ଶୀଲଦୋଷାଦ୍ଧୃଣାଵିଷ୍ଟ ଆନୃଶଂସ୍ଯାତ୍ପରଂତପ। କ୍ଲେଶାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସେ ରାଜନ୍ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଶଂସତି
ଶୀଳର ଦୋଷରୁ ତୁମେ କରୁଣାରେ ଭରିଯାଇଛ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏହି କଷ୍ଟ ସହିଯାଉଛ; ଏହାକୁ ଆଉ କେହି ପ୍ରଶଂସା କରେନାହିଁ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯେଵ ତେ ରାଜନ୍ମନ୍ଦକସ୍ଯାଵିପଶ୍ଚିତଃ। ଅନୁଵାକହତା ବୁଦ୍ଧିର୍ନୈଷା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିନୀ
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏମିତି ହୋଇଛି, ଯେପରି ଅବିଦ୍ୟା ଓ ଧୀର ନୁହେଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ପାଠରେ ଅବରୋଧିତ; ଏହି ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଘୃଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପୋସି କଥଂ କ୍ଷତ୍ରେଷ୍ଵଜାଯଥାଃ। ଅସ୍ଯାଂ ହି ଯୋନୌ ଜାଯନ୍ତେ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧଯଃ
ତୁମେ କରୁଣାମୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ; କିପରି ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଲ? ଏହି କୁଳରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ରୁର ମନୋଭାବ ଥାଏ।
ଅଶ୍ରୌଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ରାଜଧର୍ମାନ୍ଯଥା ଵୈ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ରୂରାନ୍ନିକୃତିସଂପନ୍ନାନ୍ଵିହିତାନଶମାତ୍ମକାନ୍
ତୁମେ ମନୁ କହିଥିବା ରାଜଧର୍ମ ଶୁଣିଛ; ଏହି ଧର୍ମ କ୍ରୁର, ଚତୁର ଓ ଦୟାହୀନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାରାଜ କ୍ଷମସେ କିଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ। କର୍ତଵ୍ଯେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କିମାସ୍ସେ ପୀଠସର୍ପଵତ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ କାହିଁକି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସହିଅଛନ୍ତି? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମ କରିବା ଦରକାର ବେଳେ ଆପଣ କାହିଁକି ଏକ ଚକ୍ରାକାର ସାପ ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ଅଛନ୍ତି?
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵୀର୍ଯେଣ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ରୁତେନାଭିଜନେନ ଚ। ତୃଣାନାଂ ମୁଷ୍ଟିନୈକେନ ହିମଵନ୍ତଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍। ଛନ୍ନମିଚ୍ଛସି କୌନ୍ତେଯ ଯୋଽସ୍ମାନ୍ସଂଵର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଆପଣ କି ଏକ ମୁଠି ଘାସରେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଢାକିବାକୁ ଚାହାଁଛନ୍ତି? ଆମକୁ ଲୁଚେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି?
ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଗୂଢେନ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତେନ ଚ। ଦିଵୀଵ ପାର୍ଥ ସୂର୍ଯେଣ ନ ଶକ୍ଯାଽଽଚରିତୁଂ ତ୍ଵଯା
ପୃଥିବୀରେ ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି, ଲୁଚି କିମ୍ବା ଖୋଲା ଭାବେ ଯେଉଁଠି ଚାଲିବେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଆପଣକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଯାଏ ନୁହେଁ।
ବୃହତ୍ସାଲ ଇଵାନୂପେ ଶାଖାପୁଷ୍ପପଲାଵାନ୍। ହସ୍ତୀ ଶ୍ଵେତ ଇଵାଜ୍ଞାତଃ କଥଂ ଜିଷ୍ଣୁଶ୍ଚରିଷ୍ତି
ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଭଳି, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଖା, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଥାଏ, କିମ୍ବା ଏକ ଧଳା ହାତୀ ଭଳି, ଅର୍ଜୁନ କିପରି ଅଜଣା ହୋଇ ରହିପାରିବେ?
ଇମୌ ଚ ସିଂହସଂକାଶୌ ଭ୍ରାତରୌ ସହିତୌ ଶିଶୂ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ କଥଂ ପାର୍ଥ ଚରିଷ୍ଯତଃ
ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ସିଂହ ସମାନ ଓ ସବୁବେଳେ ସଙ୍ଗେ ରହନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ, ସେମାନେ କିପରି ଅଜଣା ଭାବେ ଚାଲିପାରିବେ?
ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ଵୀରସୂରିଯମ୍। ଵିଶ୍ରୁତା କଥମଜ୍ଞାତା କୃଷ୍ଣା ପାର୍ଥ ଚରିଷ୍ଯତି
ପୁଣ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ରାଜକୁମାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯିଏ ନାୟକମାନଙ୍କର ମା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କୃଷ୍ଣା କିପରି ଅଜଣା ଭାବେ ଚାଲିପାରିବେ?
ମାଂ ଚାପି ରାଜଞ୍ଜାନନ୍ତି ହ୍ଯାକୁମାରମିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମେରୋରିଵ ନିଗୂହନମ୍
ମୋତେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରାଜକୁମାର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଲୁଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଲୁଚେଇବା ଭଳି ଅସମ୍ଭବ।
ତଥୈଵ ବହଵ୍ରୋଽସ୍ମାଭୀ ରାଷ୍ଟ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵାସିତାଃ। ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମନୁଵ୍ରତାଃ
ଏହିପରି, ଆମେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରିଛୁ, ସେମାନେ ବହୁତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି।
ନ ହି ତେଽପ୍ଯୁପଶାମ୍ଯନ୍ତି ନିକୃତା ଵା ନିରାକୃତାଃ। ଅଵଶ୍ଯଂ ତୈର୍ନିକର୍ତଵ୍ଯମସ୍ମାକଂ ତତ୍ପ୍ରିଯୈଷିଭିଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ତେଽପ୍ଯସ୍ମାସୁ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀରନ୍ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାନ୍ସୁବହୂଂଶ୍ଚରାନ୍। ଆଚକ୍ଷୀରଂଶ୍ଚ ନୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ଯାତ୍ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବହୁତ ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଇପାରନ୍ତି; ଯଦି ସେମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି, ତେବେ ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିପାରେ।
ଅସ୍ମାଭିରୁଷିତାଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵନେ ମାସାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ। ପରିମାଣଏନ ତାନ୍ପଶ୍ଯ ତାଵତଃ ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ଆମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ତେର ମାସ ବିତାଇଛୁ; ଏହି ସମୟକୁ ପୂରା ବର୍ଷର ମାପ ଭାବେ ଧରନ୍ତୁ।
ଅସ୍ତି ମାସଃ ପ୍ରତିନିଧିର୍ଯଥା ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ପୂତିକାନିଵ ସୋମସ୍ଯ ତଥେଦଂ କ୍ରିଯତାମିତି
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ପ୍ରତିନିଧି ମାସ ଅଛି; ଯେପରି ସୋମର ପାଇଁ ଅଧିକ ମାସ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ହେଉ।
ଅଥଵାଽନଡୁହେ ରାଜନ୍ସାଧନେ ସାଧୁଵାହିନେ। ସୌହିତ୍ଯଦାନାଦେତସ୍ମାଦେନସଃ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ଦୁଧ ନଦେଇଥିବା ଗାଈ, ଉପଯୋଗୀ ଯାନ କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା ଦେଇ, ଏହି ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତ୍ରୁଵଧେ ରାଜନ୍କ୍ରିଯତାଂ ନିଶ୍ଚଯସ୍ତ୍ଵଯା। କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ହି ସର୍ଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋ ଧର୍ମୋସ୍ତି ସଂଯୁଗାତ୍
ସେହିପରି, ହେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ; କାରଣ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଭୀମସେନଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଂପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ପରଂତପଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତା ମେ ରାଜଧର୍ମାଶ୍ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଆଯତ୍ଯାଂ ଚ ତଦାତ୍ଵେ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ରାଜଧର୍ମ ଓ ଚାରି ଜାତିର ଅଲଗା ଅଲଗା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ରେ ଯିଏ ଦେଖିପାରେ, ସେଇଁ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଜାନମାନୋଽହଂ ଗତିମଗ୍ର୍ଯାଂ ସୁଦୁର୍ଵିଦାମ୍। କଥଂ ବଲାତ୍କରିଷ୍ଯାମି ମେରୋରିଵ ଵିଵର୍ତନମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମାର୍ଗ ଭଲଭଳି ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଭଳି ଜୋରକରି ଏହାକୁ କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି?
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯେତିକୃତ୍ଯତାମ୍। ଭୀମସେନମିଦ ଵାକ୍ଯମପଦାନ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଇଦମନ୍ଯତ୍ସମାଦତ୍ସ୍ଵ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦ
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେମିତି କହିଛ, ସେହିପରି ଠିକ୍ କହିଛ। ଏବେ ମୋ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଅତି ଚତୁର ଭାଷଣ କରିପାରିବା।
ମହାପାପାନି କର୍ମାଣି ଯାନି କେଵଲସାହସାତ୍। ଆରଭ୍ଯନ୍ତେ ଭୀମସେନ ଵ୍ଯଥନ୍ତେ ତାନି ଭାରତ
ହେ ଭୀମସେନ, କେବଳ ଅବିବେକ ଓ ଅତିସାହସରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ ହୁଏ, ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭାରତ।
ସୁମନ୍ତ୍ରିତେ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତେ ସୁକୃତେସୁଵିଚାରିତେ। ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯର୍ଥା ମହାବାହୋ ଦୈଵଂ ଚାତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ଯେଉଁ କାମ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସାହସିକତାରେ କରାଯାଏ ଓ ଭଲ ଭାବି ନିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠି ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଯତ୍ତୁ କେଵଲଚାପଲ୍ଯାଦ୍ବଲଦର୍ପୋତ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଆରବ୍ଧଵ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ ମନ୍ଯସେ ଶୃଣୁ ତତ୍ରମେ
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, କେବଳ ଅସାବଧାନତା ଓ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରୁ ଏହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ଏଥିରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଶ୍ଚୈଵ ଜଲସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶଚ୍ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ସାହସୀ ଜଳସନ୍ଧ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେଉଁମାନେ ଶୂରବୀର—
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାଧର୍ଷା ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ। ସର୍ଵ ଏଵ କୃତାଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ସତତଂ ଚାତତାଯିନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ ଅଜୟ, ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ—
ରାଜାନଃ ପାର୍ଥିଵାଶ୍ଚୈଵ ଯେଽସ୍ମାଭିରୁପତାପିତାଃ। ତେ ଶ୍ରିତାଃ କୌରଵଂ ପକ୍ଷଂ ଜାତସ୍ନେହାଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଭୂପତିମାନେ ଆମେ ଜିତିଥିଲୁ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌରବ ପକ୍ଷକୁ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି ଓ ସେଠି ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତେ ଯୁକ୍ତା ନ ତଥାଽସ୍ମାସୁ ଭାରତ। ପୂର୍ଣକୋଶା ବଲୋପେତାଃ ପ୍ରଯତିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ଷଣେ
ସେମାନେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଆମ ପ୍ରତି ତେତେ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ଶକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।