ଏତାଵଦେଵ ପର୍ଯାପ୍ତମୁପମାନଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। କର୍ମଣାଂ ଫଲମସ୍ତୀତି ଧୀରୋଽଲ୍ପେନାପି ତୁଷ୍ଯତି
ହେ ପବିତ୍ର ହସି, ଏହି ଉଦାହରଣ ମାତ୍ର ଯଥେଷ୍ଟ— କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅଛି, ଏହି କଥା ଜଣାପଡ଼େ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ବହୁନାଽପି ହ୍ଯଵିଦ୍ଵାଂସୋ ନୈଵ ତୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧଯଃ। ତେଷାଂ ନ ଧ୍ମଜଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ କର୍ମାସ୍ତି ଶର୍ମ ଵା
କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ, ବହୁ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କିମ୍ବା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମଣାମୁତ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ପାପାନାଂ ଚ ଫଲୋଦଯଃ। ପ୍ରଭଵଶ୍ଚାପ୍ଯଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵଗୁହ୍ଯାନି ଭାମିନି
ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କେମିତି ଆସେ, କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ ଓ କେଉଁଠି ଶେଷ ହୁଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ।
ନୈତାନି ଵେଦ ଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଜା ଇମାଃ। [ଅପି କଲ୍ପସହସ୍ରେଣ ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽଧିଗଚ୍ଛତି ।।]
ଏହି କଥା କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ହଜାର କଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ପାଇନଥାନ୍ତି।
ରକ୍ଷ୍ଯାଣ୍ଯେତାନି ଦେଵାନାଂ ଗୂଢମାଯା ହି ଦେଵତାଃ। କୃଶାଙ୍ଗାଃ ସୁବ୍ରତାଶ୍ଚୈଵ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ଵିଷାଃ। ପ୍ରସନ୍ନୈର୍ମାନସୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯେତାନି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଦେବତା ରହସ୍ୟମାନେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରରେ କ୍ଷୀଣ, ନୀତିରେ ଦୃଢ଼, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ, ମନ ଶାନ୍ତ—ଏମିତି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ନ ଫଲାଦର୍ସନାଦ୍ଧର୍ମଃ ଶଙ୍କିତଵ୍ଯୋ ନ ଦେଵତାଃ। ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦାତଵ୍ଯଂ ଚାନମୂଯତା
ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ ବୋଲି ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉତ୍ସାହ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ମଣାଂ ଫଲମସ୍ତୀହ ତଥୈତଦ୍ଧର୍ମଶାସନମ୍। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଯଦୃଷିର୍ଵେଦ କାଶ୍ଯପଃ
ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି; ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ଉପଦେଶ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଏବଂ ଯାହା ଋଷି କାଶ୍ୟପ ବେଦରେ ଶିଖାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତେ ସଂଶଯଃ କୃଷ୍ଣେ ନୀହାର ଇଵ ନଶ୍ଯତୁ। ଵିମୃଶ୍ଯ ସର୍ଵମସ୍ତୀତି ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ଭାଵମୁତ୍ସୃଜ
ତେଣୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ସନ୍ଦେହ କୁହୁଡ଼ି ପରି ଗଲିଯାଉ; ସବୁ କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଜାଣିଯାଅ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅଛି—ଅପ୍ରତ୍ୟୟର ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଈଶ୍ଵରଂ ଚାପି ଭୂତାନାଂ ଧାତାରଂ ମା ଚ ଵୈ କ୍ଷିପ। ଶିକ୍ଷସ୍ଵୈନଂ ନମସ୍ଵୈନଂ ମା ତେଽଭୂଦ୍ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବେ ଅବହେଳା କରନି; ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶିଖ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର—ତୁମ ମନ କେବେ ଏପରି ଭାବ ନ ଆଣ।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଦ୍ଭକ୍ତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛତ୍ଯମର୍ତ୍ଯତାମ୍। ଉତ୍ତମାଂ ଦେଵତାଂ କୃଷ୍ଣେ ମାତିଵୋଚଃ କଥଂଚନ
ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ମଣିଷ ଅମରତ୍ୱକୁ ପାଇଯାଏ; ହେ କୃଷ୍ଣ, କେବେ ବି ଉତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ହେଳା କଥା କହିନ।
ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଗର୍ହେ ଚ ଧର୍ମଂ ପାର୍ଥ କଥଂଚନ। ଈଶ୍ଵରଂ କୁତ ଏଵାହମଵମଂସ୍ଯେ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ କେବେ ବି ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରେନି, ନ କେବେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ଅବମାନ କରିପାରିବି?
ଆର୍ତାଽହଂ ପ୍ରଲପାମୀଦମିତି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଭାରତ। ଭୂଯଶ୍ଚ ଵିଲପିଷ୍ଯାମି ସୁମନାସ୍ତ୍ଵଂ ନିବୋଧ ମେ
ହେ ଭାରତ, ମୋତେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବିଳାପ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଁ ଆଉ ବିଳାପ କରିବି—ତୁମେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
କର୍ମ ଖଲ୍ଵିହ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଜାତେନାମିତ୍ରକର୍ଶନ। ଅକର୍ମାଣୋ ହି ଜୀଵନ୍ତି ସ୍ଥାଵରା ନେତରେ ଜନାଃ
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; କାରଣ, କେବଳ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଆମାତୃସ୍ତନ୍ଯପାନାଚ୍ଚ ଯାଵଚ୍ଛଯ୍ଯୋପସର୍ପଣମ୍। ଜଙ୍ଗମାଃ କର୍ମଣା ଵୃତ୍ତିମାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ପିଇବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶୋଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗମେଷୁ ଵିଶେଷେଣ ମନୁଷ୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ। ଇଚ୍ଛନ୍ତି କର୍ମଣା ଵୃତ୍ତିମଵାପ୍ତୁଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶେଷ କରି ମଣିଷମାନେ, ଏଠି ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାହାନ୍ତି।
ଉତ୍ଥାନମଭିଜାନନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ଭାରତ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଫଲମଶ୍ନନ୍ତି କର୍ମଣାଂ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ହେ ଭାରତ, ଉଦ୍ୟମକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି; ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଫଳକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ଵଂ ସମୁତ୍ଥାନମୁପଜୀଵନ୍ତି ଜନ୍ତରଃ। ଅପି ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଯଥାଽଯମୁଦକେ ବକଃ
ନିଜ ଉଦ୍ୟମକୁ ଦେଖି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି; ଏହି ଜଳରେ ଯେପରି ବକ ପକ୍ଷୀ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ମଧ୍ୟ।
[ଅକର୍ମଣାଂ ଵୈ ଭୂତାନାଂ ଵୃତ୍ତିଃ ସ୍ଵାନ୍ନ ହି କାଚନ। ତଦେଵାଭିପ୍ରପଦ୍ଯେତ ନ ଵିହନ୍ଯାତ୍କଦାଚନ ।।]
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଜୀବିକା ନାହିଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବେ ବି ତାହାକୁ ବାଘା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵକର୍ମ କୁରୁ ମାହାସୀଃ କର୍ମଣା ଭଵ ଦଂଶିତଃ। କୃତ୍ଯଂ ହି ଯୋଽଭିଜାନାତି ସହସ୍ରେ ସୋସ୍ତି ନାସ୍ତି ଵାଂ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କର, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଲସ୍ୟ କରିନାହିଁ; ହଜାର ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜଣେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଜାଣନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚାପି ଭଵେତ୍କାର୍ଵଂ ଵିଵୃଦ୍ଧୌ ରକ୍ଷଣେ ତଥା। ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଦ୍ଯନାଵାଷଃ କ୍ଷୀଯେତ ହିମଵାନପି
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଓ ରକ୍ଷାରେ ଉଦ୍ୟମ ଦରକାର; ଯଦି ସଦା ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ବଡ଼ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇଯିବ।
ଉତ୍ସୀଦେରନ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ନ କୁର୍ଯୁଃ କର୍ମ ଚେଦ୍ଯଦି। [ତଥା ହ୍ଯେତା ନ ଵର୍ଧେରନ୍କର୍ମ ଚେଦଫଲଂ ଭଵେତ୍ ।।]
ଯଦି ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ; ଏହିପରି, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ନ ଥାଏ, ତେବେ ଏମାନେ ବଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽପିଚ ଫଲଂ କର୍ମ ପଶ୍ଯାମଃ କୁର୍ଵତୋ ଜନାନ୍। ନାନ୍ଯଥା ହ୍ଯପି ଜାନନ୍ତି ଵୃତ୍ତିଂ ଲୋକାଃ କଥଂଚନ
କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖି, ଆମେ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖୁ; ନହେଲେ, ଲୋକମାନେ କିପରି ଜୀବିକା ମିଳେ ତାହା ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଶ୍ଚ ଦିଷ୍ଟପରୋ ଲୋକେ ଯଶ୍ଚାପି ହଠଵାଦକଃ। ଉଭାଵପି ଶଠାଵେତୌ କର୍ମବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯିଏ ଭାଗ୍ୟରେ ଭରସା କରେ ଓ ଯିଏ ଜିଦ୍ଧି କଥା କହେ—ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଚତୁର; କାର୍ଯ୍ୟ ଭିତ୍ତିକ ଜ୍ଞାନକୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ଯୋ ହି ଦିଷ୍ଟମୁପାସୀତ ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟଃ ସୁଖଂ ସ୍ଵପନ୍। ଅଵସୀଦେତ୍ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରାମୋ ଘଟ ଇଵୋଦକେ
ଯିଏ ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନି ଅକ୍ରିୟ ଓ ସୁଖରେ ଶୋଇ ରହେ, ସେ ଅବିବେକୀ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ ଜଳରେ ଘଡ଼ା ପରି ତଳକୁ ଡୁବିଯାଏ।
ତଥୈଵ ହଠବୁଦ୍ଧିର୍ଯଃ ଶକ୍ତଃ କର୍ମଣ୍ଯକର୍ମକୃତ୍। ଆସୀତ ନ ଚିରଂ ଜୀଵେଦନାଥ ଇଵ ଦୁର୍ବଲଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମଣିଷ ଜିଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ରଖି, କାମ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ରହେ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ ଭଳି।
ଅକସ୍ମାଦିହ ଯଃ କଶ୍ଚିଦର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୂରୁଷଃ। ତଂ ହଠେନେତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ସ ହି ଯତ୍ନୋ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏଠାରେ ଯଦି କେହି ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ କିଛି ଉପଲବ୍ଧି କରିଥାଏ, ଲୋକେ କହନ୍ତି ଏହା ଜିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ହେଲା; କାରଣ, ଏପରି ଫଳ ପାଇଁ କାହାର ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ।
ଵଶ୍ଚାପି କଶ୍ରିତ୍ପୁରୁଷୋ ଦିଷ୍ଟଂ ନାମ ଭଜତ୍ଯୁତ। ଦୈଵେନ ଵିଧିନା ପାର୍ଥ ତଦ୍ଦୈଵମିତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଯାହା ଲିଖାଯାଇଛି ତାହା ପାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ହେ ପାର୍ଥ, ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟେ।
ଯତ୍ତାଵସ୍କର୍ମଣା କିଂଚିତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ପୂରୁଷଃ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଚକ୍ଷୁଷା ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ପୌରୁଷମିତି ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠି ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଫଳ ପାଏ, ଯାହା ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିପାରିବା, ସେଠାରେ ଏହାକୁ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟାର ଫଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଵଭାଵତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯର୍ଥଂ ନ କାରଣାତ୍। ତତ୍ସ୍ଵଭାଵାତ୍ପ୍ରକଂ ଵିଦ୍ଧି ଫଲଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରି, କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ଛଡ଼ା ଫଳ ପାଏ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ଫଳ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଜାଣ।
ଏଵଂ ହଠାଚ୍ଚ ଦୈଵାଚ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାତ୍କର୍ମଣସ୍ତଥା। ଯାନି ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷସ୍ତତ୍ଫଲଂ ପୂର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଏଭଳି ଜିଦ୍ଧି, ଭାଗ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ମଣିଷ କିଛି ପାଏ, ସେଠାରେ ସେଠି ସବୁ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ।