ଅସଂଭଵେ ତ୍ଵସ୍ଯ ହେତୁଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। କୃତେକର୍ମଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଥାଽନୃଣ୍ଯମଵାପ୍ନୁତେ
ଯଦି କାମ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; ରାଜା, କାମ କରି ଶେଷରେ ମଣିଷ ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀରାଵିଶତ୍ଯେନଂ ଶଯାନମଲସଂ ନରମ୍। ନିଃସଂଶଯଂ ଫଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦକ୍ଷୋ ଭୂତିମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଯେ ମଣିଷ ଶୋଇ ରହେ ଓ ଆଳସୀ, ତାଙ୍କୁ ଅସୁଭାଗ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଇ ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଅନର୍ଥଂ ସଂଶଯାଵସ୍ଥଂ ଗୃଣନ୍ତ୍ଯାମୁକ୍ତସଶଂଯାଃ। ଧୀରା ନରାଃ କର୍ମରତା ନ ତୁ ନିଃସଂଶଯାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେମାନେ ସନ୍ଦେହ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନର୍ଥ ଓ ସନ୍ଦେହକୁ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ କାମରତ ଲୋକ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତତା ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି।
ଏକାନ୍ତେ ନହ୍ଯନର୍ଥୋଽଯଂ ଵର୍ତତେଽସ୍ମାସୁ ସାଂପ୍ରତମ୍। ସ ତୁ ନିଃସଂଶଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଯି କର୍ମଣ୍ଯଵସ୍ଥିତେ
ଏବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନର୍ଥ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାମରେ ଅନ୍ୟଥା ରହିଲେ, ନିଶ୍ଚିତତା ମିଳେ ନାହିଁ।
ଅଥଵାଽସିଦ୍ଧିରେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହିମା ତୁ ତଦେଵ ତେ। ଵୃକୋଦରସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୋର୍ଭାତ୍ରୋଶ୍ଚ ଯମଯୋରପି
ନହିଁଲେ ଅସଫଳତା ହେବା ସମ୍ଭବ; ତଥାପି, ଏହି ତୁମର, ବୃକୋଦର, ବୀଭତ୍ସୁ ଓ ଯମ ଭାଇମାନଙ୍କର ମହିମା।
ପୃଥିଵୀଂ ଲାଙ୍ଗଲେନେହ କୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୀଜଂ ଵପତ୍ଯୁତ। ଆସ୍ତେଽଥ କର୍ଷକସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍
ଏଠାରେ ଚାଷୀ ମାଟିକୁ ହାଳ ଚଲାଇ ବିଆଁ ବୁନେ, ତାପରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥାଏ; ସେଠାରେ ବର୍ଷା ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।
ଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚେନ୍ନାନୁଗୃହ୍ଣୀଯାଦନେନାସ୍ତତ୍ର କର୍ଷକଃ। ଯଦନ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍କୃତଂ ସଫଲଂ ମଯା
ଯଦି ବର୍ଷା ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ ନକରେ, ଚାଷୀ ଫଳ ନାପାଇ ରହିଯାଏ; ଯେଉଁ କାମ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କରନ୍ତି, ମୁଁ କରିଥିବା କାମ ଫଳ ଦେଉଛି।
ତଚ୍ଚେଦଂ ଫଲମସ୍ମାକମପରାଧୋ ନ ମେ କ୍ଵଚିତ୍। ଇତି ଧୀରୋଽନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ନାତ୍ମାନଂ ତତ୍ରଗର୍ହଯେତ୍
ଯଦି ଏହି ଫଳ ଆମର, ତେବେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ବିଚାର କରି, ସେଠାରେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
କୁର୍ଵତୋ ନାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ମେ ଭଵତୀତି ହ ଭାରତ। ନିର୍ଵେଦୋ ନାତ୍ର ଗନ୍ତଵ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଵନ୍ତୌ ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ମୁଁ କାମ କରୁଛି, ତଥାପି ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ, ହେ ଭାରତ, ଏହା ଦେଖି ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ କାମର ଦୁଇଟି ଫଳ ଅଛି।
ସିଦ୍ଧିର୍ଵାଽପ୍ଯଥଵାଽସିଦ୍ଧିରପ୍ରଵୃତ୍ତିରତୋଽନ୍ଯଥା। ବହୂନାଂ ସମଵାଯେ ହି ଭାଵାନାଂ କର୍ମ ସିଧ୍ଯତି
ସଫଳତା କିମ୍ବା ବିଫଳତା, କିମ୍ବା କାମରେ ନ ଲାଗିବା; ଅନେକ କାରଣ ଏକାଠି ହେଲେ କାମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଗୁଣାଭାଵେ ଫଲଂ ନ୍ଯୂନଂ ଭଵତ୍ଯଫଲମେଵ ଚ। ଅନାରମ୍ଭେ ହି ନ ଫଲଂ ନ ଗୁଣୋ ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଗୁଣ ନଥିଲେ, ଫଳ କମ୍ ମିଳେ କିମ୍ବା କେବେ କେବେ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ। କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ନକଲେ, କେଉଁଠିଏ ଫଳ କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଦେଶକାଲାଵୁପାଯାଂଶ୍ଚ ମଙ୍ଗଲଂ ସ୍ଵସ୍ତିସିଦ୍ଧଯେ। ଯୁନକ୍ତି ମେଧଯା ଧୀରୋ ଯଥାଯୋଗଂ ଯଥାବଲମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ଧୃଡ଼, ସେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦେଶ, ସମୟ, ଉପାୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଦିଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରି ସଫଳତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ଅପ୍ଯୁପାଯେନ ତତ୍କାର୍ଯମୁପଦେଷ୍ଟା ପରାକ୍ରମଃ। ଭୂଯିଷ୍ଠଂ କର୍ମଯୋଗେଷୁ ସର୍ଵ ଏଵ ପରାକ୍ରମଃ
ଯେପରି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉ ନାହିଁ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ଚେଷ୍ଟା; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଯତ୍ରଧୀମାନଵେକ୍ଷେତ ଶ୍ରେଯାସଂ ବହୁଭିର୍ଗୁଣୈଃ। ସାମ୍ନୈଵାର୍ଥଂ ତତୋ ଲିପ୍ସେତ୍କର୍ମ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ବହୁ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭଲ ଲାଭ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସେଠି କାମ ଦେଇବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯସନଂ ନାଭିକାଙ୍କ୍ଷେତ୍ତ ଵିନାଶଂ ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅପି ସିନ୍ଧୋର୍ଗିରେର୍ଵାଽପି କିଂ ପୁନର୍ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମିଣଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କେବେ ବି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବିନାଶ ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତେବେ ମଣିଷ ପାଇଁ କିଏ ଚାହିଁବ।
ଉତ୍ଥାନଯୁକ୍ତଃ ସତତଂ ପରେଷାମନ୍ତରୈଷଣେ। ଆନୃଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ନରଃ ପରସ୍ଯାତ୍ମନ ଏଵ ଚ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସୁଯୋଗ ଖୋଜି ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଓ ନିଜ ଉପରେ ଋଣ ରହିବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନ ତ୍ଵେଵାତ୍ମାଽଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷେଣ କଦାଚନ। ନ ହ୍ଯାତ୍ମପରିଭୂତସ୍ ଭୂତିର୍ଭଵତି ଶୋଭନା
କିନ୍ତୁ କେବେ ବି ନିଜକୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ନିଜକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେତେବେଳେ ସମୃଦ୍ଧି ଭଲ ଭାବେ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଂସ୍ଥିତିକା ସିଦ୍ଧିରିଯଂ ଲୋକସ୍ଯ ଭାରତ। ଚିତ୍ରା ସିଦ୍ଧିଗତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା କାଲାଵସ୍ଥାଵିଭାଗଶଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଭାରତ, ଏହି ହେଉଛି ଜଗତରେ ସଫଳତାର ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ; ସଫଳତାର ପଥ ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମେ ପିତା ପୂର୍ଵଂ ଵାସଯାମାସ ପଣ୍ଡିତମ୍। ସର୍ଵଂ ଚାର୍ଥମିମଂ ପ୍ରାହ ପିତ୍ରେ ମେ ଭରତର୍ଷଭ
ମୋର ବାପା ପୂର୍ବେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘରେ ରଖିଥିଲେ, ହେ ଭାରତର୍ଷଭ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ।
ନୀତିଂ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରୋକ୍ତାଂ ଭ୍ରାତୃନ୍ମେଽଗ୍ରାହଯନ୍ପୁରା। ତେଷାଂ ସକାଶାଦଶ୍ରୌଷମହମେତାଂ ତଦା ଗୃହେ
ପୂର୍ବେ, ମୋ ଭାଇମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କହିଥିବା ନୀତି ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଘରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ସ ମାଂ ରାଜନ୍କର୍ମଵତୀମାଗତାମାହ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣାମାସୀନାଂ ପିତୁରଙ୍କେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେ ମୋତେ, ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ ହୋଇ ଆସିଥିଲି, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଛାତିରେ ବସି ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ କର୍ମ ସଫଲମସ୍ମାକମପି ଵା ପୁନଃ। ଵିପ୍ରକର୍ଷେଣ ବୁଦ୍ଧ୍ଯେତ କୃତକର୍ମା ଯଥା ଫଲମ୍
କେବେ କେବେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମିଳେ, କେବେ କେବେ ଆମକୁ; ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କାମ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ କେଉଁଠି ଯାଉଛି ଚିହ୍ନିପାରେ।
ଯାଜ୍ଞସେନ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ହ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ନିଶ୍ଵସନ୍ନୁପସଂଗମ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ସତ୍ପଦଵୀଂ ଧର୍ମ୍ଯାଂ ଵ୍ରଜ ସତ୍ପୁରୁଷୋଚିତାମ୍। ଧର୍ମକାମାର୍ଥହୀନାନାଂ କିଂ ନୋ ଵସ୍ତୁଂ ତପୋଵନେ
ରାଜା, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୀତିରେ ଚାଲ; ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ବିହୀନ ଏହି ତପୋବନରେ ଆମେ ରହିଲେ କଣ ଉପକାର?
ନୈଵ ଧର୍ମେଣ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ନାର୍ଜଵେଣ ନ ଚୌଜସା। ଅକ୍ଷକୂଟମଧିଷ୍ଠାଯ ହୃତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ଵୈ
ସେ ରାଜ୍ୟ ଧର୍ମରେ, ସତ୍ୟତାରେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିରେ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଠକେଇ ଦ୍ୱାରା ଛିନିନେଇଛି।
ଗୋମାଯୁନେଵ ସିଂହାନାଂ ଦିର୍ବଲେନ ବଲୀଯସାମ୍। ଆମିପଂ ଵିଘସାଶେନ ତଦ୍ଵଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ହି ନୋ ହୃତମ୍
ଯେପରି ଗୋମାୟୁ ଶିଂହମାନଙ୍କ ଶିକାର ଛିନି ନେଇଥାଏ, ଦୁର୍ବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଠାରୁ ନେଇଥାଏ, ସେହିପରି ଆମର ରାଜ୍ୟ ଲୋଭୀ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସ ଭଳି ଛିନିନେଇଛି।
ଧର୍ମଲେଶପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଃ ପ୍ରଭଵଂ ଧର୍ମକାମଯୋଃ। ଅର୍ଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କିଂ ରାଜନ୍ଦୁଃଖେନ ପରିତପ୍ଯସେ
ଧର୍ମର ଆଭା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ ହୋଇ ଧନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ରାଜା, ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ କାହିଁକି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ଭଵତୋଽନୁଵିଧାନେନ ରାଜ୍ଯଂ ନଃ ପଶ୍ଯତାଂ ହୃତମ୍। ଅହାର୍ଯମପି ଶକ୍ରେଣ ଗୁପ୍ତଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଚାଲି, ଆମର ରାଜ୍ୟ ଆମ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଛିନିନେଇଯାଇଛି; ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
କୁଣୀନାମିଵ ବିଲ୍ଵାନି ପଙ୍ଗୂନାମିଵ ଧେନଵଃ। ହୃତମୈଶ୍ଵର୍ଯମସ୍ମାକଂ ଜୀଵତାଂ ଭଵତଃ କୃତେ
ଯେପରି କୁଣ୍ଠିମାନେ ବେଲ ଫଳ ରଖିଲେ କିଛି ଉପକାର ନାହିଁ, ଲଙ୍ଗଡ଼ାମାନେ ଗାଈ ରଖିଲେ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଆମ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆମରୁ ହରାଇଯାଇଛି, ଯଦିଓ ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଏଯାଁତା ଜୀବନ୍ତ।
ଭଵତଃ ପ୍ରିଯମିତ୍ଯେଵଂ ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମୀଦୃଶମ୍। ଧର୍ମକାମେ ପ୍ରତୀତସ୍ଯ ପ୍ରତିପନ୍ନାଃ ସ୍ମ ଭାରତ
ତୁମ ପ୍ରିୟ ହେବାକୁ ଆମେ ଏପରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ସହିଛୁ, ଧର୍ମ ଓ କାମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଭାରତ।