ନ ଧର୍ମପର ଏଵ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚାର୍ଥପରମୋ ନରଃ। ନ କାମପରମୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵାନ୍ସେଵେତ ସର୍ଵଦା
କେହି ଧର୍ମରେ ଏକାଠି ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନରେ ଏକାଠି ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାମନାରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତକୁ ସଦା ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଧର୍ମଂ ପୂର୍ଵେ ଧନଂ ମଧ୍ଯେ ଜଘନ୍ଯେ କାମମାଚରେତ୍। ଅହନ୍ଯନୁଚରେଦେଵମେଷ ଶାସ୍ତ୍ରକୃତୋ ଵିଧିଃ
ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ, ମଧ୍ୟରେ ଧନ, ଶେଷରେ କାମନା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ଦିନକୁ ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ।
କାମଂ ପୂର୍ଵେ ଧନଂ ମଧ୍ଯେ ଜଘନ୍ଯେ ଧର୍ମମାଚରେତ୍। ଵଯସ୍ଯନୁଚରେଦେଵମେଷ ଶାସ୍ତ୍ରକୃତୋ ଵିଧିଃ
ପ୍ରଥମେ କାମନା, ମଧ୍ୟରେ ଧନ, ଶେଷରେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ।
ଧର୍ମଂ ଚାର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ଯଥାଵଦ୍ଵଦତାଂଵର। ଵିଭଜ୍ଯ କାଲେ କାଲଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାନ୍ସେଵେତ ପଣ୍ଡିତଃ
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟ ଜାଣିଥିବା ପଣ୍ଡିତ ଧର୍ମ, ଧନ ଓ କାମନାକୁ ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ ବିଭକ୍ତ କରି ସମସ୍ତକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମୋକ୍ଷୋ ଵା ପରମଂ ଶ୍ରେଯ ଏଷ ରାଜନ୍ସୁଖାର୍ଥିନାମ୍। ପ୍ରାପ୍ତିଂ ଵା ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ ସୋପାଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ମାନିଯାଏ; କୁରୁନନ୍ଦନ, ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟ ଅନୁସରି ତୁମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
ତଦ୍ଵାଽଽଶୁ କ୍ରିଯତାଂ ରାଜନ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵାପ୍ଯଧିଗମ୍ଯତାମ୍। ଜୀଵିତଂ ହ୍ଯାତୁରସ୍ଯେଵ ଦୁଃଖମନ୍ତରଵର୍ତିନଃ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଏହା ଶୀଘ୍ର କର; କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କର। କାରଣ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଏକ ରୋଗୀର ଜୀବନ ଭଳି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ଵିଦିତଶ୍ଚୈଵ ମେ ଧର୍ମଃ ସତତଂ ଚରିତଶ୍ଚ ତେ। ଜାନନ୍ତସ୍ତ୍ଵଯି ଶଂସନ୍ତି ସୁହୃଦଃ କର୍ମଚୋଦନାମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ସଦା ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ। ତୁମର ମିତ୍ରମାନେ ଏହି ଜାଣି, ତୁମକୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଷ ନାର୍ଥଵିହୀନେନ ଶକ୍ଯୋ ରାଜନ୍ନିପେଵିତୁମ୍। ଅଖିଲାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଗୁଣାଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦ୍ଯପୀନରେ
ରାଜା, ଯଦି କାହାରି ପାଖରେ ଧନ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅଟୁଟ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧର୍ମମୂଲଂ ଜଗଦ୍ରାଜନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ଧର୍ମାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥେନ ମହତା ଶକ୍ଯୋ ରାଜନ୍ନିଷେଵିତୁମ୍
ରାଜା, ଏହି ଜଗତ ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ; କିଛି ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ବଡ଼ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବ।
ନ ଚାର୍ଥୋ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚର୍ଯେଣ ନାପି କ୍ଲୈବ୍ଯେନ କର୍ହିଚିତ୍। ଵେତ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯସ୍ତଥା ରାଜନ୍କେଵଲଂ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିନା
ଧନ କେବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କେବଳ ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ପ୍ରତିଷ୍ଦ୍ଧା ହି ତେ ଯାଚ୍ଞା ଯଯା ସିଧ୍ଯତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ତେଜସୈଵାର୍ଥଲିପ୍ସାଯାଂ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମ ପାଇଁ ନିଷେଧ; ଏହିପରି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧନ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କର।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚର୍ଯା ନ ଵିହିତା ନ ଚ ଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରଜୀଵିକା। କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ ଵିଶେଷେଣ ଧର୍ମସ୍ତୁ ବଲମୌରସମ୍
ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ନିୟମିତ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ବଣିକ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଜୀବିକା; ବିଶେଷକରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଶକ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଗତାନ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଵନଂ ପାର୍ଥ ମଯା ପାର୍ଥେନ ନାଶଯ
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କର; ପାର୍ଥ, ମୋର ସହଯୋଗରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର।
ଉଦାରମେଵ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ। ଉଦାରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ନାଵରେ ସ୍ଥାତୁମର୍ହସି
ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଉଦାର ଆଚରଣକୁ ଧର୍ମ ମାନନ୍ତି; ଉଦାରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ତୁମେ ନିମ୍ନ ଆଚରଣରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅନୁବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵେତ୍ଥ ଧର୍ମାନ୍ସନାତନାନ୍। କ୍ରୂରକର୍ମାଽଭିଜାତୋସି ଯସ୍ମାଦୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ
ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ସନାତନ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛ; ତୁମେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ତୁମକୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପାଲନସଂଭୂତଂ ଫଲଂ ତଵ ନ ଗର୍ହିତମ୍। ଏଷ ତେ ଵିହିତୋ ରାଜନ୍ଧାତ୍ରା ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ପ୍ରଜାର ସୁରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ଫଳ ତୁମ ପାଇଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ନୁହେଁ; ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚଲିତଃ ପାର୍ଥ ଲୋକେ ହାସ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯସି। ସ୍ଵଧର୍ମାଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚଲନଂ ନ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ତେଣୁ, ପାର୍ଥ, ଏହାରୁ ବିଚଳିତ ହେଲେ, ତୁମେ ଜଗତରେ ହାସ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେବ; କାରଣ, ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ।
ସ କ୍ଷାତ୍ରଂ ହୃଦଯଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେଦଂ ଶିଥିଲଂ ମନଃ। ଵୀର୍ଯମାସ୍ଥାଯ କୌରଵ୍ଯ ଧୁରମୁଦ୍ଵହ ଧୁର୍ଯଵତ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟର ହୃଦୟ ନେଇ, ଏହି ଦୁର୍ବଳ ମନକୁ ଛାଡି, ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଧର, କୌରବ, ଏବଂ ଏକ ନେତା ପରି ଦାୟିତ୍ୱ ଉଠା।
ନ ହି କେଵଲଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିଵୀଂ ଜାତୁ କଶ୍ଚନ। ପାର୍ଥିଵୋ ଵ୍ଯଜଯଦ୍ରାଜନ୍ନ ଭୂତିଂ ନ ପୁନଃ ଶ୍ରିଯମ୍
କେବଳ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ କୌଣସି ରାଜା ଜମି ଜୟ କରିପାରିନାହିଁ, ନାହିଁ ଧନ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତି, ରାଜା।
ଜିହ୍ଵାଂ ଦତ୍ତା ବହୂନାଂ ହି କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଲୁବ୍ଧଚେତସାମ୍। ନିକୃତ୍ଯା ଲଭତେ ରାଜ୍ଯମାହାରମିଵ ଶଲ୍ଯକଃ
ଅନେକ ନିମ୍ନ ଓ ଲୋଭୀ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଜିହ୍ୱା ଦିଆଯାଇଛି; ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶଳ୍ୟକ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଆସେ।
ଭ୍ରାତର ପୂର୍ଵଜାତାଶ୍ଚ ସୁସମୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ନିକୃତ୍ଯା ନିର୍ଜିତା ଦେଵୈରସୁରାଃ ପାଣ୍ଡଵର୍ଷଭ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବଜ ଭାଇମାନେ ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ବଲଵତଃ ସର୍ଵମିତି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମହୀପତେ। ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ମହାବାହୋ ପରାଂ ନିକୃତିମାସ୍ଥିତାନ୍
ଏଭଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଖରେ ସବୁ କିଛି ଅଛି ବୋଲି ବୁଝି, ମହୀପତି, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କର, ମହାବାହୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚତୁର୍ୟ ଅନୁସରିଛନ୍ତି।
ନ ହ୍ଯର୍ଜୁନସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୁଧି ଯୋଦ୍ଧା ଧନୁର୍ଧରଃ। ଭଵିତା ଵା ପୁମାନ୍କଶ୍ଚିନ୍ମତ୍ସମୋ ଵା ଗଦାଧରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧାରୀ ନାହିଁ, ଏବଂ ଗଦା ଚଳାଇବାରେ ମୋ ସମାନ କୌଣସି ପୁରୁଷ ହେବେ ନାହିଁ।
ସତ୍ଵେନ କୁରୁତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜନ୍ସୁବଲଵାନପି। ନ ପ୍ରମାଣେନ ନୋତ୍ସାହାତ୍ସତ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ପାଣ୍ଡଵ
ହେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରେ; କେବଳ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହିପରି ସାହସ ରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ, ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର।
ସତ୍ଵଂ ହି ମୂଲମର୍ଥସ୍ ଯଵିତଥଂ ଯଦତୋଽନ୍ଯଥା। ନ ତୁ ପ୍ରସକ୍ତଂ ଭଵତି ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯେନ ହୈମନୀ
ସାହସ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ସଫଳତାର ମୂଳ; ଏହା ନଥିଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଗଛର ଛାୟାରୁ ଶୀତ ଋତୁ ଆସେ ନାହିଁ, ସେପରି।
ଅର୍ଥତ୍ଯାଗୋଽପି କାର୍ଯଃ ସ୍ଯାଦର୍ଥଂ ଶ୍ରେଯାଂସମିଚ୍ଛତା। ବୀଜୌପମ୍ଯନ କୌନ୍ତେଯ ମା ତେ ଭୂଦତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଧିକ ଭଲ ଲାଗି ଅର୍ଥକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଠି ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କଥାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିନହ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେପରି ବୀଜ ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି।
ଅର୍ଥେନ ତୁ ସମୋଽନର୍ଥୋ ଯତ୍ର ଲବ୍ଧୋ ମହୋଦଯଃ। ନ ତତ୍ର ଵିପଣଃ କାର୍ଯଃ ଖରକଣ୍ଡୂଯନଂ ହି ତତ୍
ଯେଉଁଠି ଅର୍ଥ ଓ ଅନର୍ଥ ସମାନ ଥାଏ ଏବଂ ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳିଛି, ସେଠି ଚୁକ୍ତିବାଜି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଘାଉ ଚିରିବା ପରି।
ଏଵମେଵ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଲ୍ପକଂ ନରଃ। ବୃହନ୍ତଂ ଧର୍ମମାପ୍ନୋତି ସ ବୁଦ୍ଧ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଣି, ଯେଉଁ ଲୋକ ଛୋଟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବଡ଼ ଧର୍ମ ପାଇଥାଏ; ଏହିପରି ଲୋକକୁ ଜ୍ଞାନୀ କୁହାଯାଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଅମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରସଂପନ୍ନଂ ମିତ୍ରୈର୍ଭିନ୍ଦନ୍ତି ପଣ୍ଡିତଃ
ପଣ୍ଡିତମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ମିତ୍ର ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇପାରନ୍ତି।
ସତ୍ଵେନ କୁରୁତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜନ୍ସୁବଲଵାନପି। ନୋଦ୍ଯମେନ ନ ହୋତ୍ରାଭିଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵୀକୁରୁତେ ପ୍ରଜାଃ
ହେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରେ; କେବଳ ପ୍ରୟାସ କିମ୍ବା କୌଣସି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିପାରେ ନାହିଁ।