ପରିକ୍ଷିତୋ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଧୋ ଯନ୍ନଷ୍ଟଵାନ୍ମୃଗଃ। ଦୂରଂ ଚାପହୃତସ୍ତେନ ମୃଗେଣ ସ ମହୀପତିଃ
ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ତୀରରେ ଘାତ ହୋଇଥିବା ହରିଣଟି ପଳାଇଗଲା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା; ଏଭଳି ରାଜା ସେହି ପଶୁଟି ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ପିପାସାର୍ତ ଆସସାଦ ମୁନିଂ ଵନେ। ଗଵାଂ ପ୍ରଚାରେଷ୍ଵାସୀନଂ ଵତ୍ସାନାଂ ମୁଖନିଃସୃତମ୍
ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗାଈମାନେ ଚରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ବଛାମାନେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ଚୁସୁଥିଲେ।
ଭୂଯିଷ୍ଠମୁପଯୁଞ୍ଜାନଂ ଫେନମାପିବତାଂ ପଯଃ। ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ସ ରାଜା ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ସେ ମୁନି ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଦୁଧର ଫେନ ପିଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଧାଇଗଲେ—
ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତଂ ମୁନିଂ କ୍ଷୁଚ୍ଛ୍ରମାନ୍ଵିତଃ। ଭୋଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନହଂ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁଜଃ
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ।'
ମଯା ଵିଦ୍ଧୋ ମୃଗୋ ନଷ୍ଟଃ କଚ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି। ସ ମୁନିସ୍ତଂ ତୁ ନୋଵାଚ କିଂଚିନ୍ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
'ମୋ ତୀରରେ ଘାତ ହୋଇଥିବା ହରିଣଟି ପଳାଇଗଲା; ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖିଛ କି?' କିନ୍ତୁ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ମୃତଂ ସର୍ପଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ସମାସଜତ୍। ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସ ଚୈନଂ ସମୁପୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ ସାପଟିକୁ ଧନୁଷର ଟିପ୍ ପକାଇ ଉଠାଇ, ମୁନିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନ ସ କିଂଚିଦୁଵାଚୈନଂ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଭମ୍। ସ ରାଜା କ୍ରୋଧମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଂ ତଥାଗତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ନଗରମୃଷିସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ତଥୈଵ ସଃ
ମୁନି ସେଠାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ନୁହେଁ। ରାଜା ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଘଟିଥିବା କଥାରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମୁନି ତଥାବତ୍ ରହିଲେ।
ନ ହି ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲଂ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ମହାମୁନିଃ। ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଂ ଭୂପଂ ସମାକ୍ଷିପ୍ତୋଽପ୍ଯଧର୍ଷଯତ୍
ସେ ମହାମୁନି, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନ ହି ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଥା ଧର୍ମପରାଯଣମ୍। ଜାନାତି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ ଏନମଧର୍ଷଯତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଜା ସତ୍ୟରେ ଏତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିଠାରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
ତରୁଣସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ତିଗ୍ମତେଜା ମହାତପାଃ। ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମ ମହାକ୍ରୋଧୋ ଦୁଷ୍ପସାଦୋମହାଵ୍ରତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅତି ଯୁବକ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାଶୀଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶୃଙ୍ଗୀ, ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧୀ, ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ।
ସ ଦେଵଂ ପରମାସୀନଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତସ୍ଥେ ଵୈ କାଲେ କାଲେ ସୁଂସଯତଃ
ସେ ସମୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଯାଉଥିଲେ।
ସତେନ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୃହମେଯିଵାନ୍। ସଖ୍ଯୋକ୍ତଃ କ୍ରୀଡମାନେନ ସ ତତ୍ର ହସତା କିଲ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଖେଳୁଥିବା ଏବଂ ହସୁଥିବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସଂରମ୍ଭାତ୍କୋପନୋଽତୀଵ ଵିଷକଲ୍ପୋ ମୁନେଃ ସୁତଃ। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପିତରଂ ତସ୍ଯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷମାହରତ୍। ଋଷିପୁତ୍ରେଣ ନର୍ମାର୍ଥେ କୃଶେନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ଶୃଙ୍ଗୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମନରେ ବିଷ ଭରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଶଙ୍କ ଠାରୁ ତାଙ୍କ ପିତା ବିଷୟରେ ମଜାକ ଶୁଣି ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତେଜସ୍ଵିନସ୍ତଵ ପିତା ତଥୈଵ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ଶଵଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଵହତି ମା ଶୃଙ୍ଗିନ୍ଗର୍ଵିତୋ ଭଵ
ତୋର ପିତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଏକ ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହିଥିରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୃଙ୍ଗୀ।
ଵ୍ଯାହରତ୍ସ୍ଵୃଷିପୁତ୍ରେଷୁ ମା ସ୍ମ କିଂଚିଦ୍ଵଚୋ ଵଦ। ଅସ୍ମଦ୍ଵିଧେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସୁ ତପସ୍ଵିଷୁ
ମୁନିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମପରି ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
କ୍ଵ ତେ ପୁରୁଷମାନିତ୍ଵଂ କ୍ଵ ତେ ଵାଚସ୍ତଥାଵିଧାଃ। ଦର୍ପଜାଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଶଵଧରଂ ତଥା
ତୋର ପୁରୁଷତ୍ୱ କେଉଁଠି? ଏମିତି ଗର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କଥା କେଉଁଠି? ଯେଉଁଠି ତୁମେ ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ଏକ ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଥିବା ଦେଖୁଛ।
ପିତ୍ରା ଚ ତଵ ତତ୍କର୍ମ ନାନୁରୂପମିଵାତ୍ମନଃ। କୃତଂ ମୁନିଜନଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନାହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ତୋର ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଶୃଙ୍ଗୀ କୋପସମନ୍ଵିତଃ। ମୃତଧାରଂ ଗୁରୁଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯତ ମନ୍ଯୁନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ ଶୃଙ୍ଗୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଗୁରୁ ପିତା ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଗଲା।
ସ ତ କୃଶମକ୍ଷିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୂନୃତାଂ ଵାଚମୁତ୍ସୃଜନ୍। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ କଥଂ ତାତଃ `ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ସେ କୃଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟ କଥା କହି, ପଚାରିଲେ: 'କିପରି, ପିତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା—'
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦଵେମତୋଷଯତ୍। ଵନ୍ଯାନ୍ନଭୋଜୀ ସତତଂ ମୁନିର୍ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ। ଏଵଂଭୂତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ' ସ ମେଽଦ୍ଯ ମୃତଧାରକଃ
ଯିଏ ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସଦା ଅରଣ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ମୌନବ୍ରତ ରେହିଥିଲେ, ଏମିତି ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଆଜି ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞା ପରିକ୍ଷିତା ତାତ ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତା। ଅଵସକ୍ତଃ ପିତୁସ୍ତେଽଦ୍ଯ ମୃତଃ ସ୍କନ୍ଧେ ଭୁଜଙ୍ଗମଃ
ପିତା, ଆଜି ତୋର ପିତାଙ୍କ ଦେହରେ ମୃତ ସାପ ଲାଗିଛି, ଏହା ସବୁ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶିକାର କାରଣରୁ।
କିଂ ମେ ପିତ୍ରା କୃତଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽନିଷ୍ଟଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ବ୍ରୂହି ତତ୍କୃଶ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ମୋ ପିତା କଣ ଅସୁଭ କାମ କଲେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ? କୃଶ, ସତ୍ୟ କହ, ଦେଖ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି।
ସ ରାଜା ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପରିକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁଜଃ। ସସାର ମୃଗମେକାକୀ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣେନ ଶୀଘ୍ରଗମ୍
ସେ ରାଜା, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରୀକ୍ଷିତ, ଶିକାରକୁ ଗଲେ; ଏକା ହୋଇ ଏକ ମୃଗକୁ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦେଇ ଧାଡ଼ିଲେ।
ନ ଚାପଶ୍ଯନ୍ମୃଗଂ ରାଜା ଚରଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ। ପିତରଂ ତେ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପପ୍ରଚ୍ଛାନଭିଭାଷିଣମ୍
କିନ୍ତୁ ରାଜା ସେ ମୃଗକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ମହାବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ସ୍ଥାଣୁଭୂତଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଶ୍ରମାତୁରଃ। ପୁନଃପୁନର୍ମୃଗଂ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରପଚ୍ଛ ପିତରଂ ତଵ
ସେ ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇଥିଲେ; ରାଜା ପୁନିପୁନି ହାରାଇଯାଇଥିବା ମୃଗ ବିଷୟରେ ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସ ଚ ମୌନଵ୍ରତୋପେତୋ ନୈଵ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ତସ୍ଯ ରାଜା ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସର୍ପଂ ସ୍କନ୍ଧେ ସମାସଜତ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଜା ଧନୁଷର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ସାପ ରଖିଦେଲେ।
ଶୃଙ୍ଗିଂସ୍ତଵ ପିତା ସୋଽପି ତଥୈଵାସ୍ତେ ଯତଵ୍ରତଃ। ସୋଽପି ରାଜା ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ବାପା ଶୃଙ୍ଗୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ସେହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସହର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵମୃଷିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଶଵଂ ସ୍କନ୍ଧେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। କୋପସଂରକ୍ତନଯନଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ମନ୍ଯୁନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିପୁତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ ମୃତ ସାପକୁ କନ୍ଧରେ ରଖି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ମନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ।
ଆଵିଷ୍ଟଃ ସ ହି କୋପେନ ଶଶାପ ନୃପତିଂ ତଦା। ଵାର୍ଯୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ କ୍ରୋଧଵେଗବଲାତ୍କୃତଃ
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଥମେ ପାଣି ଛୁଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଜୋରରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯୋଽସୌ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ତାତସ୍ଯ ତଥା କୃଚ୍ଛ୍ରଗତସ୍ଯ ହ। ସ୍କନ୍ଧେ ମୃତଂ ସମାସ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ପନ୍ନଗଂ ରାଜକିଲ୍ଵିଷୀ
ଯିଏ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ବାପାଙ୍କ କନ୍ଧରେ ମୃତ ସାପ ରଖିଥିଲେ, ସେହି ପାପୀ ରାଜା—