସ୍ମାଦେନସଃ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ଦୁଧ ନଦେଇଥିବା ଗାଈ, ଉପଯୋଗୀ ଯାନ କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା ଦେଇ, ଏହି ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତ୍ରୁଵଧେ ରାଜନ୍କ୍ରିଯତାଂ ନିଶ୍ଚଯସ୍ତ୍ଵଯା। କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ହି ସର୍ଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋ ଧର୍ମୋସ୍ତି ସଂଯୁଗାତ୍
ସେହିପରି, ହେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ; କାରଣ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଭୀମସେନଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଂପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ପରଂତପଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତା ମେ ରାଜଧର୍ମାଶ୍ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଆଯତ୍ଯାଂ ଚ ତଦାତ୍ଵେ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ରାଜଧର୍ମ ଓ ଚାରି ଜାତିର ଅଲଗା ଅଲଗା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ରେ ଯିଏ ଦେଖିପାରେ, ସେଇଁ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଜାନମାନୋଽହଂ ଗତିମଗ୍ର୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଵିଦାମ୍। କଥଂ ବଲାତ୍କରିଷ୍ଯାମି ମେରୋରିଵ ଵିଵର୍ତନମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମାର୍ଗ ଭଲଭଳି ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଭଳି ଜୋରକରି ଏହାକୁ କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି?
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯେତିକୃତ୍ଯତାମ୍। ଭୀମସେନମିଦ ଵାକ୍ଯମପଦାନ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଇଦମନ୍ଯତ୍ସମାଦତ୍ସ୍ଵ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦ
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେମିତି କହିଛ, ସେହିପରି ଠିକ୍ କହିଛ। ଏବେ ମୋ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଅତି ଚତୁର ଭାଷଣ କରିପାରିବା।
ମହାପାପାନି କର୍ମାଣି ଯାନି କେଵଲସାହସାତ୍। ଆରଭ୍ଯନ୍ତେ ଭୀମସେନ ଵ୍ଯଥନ୍ତେ ତାନି ଭାରତ
ହେ ଭୀମସେନ, କେବଳ ଅବିବେକ ଓ ଅତିସାହସରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ ହୁଏ, ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ।
ସୁମନ୍ତ୍ରିତେ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତେ ସୁକୃତେସୁଵିଚାରିତେ। ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥା ମହାବାହୋ ଦୈଵଂ ଚାତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ କାମ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସାହସିକତାରେ କରାଯାଏ ଓ ଭଲ ଭାବି ନିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠି ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଯତ୍ତୁ କେଵଲଚାପଲ୍ଯାଦ୍ବଲଦର୍ପୋତ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଆରବ୍ଧଵ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ ମନ୍ଯସେ ଶୃଣୁ ତତ୍ରମେ
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, କେବଳ ଅସାବଧାନତା ଓ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରୁ ଏହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ଏଥିରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଶ୍ଚୈଵ ଜଲସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶଚ୍ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ସାହସୀ ଜଳସନ୍ଧ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେଉଁମାନେ ଶୂରବୀର—
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାଧର୍ଷା ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ। ସର୍ଵ ଏଵ କୃତାଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ସତତଂ ଚାତତାଯିନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ ଅଜୟ, ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ—
ରାଜାନଃ ପାର୍ଥିଵାଶ୍ଚୈଵ ଯେଽସ୍ମାଭିରୁପତାପିତାଃ। ତେ ଶ୍ରିତାଃ କୌରଵଂ ପକ୍ଷଂ ଜାତସ୍ନେହାଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଭୂପତିମାନେ ଆମେ ଜିତିଥିଲୁ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌରବ ପକ୍ଷକୁ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି ଓ ସେଠି ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତେ ଯୁକ୍ତା ନ ତଥାଽସ୍ମାସୁ ଭାରତ। ପୂର୍ଣକୋଶା ବଲୋପେତାଃ ପ୍ରଯତିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ଷଣେ
ସେମାନେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଆମ ପ୍ରତି ତେତେ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ଶକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ସର୍ଵେ କୌରଵସୈନ୍ଯସ୍ ସପୁତ୍ରାମାତ୍ଯସୈନିକାଃ। ସଂଵିଭକ୍ତା ହି ମାତ୍ରାଭିର୍ଭୋଗୈରପି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ କୌରବ ସେନା, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତିମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସରେ ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି, ସବୁ ଦିଗରୁ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତେ ଵୀରା ମାନିତାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେହି ଶୂରମାନେଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବେ—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ଧାରଣା।
ସମା ଯଦ୍ଯପି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିରସ୍ମାସୁ ତେଷୁ ଚ। ଦ୍ରୋଣସ୍ ଚ ମହାବାହୋ କୃଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଆଚରଣ ଆମ ପ୍ରତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମହାତ୍ମା କୃପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ରାଜପିଣ୍ଡସ୍ତୈର୍ନିର୍ଵେଶ୍ଯ ଇତି ମେ ମତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରାଣାନପି ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍
ତଥାପି, ମୋ ମନେ ହୁଏ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ସର୍ଵେଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଅଜେଯାଶ୍ଚେତି ମେ ବୁଦ୍ଧିରପି ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ
ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ମୋ ବୁଝିବାରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଅମର୍ଷୀ ନିତ୍ଯସଂରବ୍ଧସ୍ତତ୍ର କର୍ଣୋ ମହାରଥଃ। ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନାଧୃଷ୍ଯୋ ହ୍ଯଭେଦ୍ଯକଵଚାଵୃତଃ
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ, ମହାରଥୀ, ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଜୟ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଅନିର୍ଜିତ୍ଯରଣେ ସର୍ଵାନେତାନ୍ପୁରୁଷସତ୍ତମାନ୍। ଅଶକ୍ଯୋ ହ୍ଯସହାଯେନ ହନ୍ତୁଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତ୍ଵଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କରିନଥିଲେ, ତୁମେ ଏକାକି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ନିଦ୍ରାମଧିଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତଯାନୋ ଵୃକୋଦର। ଅତିସର୍ଵାନ୍ଧନୁର୍ଗ୍ରାହାନ୍ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲାଘଵମ୍
ହେ ବୃକୋଦର, ରାତିରେ ମୋତେ ନିଦ୍ରା ଆସୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେଁ ସୁତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏତଦ୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ଭୀମସେନୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ବଭୂଵ ଶାନ୍ତିସଂଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୋର୍ଵଚନଵାରିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅତି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମିତ ହେଲେ।
ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ତଦା ପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ଏଭଳି ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।