ଅସ୍ମିନ୍ନପି ମହାରଣ୍ଯେ ଵିଜନେ ଦସ୍ଯୁସେଵିତେ। ରାଷ୍ଟ୍ରାଦପେତ୍ଯ ଵସତୋ ଧର୍ମସ୍ତେ ନାଵସୀଦତି
ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଜନଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଚୋରମାନେ ଘୋରାଇଥିବା ଏଠି, ରାଜ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଧର୍ମ କେବେ ଅବନତ ହୁଏନାହିଁ।
ଅଶ୍ଵମେଧୋ ରାଜସୂଯଃ ପୌଣ୍ଡରୀକୋଽଥ ଗୋସଵଃ। ଇଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵଯା ମହାଯଜ୍ଞାବହଵୋଽନ୍ଯେ ସଦକ୍ଷିଣାଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ, ରାଜସୂୟ, ପୌଣ୍ଡରୀକ ଓ ଗୋସବ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଅନେକ ମହାୟଜ୍ଞ ଭୁରି ଦାନ ସହିତ, ତୁମେ କରିଛ।
ରାଜନ୍ପରୀତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଷମେଽକ୍ଷପରାଜଯେ। ପାର୍ଥ ମିତ୍ରାଣି ଚାସ୍ମାଂଶ୍ଚ ଵସୂନି ଚ ପରାଜିତଃ
ରାଜା, ଦୁର୍ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୁତରେ ହାରିବା ସମୟରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ତୁମ ମିତ୍ର, ଆମେ ଓ ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ।
ଋଜୋର୍ମୃଦୋର୍ବଦାନ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। କଥମକ୍ଷଵ୍ଯସନଜା ବୁଦ୍ଧିରାପତିତା ତଵ
ସିଧାସଳଖ, ମୃଦୁ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ତୁମେ, ଦ୍ୟୁତର ଦୁଃଖରୁ ଏପରି ଭାବ କିପରି ତୁମ ମନରେ ଆସିଲା?
ଅତୀଵ ମୋହ ଆଯାତି ମନଶ୍ ପରିଦୂଯତେ। ନିଶାମ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ପାର୍ଥ ତଵେଦମତିଦୁଃସହମ୍
ଏପରି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ହେ ପାର୍ଥ, ମୋ ମନ ଭଲ ଭାବରେ ବିକଳ ହୁଏ, ଏହା ଅତି ଦୁଃସହ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଶେ ଲୋକସ୍ତିଷ୍ଠତେ ନାତ୍ମନୋ ଯଥା
ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥିଲେ: ଏହି ଜଗତ ସ୍ୱୟଂ ନୁହେଁ, ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅଛି।
ଧାତୈଵ ଖଲୁ ଭୂତାନାଂ ସୁଖଦୁଃଖେ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ। ଦଦାତି ସର୍ଵମୀଶାନଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛୁକ୍ରମୁଚ୍ଚରନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ଦେବାରେ କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଭଗବାନ ଆରମ୍ଭରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଥା ଦାରୁମଯୀଂ ଯୋଷାଂ ନରୋ ଧୀରଃ ସମାହିତଃ। ଇଙ୍ଗ୍ଯତ୍ଯଙ୍ଗମଙ୍ଗାନି ତଥା ରାଜନ୍ନିମାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଚେତନ ଲୋକ ଦାରୁର ଗୁଡିକୁ ଚଳାଇଥାଏ, ସେପରି, ରାଜା, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ଚଳାଯାନ୍ତି।
ଆକାଶ ଇଵ ଭୂତାନି ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ଭାରତ। ଈଶ୍ଵରୋ ଵିଦଧାତୀହ କଲ୍ଯାଣଂ ଯଚ୍ଚ ପାପକମ୍
ଏପରି ଆକାଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ, ହେ ଭାରତ, ଭଗବାନ ଏଠି ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି।
ଶକୁନିସ୍ତନ୍ତୁବଦ୍ଧୋ ଵା ନୀଯତେଽଯମନୀଶ୍ଵରଃ। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ନାନ୍ଯେଷାମାତ୍ମନଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ତାଗ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ଏହି ଅଶକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚଳାଯାଏ; ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହି, ସେ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ।
ମଣିଃ ସୂତ୍ର ଇଵ ପ୍ରୋତୋ ନସ୍ଯୋତ ଇଵ ଗୋଵୃଷଃ। ଧାତୁରାଦେଶମନ୍ଵେତି ତନ୍ମଯୋ ହି ତଦର୍ପଣଃ
ଏକ ସୂତ୍ରରେ ଗଠିଥିବା ମଣି, କିମ୍ବା ଜୁଆରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଗୋରୁ ପରି, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅନୁସରେ; ସେ ଏହିଠାରୁ ତିଆରି ଓ ଏହିଠାରେ ଅର୍ପିତ।
ନାତ୍ମାଥୀନୋ ମନୁଷ୍ଯୋଽଯଂ କାଲଂ ଭଜତିଂ କଂଚନ। ସ୍ରୋତସୋ ମଧ୍ଯମାପନ୍ନଃ କୂଲଵୃକ୍ଷ ଇଵ ଚ୍ଯୁତଃ
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କୌଣସି ସମୟ ମିଳାଇପାରେନାହିଁ; ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗଛ ପରି, ସେ ପ୍ରବାହରେ ଭାସିଯାଏ।
ଅଜ୍ଞୋ ଜନ୍ତୁରନୀଶୋଽଯମାତ୍ମନଃ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ। ଈଶ୍ଵରପ୍ରେରିତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନରକମେଵ ଚ
ଏହି ଅଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଶକ୍ତ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଏ।
ଯଥା ଵାଯୋସ୍ତୃଣାଗ୍ରାଣି ଵଶଂ ଯାନ୍ତି ବଲୀଯସଃ। ଧାତୁରେଵଂ ଵଶଂ ଯାନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ଭାରତ
ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ଘାସର ତିନିକୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି, ଭାରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତ୍ରିଣାଗ୍ରାଣି ଧାତୁର ଅଧିନରେ ଯାଏ।
ଆର୍ଯେ କର୍ମଣି ଯୁଞ୍ଜାନଃ ପାପେ ଵା ପୁନରୀଶ୍ଵଃ। ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଭୂତାନି ଚରତେ ନ ଚାଯମିତି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଚଳିଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା ଯାଏନାହିଁ।
ହେତୁମାତ୍ରମିଦଂ ଧାତୁଃ ଶରୀରଂ କ୍ଷେତ୍ରସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଯେନ କାରଯତେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଫଲଂ ଵିଭୁଃ
ଏହି ଶରୀର, ଯାହାକୁ କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ, ଧାତୁର କାରଣ ମାତ୍ର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ମାଯାପ୍ରଭାଵୋଽଯମୀଶ୍ଵରେଣ ଯଥା କୃତଃ। ଯୋ ହନ୍ତି ଭୂତୈର୍ଭୂତାନି ମୋହଯିତ୍ଵାଽଽତ୍ମମାଯଯା
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁ ଭଳି ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯଥା ପରିଦୃଷ୍ଟାନି ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ। ଅନ୍ଯଥା ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ଵେଗା ଇଵ ନଭସ୍ଵତଃ
ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି, ଜଗତ ତାହା ପରି ନୁହେଁ; ପବନର ଗତି ପରି ଏହା ଅନ୍ୟ ଭଳି ଘଟେ।
ଅନ୍ଯଥୈଵ ହି ଵର୍ତନ୍ତେ ପୁରୁଷାସ୍ତାନି ତାନି ଚ। ଅନ୍ଯଥୈଵ ପ୍ରଭୁସ୍ତାନି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏକ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା ଅନ୍ୟ ଭଳି ଘଟେ; ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭଳି ତିଆରି କରନ୍ତି ଓ ବଦଳାନ୍ତି।
ଯଥା କାଷ୍ଠେନ ଵା କାଷ୍ଠମଶ୍ମାନଂ ଚାଶ୍ମନା ପୁନଃ। ଅଯସା ଚାପ୍ଯଯଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାନ୍ନିର୍ଵିଚେଷ୍ଟମଚେତନମ୍
ଯେପରି ଏକ କାଠ ଅନ୍ୟ କାଠକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ, ପଥର ପଥରକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ, ଲୋହା ଲୋହାକୁ କାଟିପାରେ—ଏମିତି ଏଗୁଡିକ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ।
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ପ୍ରପିତାମହଃ। ନିହନ୍ତି ଭୂତୈର୍ଭୂତାନି ଛଦ୍ମ କୃତ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏହିପରି, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ପ୍ରପିତାମହ ଭଗବାନ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖନ୍ତି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ସଂପ୍ରଯୋଜ୍ଯ ଵିଯୋଜ୍ଯାଯଂ କାମକାରକରଃ ପ୍ରଭୁଃ। କ୍ରୀଡତେ ଭଗଵାନ୍ଭୂତୈର୍ବାଲଃ କ୍ରୀଡନକୈରିଵ
ପ୍ରଭୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ଭଗବାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହ ଖେଳନ୍ତି, ଯେପରି ଶିଶୁ ଖେଳନା ସହ ଖେଳେ।
ନ ମାତୃପିତୃଵଦ୍ରାଜନ୍ଧାତା ଭୂତେଷୁ ଵର୍ତତେ। ରୋଷାଦିଵ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ।़ଯଂ ଯଥାଽଯମିତରୋ ଜନଃ
ରାଜା, ଧାତା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାତା ବା ପିତା ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ କ୍ରୋଧ ଆଦିରେ ଚଳିତ ନୁହେଁ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକ।
ଆର୍ଯାଞ୍ଶୀଲଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୀମତୋ ଵୃତ୍ତିକର୍ଶିତାନ୍। ଅନାର୍ଯାନ୍ସୁଖିନଶ୍ଚୈଵ ଵିହ୍ଵଲାନିଵ ଚିନ୍ତଯେ
ଉତ୍ତମ ଶୀଳବାନ୍ ଓ ନିଜକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖି, ଅନାର୍ୟ ଲୋକମାନେ ସୁଖରେ ରହୁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି।
ତଵେମାମାପଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୃଦ୍ଧିଂ ଚ ସୁଯୋଧନେ। ଧାତାରଂ ଗର୍ହଯେ ପାର୍ଥ ଵିଷମଂ ଯୋଽନୁପଶ୍ଯତି
ତୁମର ଦୁଃଖ ଓ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖୁଥିବା ଧାତାକୁ, ପାର୍ଥ, ମୁଁ ଦୂଷଣ କରେ।
ଆର୍ଯଶାସ୍ତ୍ରାତିଗେ କ୍ରୂରେ ଲୁବ୍ଧେ ଧର୍ମାପଚାଯିନି। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେ ଶ୍ରିଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଧାତା କିଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଉତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁଥିବା, କ୍ରୂର, ଲୋଭୀ ଓ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ଧାତା ଶ୍ରୀ ଦେଇ, କଣ ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି?
କର୍ମଚେତ୍କୃତମନ୍ଵେତି କର୍ତାରଂ ନାନ୍ଯମୃଚ୍ଛତି। କର୍ମଣା ତେନ ପାପେନ ଲିପ୍ଯତେ ନୂନମୀଶ୍ଵରଃ
ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରେ ଓ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ ସେହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ।
ଅଥ କର୍ମକୃତଂ ପାପଂ ନ ଚେତ୍କର୍ତାରମୃଚ୍ଛତି। କାରଣଂ ବଲମେଵେହ ଜନାଞ୍ଶୋଚାମି ଦୁର୍ବଲାନ୍
ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ କର୍ତ୍ତାକୁ ଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ କାରଣ କେବଳ ଶକ୍ତି; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳମାନେକୁ ଦୟା କରେ।
ଵଲ୍ଗୁ ଚିତ୍ରପଦଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଯାଜ୍ଞସେନି ତ୍ଵଯା ଵଚଃ। ଉକ୍ତଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତମସ୍ମାଭିର୍ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରଭାଷସେ
ଯଜ୍ଞସେନୀ, ତୁମେ ମଧୁର, ରଙ୍ଗିନ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଶବ୍ଦ କହିଛ; ଆମେ ଏହା ଶୁଣିଛୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନାସ୍ତିକ ଭଳି କଥା କହୁଛ।
ନାହଂ ଧର୍ମଫଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ରାଜପୁତ୍ରି ଚରାମ୍ଭୁତ। ଦଦାମି ଦେଯମିତ୍ଯେଵ ଯଜେ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତ୍ଯୁତ
ରାଜକୁମାରୀ, ମୁଁ ଧର୍ମର ଫଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନି; ଦେବା ଦରକାର, ତେଣୁ ଦେଇଥାଏ; ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦରକାର, ତେଣୁ କରିଥାଏ।