ଯଦା ହି ପୂର୍ଵଂ ନିକୃତୋନିକୃନ୍ତେ- ଦ୍ଵୈରଂ ସପୁଷ୍ପଂ ସଫଲଂ ଵିଦିତ୍ଵା। ମହାଗୁଣଂ ହରତି ହି ପୌରୁଷେଣ ତଦା ଵୀରୋ ଜୀଵତି ଜୀଵଲୋକେ
ଯେତେବେଳେ ଚତୁରାଇରେ ଠକାଯିବା ଓ ଠକିବା, ଶତ୍ରୁତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବୀର ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନରେ ବଞ୍ଚିଥାଏ।
ଶ୍ରିଯଂ ଚ ଲୋକେ ଲଭତେ ସମଗ୍ରାଂ ମନ୍ଯେ ଚାସ୍ମୈ ଶତ୍ରଵଃ ସନ୍ନମନ୍ତେ। ମିତ୍ରାଣି ଚୈନମତିରାଗାଦ୍ଭଜନ୍ତେ ଦେଵା ଇଵେନଦ୍ରମୁପଜୀଵନ୍ତି ଚୈନମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି; ମିତ୍ରମାନେ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପରି ଲୋକେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ମମ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚ ନିବୋଧ ସତ୍ଯାଂ ଵୃଣେ ସତ୍ଯମମୃତୀଜ୍ଜୀଵିତାଚ୍ଚ। ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଯଶୋ ଧନଂ ଚ ସର୍ଵଂ ନ ସତ୍ଯସ୍ଯ କଲାମୁପୈତି
ମୋ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ; ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ଅମୃତ ଓ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ମାନେ; ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଯଶ, ଧନ—ଏସବୁ ମିଶି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ।
ସନ୍ଧିଂ କୃତ୍ଵୈଵ କାଲେନ ହ୍ଯନ୍ତକେନ ପତତ୍ରିଣା। ଅନନ୍ତେନାପ୍ରମେଯେଣ ସ୍ରୋତସା ସର୍ଵହାରିଣା
ଶେଷ ସମୟରେ, ଶକୁନ ଭଳି ଆସୁଥିବା ଅନନ୍ତ ଓ ଅପରିମାପ ଧାରା, ଯାହା ସବୁକିଛିକୁ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ସେଥିରେ ଶାନ୍ତି କରିବାକୁ ପଡେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମନ୍ଯସେ କାଲଂ ମର୍ତ୍ଯଃ ସନ୍କାଲବନ୍ଧନଃ। ଫେନଧର୍ମା ମହାରାଜ ଫଲଧର୍ମା ତଥୈଵ ଚ
ହେ ମଣିଷ, ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ସମୟକୁ ଦେଖିପାରିବ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମୟରେ ବନ୍ଧା; ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ସ୍ୱଭାବ ଫେନ ଓ ଫଳ ପରି, କ୍ଷଣିକ ଓ ଅନିତ୍ୟ।
ନିମେଷାଦପି କୌନ୍ତେଯ ଯସ୍ଯାଯୁରପଚୀଯତେ। ସୂଚ୍ଯେଵାଞ୍ଜନଚୂର୍ଣାନି କିମିତି ପ୍ରତିପାଲଯେତ୍
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏକ ତିମିର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ହ୍ରାସ ପାଉଛି; ଯେପରି ହସ୍ତକ ଉପରୁ କାଜଳ ଝରିଯାଏ, ସେପରି ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି କରିବେ?
ଯୋ ନୂନମମିତାଯୁଃ ସ୍ଯାଦଥଵାଽଽଯୁଃପ୍ରମାଣଵିତ୍। ସ କାଲଂ ଵୈ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶିଵାନ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅପାର ଆୟୁଷ୍ୟ ଥିବା ବା ଜଣେ ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟର ମାପ ଜାଣିଥିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି, ଠିକ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ କାଲୋ ନଃ ସମା ରାଜଂସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ। ଆଯୁଷୋପଚଯଂ କୃତ୍ଵା ମରଣାଯୋପନେଷ୍ଯତି
ରାଜା, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ, ତେତେବେଳେ ତେର ଅବଧି ବିତିଯିବ; ଆମର ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖିନ କରିଦେବ।
ଶରୀରିଣାଂ ହି ମରଣଂ ଶରୀରେ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତମ୍। ପ୍ରାଗେଵ ମରଣାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଯାଯୈଵ ଘଟାମହେ
ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ଦେହରେ ରହିଛି; ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନ ଯାତି ପ୍ରସଂଖ୍ଯାନମସ୍ପଷ୍ଟୋ ଭୂମିଵର୍ଧନଃ। ଅଯାତଯିତ୍ଵା ଵୈରାଣି ସୋଽଵସୀଦତି ଗୌରିଵ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମାଟିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେ ଶତ୍ରୁତା ନ ମିଟାଇଲେ, ଗାୟର ଭଳି ଅବନତିକୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି।
ଯୋ ନ ଯାତଯତେ ଵୈରମଲ୍ପସତ୍ଵୋଦ୍ଯମଃ ପୁମାନ୍। ଅଫଲଂ ଜନ୍ମ ତସ୍ଯାହଂ ମନ୍ଯେ ଦୁର୍ଜାତଜୀଵିନଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଶତ୍ରୁତା ମିଟାଇ ନପାରନ୍ତି, ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଓ ଚେଷ୍ଟା ଥାଏ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅଫଳ, ମୁଁ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମନେ କରେ।
ହୈରଣ୍ଯୌ ଭଵତୋ ବାହୂ ଶ୍ରୁତିର୍ଭଵତି ପାର୍ଥିଵୀ। ହତ୍ଵା ଦ୍ଵିଷନ୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ବାହୁଜିତଂ ଵସୁ
ତୁମର ବାହୁ ହେଉଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି, ନିଜ ବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଉପଭୋଗ କର।
ହତ୍ଵା ଵୈ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ନିକର୍ତାରମରିଂଦମ୍। ଅହ୍ନାଯ ନରକଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵର୍ଗେଣାସ୍ଯ ସ ସଂମିତଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଓ ଅନ୍ୟାୟକାରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଅମର୍ଷଜୋ ହି ସଂତାପଃ ପାଵକାଦ୍ଦୀପ୍ତିମତ୍ତରଃ। ଯେନାହମଭିସଂତପ୍ତୋ ନ ନକ୍ତଂ ନ ଦିଵା ଶଯେ
ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ରୋଷରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏମିତି ପୀଡ଼ିତ, ଯେ ଦିନ ରାତି ଶୋଇପାରୁନି।
ଅଯଂ ଚ ପାର୍ଥୋ ବୀଭତ୍ସୁର୍ଵରିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଯାଵିକର୍ଷଣେ। ଆସ୍ତେ ପରମସଂତପ୍ତୋ ନୂନଂ ସିଂହ ଇଵାଶଯେ
ଏହି ପାର୍ଥ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧରୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବସିଛନ୍ତି, ସିଂହର ଭଳି ନିଜ ଗୁହାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯୋଽଯମେକୋ ନୁଦେତ୍ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକେ ରାଜନ୍ଧନୁର୍ଭୃତଃ। ସୋଯମାତ୍ମଜମୂଷ୍ମାଣଂ ଗ୍ରହାହସ୍ତୀଵ ଯଚ୍ଛତି
ରାଜା, ଏହି ଜଣେ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରୀଙ୍କୁ ଏକାକି ଦୂରେ ହଟାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀକୁ ମାଲିକ ହାତରେ ଧରିଥାଏ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧା ମାତା ଚ ଵୀରସୂଃ। ତଵୈଵ ପ୍ରିଯମିଚ୍ଛନ୍ତ ଆସତେ ଜଡମୂକଵତ୍
ନକୁଳ, ସହଦେବ, ବୟସ୍କ ମାଆ ଯିଏ ବୀରମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ତୁମର ଭଲ ଚାହିଁ, ମୂଖ ଓ ନିର୍ବୋଧ ଭଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ତେଽପ୍ରିଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ବାନ୍ଧଵାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ। ଅହମେକଶ୍ଚ ସଂତପ୍ତୋ ମାତା ଚ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ଯତଃ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁନାହାଁ, ସେଠିକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏକା ଦୁଃଖିତ, ମାଆ ମଧ୍ୟ, ଓ ପ୍ରତିବନ୍ଧ୍ୟ ପୁଅ।
ପ୍ରିଯମେଵ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯୁତ କିଂଚନ। ସର୍ଵେ ହି ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ
ମୁଁ ଯାହା କହେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; କାରଣ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।
ନାତଃ ପାପୀଯସୀ କାଚିଦାପଦ୍ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯନ୍ନୋ ନୀଚୈରଲ୍ପବଲୈ ରାଜ୍ଯମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଭୁଜ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଏଠିଏ ଅଧମ ଓ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଆମର ରାଜ୍ୟ ଦଳି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଅପମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ରାଜା।
ଶୀଲଦୋଷାଦ୍ଧୃଣାଵିଷ୍ଟ ଆନୃଶଂସ୍ଯାତ୍ପରଂତପ। କ୍ଲେଶାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସେ ରାଜନ୍ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଶଂସତି
ଶୀଳର ଦୋଷରୁ ତୁମେ କରୁଣାରେ ଭରିଯାଇଛ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏହି କଷ୍ଟ ସହିଯାଉଛ; ଏହାକୁ ଆଉ କେହି ପ୍ରଶଂସା କରେନାହିଁ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯେଵ ତେ ରାଜନ୍ମନ୍ଦକସ୍ଯାଵିପଶ୍ଚିତଃ। ଅନୁଵାକହତା ବୁଦ୍ଧିର୍ନୈଷା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିନୀ
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏମିତି ହୋଇଛି, ଯେପରି ଅବିଦ୍ୟା ଓ ଧୀର ନୁହେଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ପାଠରେ ଅବରୋଧିତ; ଏହି ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଘୃଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପୋସି କଥଂ କ୍ଷତ୍ରେଷ୍ଵଜାଯଥାଃ। ଅସ୍ଯାଂ ହି ଯୋନୌ ଜାଯନ୍ତେ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧଯଃ
ତୁମେ କରୁଣାମୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ; କିପରି ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଲ? ଏହି କୁଳରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ରୁର ମନୋଭାବ ଥାଏ।
ଅଶ୍ରୌଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ରାଜଧର୍ମାନ୍ଯଥା ଵୈ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ରୂରାନ୍ନିକୃତିସଂପନ୍ନାନ୍ଵିହିତାନଶମାତ୍ମକାନ୍
ତୁମେ ମନୁ କହିଥିବା ରାଜଧର୍ମ ଶୁଣିଛ; ଏହି ଧର୍ମ କ୍ରୁର, ଚତୁର ଓ ଦୟାହୀନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାରାଜ କ୍ଷମସେ କିଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ। କର୍ତଵ୍ଯେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କିମାସ୍ସେ ପୀଠସର୍ପଵତ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ କାହିଁକି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସହିଅଛନ୍ତି? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମ କରିବା ଦରକାର ବେଳେ ଆପଣ କାହିଁକି ଏକ ଚକ୍ରାକାର ସାପ ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ଅଛନ୍ତି?
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵୀର୍ଯେଣ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ରୁତେନାଭିଜନେନ ଚ। ତୃଣାନାଂ ମୁଷ୍ଟିନୈକେନ ହିମଵନ୍ତଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍। ଛନ୍ନମିଚ୍ଛସି କୌନ୍ତେଯ ଯୋଽସ୍ମାନ୍ସଂଵର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଆପଣ କି ଏକ ମୁଠି ଘାସରେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଢାକିବାକୁ ଚାହାଁଛନ୍ତି? ଆମକୁ ଲୁଚେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି?
ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଗୂଢେନ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତେନ ଚ। ଦିଵୀଵ ପାର୍ଥ ସୂର୍ଯେଣ ନ ଶକ୍ଯାଽଽଚରିତୁଂ ତ୍ଵଯା
ପୃଥିବୀରେ ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି, ଲୁଚି କିମ୍ବା ଖୋଲା ଭାବେ ଯେଉଁଠି ଚାଲିବେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଆପଣକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଯାଏ ନୁହେଁ।
ବୃହତ୍ସାଲ ଇଵାନୂପେ ଶାଖାପୁଷ୍ପପଲାଵାନ୍। ହସ୍ତୀ ଶ୍ଵେତ ଇଵାଜ୍ଞାତଃ କଥଂ ଜିଷ୍ଣୁଶ୍ଚରିଷ୍ତି
ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଭଳି, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଖା, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଥାଏ, କିମ୍ବା ଏକ ଧଳା ହାତୀ ଭଳି, ଅର୍ଜୁନ କିପରି ଅଜଣା ହୋଇ ରହିପାରିବେ?
ଇମୌ ଚ ସିଂହସଂକାଶୌ ଭ୍ରାତରୌ ସହିତୌ ଶିଶୂ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ କଥଂ ପାର୍ଥ ଚରିଷ୍ଯତଃ
ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ସିଂହ ସମାନ ଓ ସବୁବେଳେ ସଙ୍ଗେ ରହନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ, ସେମାନେ କିପରି ଅଜଣା ଭାବେ ଚାଲିପାରିବେ?
ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ଵୀରସୂରିଯମ୍। ଵିଶ୍ରୁତା କଥମଜ୍ଞାତା କୃଷ୍ଣା ପାର୍ଥ ଚରିଷ୍ଯତି
ପୁଣ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ରାଜକୁମାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯିଏ ନାୟକମାନଙ୍କର ମା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କୃଷ୍ଣା କିପରି ଅଜଣା ଭାବେ ଚାଲିପାରିବେ?