ସୋମଦତ୍ତୋ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପିତାମହଶ୍ଚ ନୋ ଵ୍ଯାସଃ ଶମଂ ଵଦତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସୋମଦତ୍ତ, ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଆମ ପିତାମହ ବ୍ୟାସ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତି ବିଷୟରେ କହନ୍ତି।
ଏତୈର୍ହି ରାଜା ନିଯତଂ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ଶମଂ ପ୍ରତି। ରାଜ୍ଯଂ ଦାତେତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚେଲ୍ଲୋଭାନ୍ନଶିଷ୍ଯତି
ଏମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିବେ, ତେଣୁ ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜା ଆମକୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେବେ। ନହେଲେ, ଲୋଭ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ଦେବ।
କାଲୋଽଯଂ ଦାରୁଣଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭରତାନାମଭୂତଯେ। ନିଶ୍ଚିତଂ ମେ ସଦୈଵୈତତ୍ପୁରସ୍ତାଦପି ଭାମିତି
ଏହି କଠିନ ସମୟ ଭାରତମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛି। ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିଥିଲି।
ସୁଯୋଧନୋ ନାର୍ହତୀତି କ୍ଷମା ମାମେଵ ଵିନ୍ଦତି। ଅର୍ହସ୍ତତ୍ରାହମିତ୍ଯେଵଂ ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ଵିନ୍ଦତେ କ୍ଷମା
ସୁୟୋଧନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କ୍ଷମା ମୋତେ ଆସିଛି। ଏଠି ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହିଭଳି ଭାବି କ୍ଷମା ମୋତେ ଆସିଛି।
ଏତଦାତ୍ମଵତାଂ ଵୃତ୍ତମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। କ୍ଷମା ଚୈଵାନୃଶଂସ୍ଯଂ ଚ ତତ୍କର୍ତାଽସ୍ମ୍ଯହମଞ୍ଜସା
ଏହା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ, ଏହି ହେଉଛି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। କ୍ଷମା ଏବଂ ଦୟା—ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ମୁଁ କରୁଛି।
ନମୋ ଧାତ୍ରେ ଵିଧାତ୍ରେ ଚ ଯୌ ମୋହଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତଵ। ପିତୃପୈତାମହେ ରାଜ୍ଯେ ଵୋଢଵ୍ଯେ ତେଽନ୍ଯଥା ମତିଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଉପରେ ମୋହ ଦେଇଥିଲେ। ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିଲା।
[କର୍ମଭିଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ଲୋକୋ ଗତ୍ଯାଂଗତ୍ଯାଂ ପୃଥଗ୍ଵିଧଃ। ତସ୍ମାତ୍କର୍ମାଣି ନିତ୍ଯାନି ଲୋଭାନ୍ମୋକ୍ଷଂ ଯିଯାସତି ।]
କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ନିର୍ମିତ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ଓ ବାଧା ରହିଛି। ତେଣୁ ସବୁବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥାଏ।
ନେହ ଧର୍ମାନୃଶଂସ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ନ କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ନାର୍ଜଵେନ ଚ। ପୁରୁଷଃ ଶ୍ରିଯମାପ୍ନୋତି ନ ଘୃଣିତ୍ଵେନ କର୍ହିଚିତ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମ, ଦୟା, କ୍ଷମା କିମ୍ବା ସତ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା କେହି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଦୟା ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵାଂ ଚେଦ୍ଵ୍ଯସନମଭ୍ଯାଗାଦିଦଂ ଭାରତ ଦୁଃସହମ୍। ସ ତ୍ଵଂ ନାର୍ହସି ନାପୀମେ ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ମହୌଜସଃ
ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଯଦି ତୁମେ ଉପରେ ଆସିଛି, ଭାରତ, ତେବେ ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଏବଂ ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ନ ହି ତେଽଧ୍ଯଗମଞ୍ଜାତୁ ତଦାନୀଂ ନାଦ୍ଯ ଭାରତ। ଧର୍ମାତ୍ପ୍ରିଯତରଂ କିଂଚିଦପି ଚେଜ୍ଜୀଵିତାଦପି
ଭାରତ, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଏବେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଠାରୁ ଧର୍ମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବି ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିନାହାଁ।
ଧର୍ମାର୍ଥମେଵ ତେ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ତେ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗୁରଵଶ୍ଚୈଵ ଜାନନ୍ତ୍ଯପି ଚ ଦେଵତାଃ
ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ତୁମର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଡ଼ମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି।
ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଚୋଭୌ ମାଦ୍ରେଯୌ ଚ ମଯା ସହ। ତ୍ଯଜେସ୍ତ୍ଵମିତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ତୁ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜେଃ
ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ମୁଁ—ମୋର ମନେ ହୁଏ ତୁମେ ଆମକୁ ଛାଡିପାର, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡିବ ନାହଁ।
ରାଜାନଂ ଧର୍ମଗୋପ୍ତାରଂ ଧର୍ମୋ ରକ୍ଷତି ରକ୍ଷିତଃ। ଇତି ମେ ଶ୍ରୁତମାର୍ଯାଣାଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ମନ୍ଯେ ନ ରକ୍ଷତି
ରାଜା ଯେଉଁଠି ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠି ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଏହି କଥା ମୁଁ ମହାନ୍ଭାବମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଭାବେ ତୁମକୁ ଏହା ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ଯାନ୍ହି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନିତ୍ଯଦା ଧର୍ମ ଏଵ ତେ। ବୁଦ୍ଧିଃ ସତତମନ୍ଵେତି ଛାଯେଵଂ ପୁରୁଷଂ ନିଜା
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଛାଡି ତୁମର ମନ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ, ଯେପରି ଛାୟା ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ଅନୁସରେ।
ନାଵମଂସ୍ଥା ହି ସଦୃଶାନ୍ନାଵରାଞ୍ଶ୍ରେଯସଃ କୁତଃ। ଅଵାପ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ନ ତେ ଶୃଙ୍ଗମଵର୍ଧତ
ତୁମେ କେବେ ତୁମ ସମାନ କିମ୍ବା ତୁମଠାରୁ କମ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିନାହଁ। ତେଣୁ, ଅଧିକ ମେହନତ କରିବାର କଥା କେମିତି ଆସିପାରିବ? ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମିଳିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଗର୍ବ କେବେ ବଢିନାହଁ।
ସ୍ଵାହାକାରୈଃ ସ୍ଵଧାଭିଶ୍ଚ ପୂଜାଭିରପି ଚ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଦେଵତାଶ୍ଚ ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ସତତଂ ପାର୍ଥ ସେଵସେ
ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ସଦା ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତେ ସତତଂ ପାର୍ଥ ତର୍ପିତାଃ। ଯତଯୋ ମୋକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ଭାରତ
ହେ ପାର୍ଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତ, ସଦା ତୁମଠାରୁ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଭୁଞ୍ଜତେ ରୁକ୍ମପାତ୍ରୀଭିର୍ଯତ୍ରାହଂ ପରିଚାରିକା। ଆରଣ୍ଯକେଭ୍ଯୋ ଵନ୍ଯାନି ଭୋଜନାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛସି। ନାଦେଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତେ ଗୃହେ କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେମାନେ ସୁନା ଥାଳରେ ଖାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସେବାକାରୀ। ତୁମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛ। ତୁମ ଘରେ, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦିଦଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାନ୍ତେ ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଦୀଯତେ। ତଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଽତିଥିଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯୋରାଜଞ୍ଶିଷ୍ଟେନଜୀଵସି
ବୈଶ୍ୱଦେବ ପୂଜାର ଶେଷରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଅନ୍ନ ଅତିଥି ଓ କର୍ମଚାରୀମାନେଙ୍କୁ ବଣ୍ଟି ଦେଉଛ, ରାଜା, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଉପରେ ତୁମେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛ।
ଇଷ୍ଟଯଃ ପଶୁବନ୍ଧାଶ୍ଚ କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଶ୍ଚ ଯେ। ଵର୍ତନ୍ତେ ପାକଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ସଦା ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ତେଽନଘ
ଇଷ୍ଟି, ପଶୁବନ୍ଧ, ଇଚ୍ଛା ଓ ବିଶେଷ କାରଣରେ କରାଯାଉଥିବା ଯଜ୍ଞ, ପାକଯଜ୍ଞ ଓ ସଦା ଯଜ୍ଞ, ହେ ନିର୍ମଳ, ସବୁ ତୁମେ ସଦା ଚାଲୁ ରଖିଛ।
ଅସ୍ମିନ୍ନପି ମହାରଣ୍ଯେ ଵିଜନେ ଦସ୍ଯୁସେଵିତେ। ରାଷ୍ଟ୍ରାଦପେତ୍ଯ ଵସତୋ ଧର୍ମସ୍ତେ ନାଵସୀଦତି
ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଜନଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଚୋରମାନେ ଘୋରାଇଥିବା ଏଠି, ରାଜ୍ୟରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଧର୍ମ କେବେ ଅବନତ ହୁଏନାହିଁ।
ଅଶ୍ଵମେଧୋ ରାଜସୂଯଃ ପୌଣ୍ଡରୀକୋଽଥ ଗୋସଵଃ। ଇଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵଯା ମହାଯଜ୍ଞାବହଵୋଽନ୍ଯେ ସଦକ୍ଷିଣାଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ, ରାଜସୂୟ, ପୌଣ୍ଡରୀକ ଓ ଗୋସବ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ଅନେକ ମହାୟଜ୍ଞ ଭୁରି ଦାନ ସହିତ, ତୁମେ କରିଛ।
ରାଜନ୍ପରୀତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଷମେଽକ୍ଷପରାଜଯେ। ପାର୍ଥ ମିତ୍ରାଣି ଚାସ୍ମାଂଶ୍ଚ ଵସୂନି ଚ ପରାଜିତଃ
ରାଜା, ଦୁର୍ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୁତରେ ହାରିବା ସମୟରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ତୁମ ମିତ୍ର, ଆମେ ଓ ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ।
ଋଜୋର୍ମୃଦୋର୍ବଦାନ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। କଥମକ୍ଷଵ୍ଯସନଜା ବୁଦ୍ଧିରାପତିତା ତଵ
ସିଧାସଳଖ, ମୃଦୁ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ତୁମେ, ଦ୍ୟୁତର ଦୁଃଖରୁ ଏପରି ଭାବ କିପରି ତୁମ ମନରେ ଆସିଲା?
ଅତୀଵ ମୋହ ଆଯାତି ମନଶ୍ ପରିଦୂଯତେ। ନିଶାମ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ପାର୍ଥ ତଵେଦମତିଦୁଃସହମ୍
ଏପରି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ହେ ପାର୍ଥ, ମୋ ମନ ଭଲ ଭାବରେ ବିକଳ ହୁଏ, ଏହା ଅତି ଦୁଃସହ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଶେ ଲୋକସ୍ତିଷ୍ଠତେ ନାତ୍ମନୋ ଯଥା
ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥିଲେ: ଏହି ଜଗତ ସ୍ୱୟଂ ନୁହେଁ, ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅଛି।
ଧାତୈଵ ଖଲୁ ଭୂତାନାଂ ସୁଖଦୁଃଖେ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ। ଦଦାତି ସର୍ଵମୀଶାନଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛୁକ୍ରମୁଚ୍ଚରନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ଦେବାରେ କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଭଗବାନ ଆରମ୍ଭରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଥା ଦାରୁମଯୀଂ ଯୋଷାଂ ନରୋ ଧୀରଃ ସମାହିତଃ। ଇଙ୍ଗ୍ଯତ୍ଯଙ୍ଗମଙ୍ଗାନି ତଥା ରାଜନ୍ନିମାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଚେତନ ଲୋକ ଦାରୁର ଗୁଡିକୁ ଚଳାଇଥାଏ, ସେପରି, ରାଜା, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ଚଳାଯାନ୍ତି।
ଆକାଶ ଇଵ ଭୂତାନି ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ଭାରତ। ଈଶ୍ଵରୋ ଵିଦଧାତୀହ କଲ୍ଯାଣଂ ଯଚ୍ଚ ପାପକମ୍
ଏପରି ଆକାଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ, ହେ ଭାରତ, ଭଗବାନ ଏଠି ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି।
ଶକୁନିସ୍ତନ୍ତୁବଦ୍ଧୋ ଵା ନୀଯତେଽଯମନୀଶ୍ଵରଃ। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ନାନ୍ଯେଷାମାତ୍ମନଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ତାଗ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ଏହି ଅଶକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚଳାଯାଏ; ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହି, ସେ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ।