ଉକ୍ତଂ ନାମ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନହମ୍। ଯଥା ତୁ ଜାତୋ ହ୍ଯାସ୍ତୀକ ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସୌତିଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠିକି କଥା କହାଯାଇଥିଲା, ସେସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। କିନ୍ତୁ ଆସ୍ତୀକ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା। ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସୌତି ପୁରାତନ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ କହିଲେ।
ସଂଦିଶ୍ଯ ପନ୍ନଗାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵାସୁକିଃ ସୁସମାହିତଃ। ସ୍ଵସାରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତଦା ଜରତ୍କାରୁମୃଷିଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ବାସୁକି ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଜରତ୍କାରୁ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ଅଥ କାଲସ୍ଯ ମହତଃ ସ ମୁନିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ତପସ୍ଯଭିରତୋ ଧୀମାନ୍ସ ଦାରାନ୍ନାଭ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷତ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ମହାମୁନି ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ତୂର୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତପସି ପ୍ରସକ୍ତଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵାନ୍ଵୀତଭଯଃ କୃତାତ୍ମା। ଚଚାର ସର୍ଵାଂ ପୃଥିଵୀଂ ମହାତ୍ମା ନ ଚାପି ଦାରାନ୍ମନସାଧ୍ଯକାଙ୍କ୍ଷତ୍
ଯିଏ ନିଜ ଶୁକ୍ରକୁ ଉପରକୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟହୀନ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁରିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଽପରସ୍ମିନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦେଵ ତୁ। ପରିକ୍ଷିନ୍ନାମ ରାଜାସୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍କୌରଵଵଂଶଜଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟରେ, କୌରବ ବଂଶର ଏକ ରାଜା, ନାମ ପରୀକ୍ଷିତ, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଯଥା ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାବାହୁର୍ଧନୁର୍ଧରଵରୋ ଯୁଧି। ବଭୂଵ ମୃଗଯାଶୀଲଃ ପୁରାସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ
ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ପାଣ୍ଡୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ପୂର୍ବେ ଶିକାରକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତଥା ଵିଖ୍ଯାତଵାଁଲ୍ଲୋକେ ପରୀକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁଜଃ।' ମୃଗାନ୍ଵିଧ୍ଯନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ତରକ୍ଷୂନ୍ମହିଷାଂସ୍ତଥା। ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଵନ୍ଯାଂଶ୍ଚଚାର ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏଭଳି, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରୀକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ, ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେ ହରିଣ, ବନଶୁକର, ବାଘ, ମହିଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଶିକାର କରି, ପୃଥିବୀ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ କଦାଚିନ୍ମୃଗଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣେନାନତପର୍ଵଣା। ପୃଷ୍ଠତୋ ଧନୁରାଦାଯ ସସାର ଗହନେ ଵନେ
ଏକଥର, ସେ ଏକ ହରିଣକୁ କଣ୍ଟା ନଥିବା ତୀରରେ ଘାତ କରି, ଧନୁଷ ନେଇ ତାହାକୁ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଯଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଯଜ୍ଞମୃଗଂ ଦିଵି। ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛଦ୍ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ପର୍ଯନ୍ଵେଷ୍ଟୁମିତସ୍ତତଃ
ଯେପରି ପୂଜ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞପଶୁକୁ ଘାତ କରି, ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ ଚାରିପଟେ ଖୋଜିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ କଲେ।
ନ ହି ତେନ ମୃଗୋ ଵିଦ୍ଧୋ ଜୀଵନ୍ଗଚ୍ଛତି ଵୈ ଵନେ। ପୂର୍ଵରୂପଂ ତୁ ତତ୍ତୂର୍ଣଂ ତସ୍ଯାସୀତ୍ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରତି
କିନ୍ତୁ ଘାତ ହୋଇଥିବା ହରିଣଟି ଜଙ୍ଗଲରେ ମରିଲା ନାହିଁ; ତାହାର ପୂର୍ବ ରୂପ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପରିକ୍ଷିତୋ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଧୋ ଯନ୍ନଷ୍ଟଵାନ୍ମୃଗଃ। ଦୂରଂ ଚାପହୃତସ୍ତେନ ମୃଗେଣ ସ ମହୀପତିଃ
ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ତୀରରେ ଘାତ ହୋଇଥିବା ହରିଣଟି ପଳାଇଗଲା ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା; ଏଭଳି ରାଜା ସେହି ପଶୁଟି ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ପିପାସାର୍ତ ଆସସାଦ ମୁନିଂ ଵନେ। ଗଵାଂ ପ୍ରଚାରେଷ୍ଵାସୀନଂ ଵତ୍ସାନାଂ ମୁଖନିଃସୃତମ୍
ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗାଈମାନେ ଚରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ବଛାମାନେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ଚୁସୁଥିଲେ।
ଭୂଯିଷ୍ଠମୁପଯୁଞ୍ଜାନଂ ଫେନମାପିବତାଂ ପଯଃ। ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ସ ରାଜା ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ସେ ମୁନି ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଦୁଧର ଫେନ ପିଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଧାଇଗଲେ—
ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତଂ ମୁନିଂ କ୍ଷୁଚ୍ଛ୍ରମାନ୍ଵିତଃ। ଭୋଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନହଂ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁଜଃ
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ।'
ମଯା ଵିଦ୍ଧୋ ମୃଗୋ ନଷ୍ଟଃ କଚ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି। ସ ମୁନିସ୍ତଂ ତୁ ନୋଵାଚ କିଂଚିନ୍ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
'ମୋ ତୀରରେ ଘାତ ହୋଇଥିବା ହରିଣଟି ପଳାଇଗଲା; ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖିଛ କି?' କିନ୍ତୁ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ମୃତଂ ସର୍ପଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ସମାସଜତ୍। ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସ ଚୈନଂ ସମୁପୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ ସାପଟିକୁ ଧନୁଷର ଟିପ୍ ପକାଇ ଉଠାଇ, ମୁନିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନ ସ କିଂଚିଦୁଵାଚୈନଂ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଭମ୍। ସ ରାଜା କ୍ରୋଧମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଂ ତଥାଗତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗାମ ନଗରମୃଷିସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ତଥୈଵ ସଃ
ମୁନି ସେଠାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ନୁହେଁ। ରାଜା ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଘଟିଥିବା କଥାରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମୁନି ତଥାବତ୍ ରହିଲେ।
ନ ହି ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲଂ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ମହାମୁନିଃ। ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଂ ଭୂପଂ ସମାକ୍ଷିପ୍ତୋଽପ୍ଯଧର୍ଷଯତ୍
ସେ ମହାମୁନି, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନ ହି ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଥା ଧର୍ମପରାଯଣମ୍। ଜାନାତି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ ଏନମଧର୍ଷଯତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଜା ସତ୍ୟରେ ଏତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିଠାରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
ତରୁଣସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ତିଗ୍ମତେଜା ମହାତପାଃ। ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମ ମହାକ୍ରୋଧୋ ଦୁଷ୍ପସାଦୋମହାଵ୍ରତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅତି ଯୁବକ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାଶୀଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶୃଙ୍ଗୀ, ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧୀ, ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ।
ସ ଦେଵଂ ପରମାସୀନଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତସ୍ଥେ ଵୈ କାଲେ କାଲେ ସୁଂସଯତଃ
ସେ ସମୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଯାଉଥିଲେ।
ସତେନ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗୃହମେଯିଵାନ୍। ସଖ୍ଯୋକ୍ତଃ କ୍ରୀଡମାନେନ ସ ତତ୍ର ହସତା କିଲ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଖେଳୁଥିବା ଏବଂ ହସୁଥିବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସଂରମ୍ଭାତ୍କୋପନୋଽତୀଵ ଵିଷକଲ୍ପୋ ମୁନେଃ ସୁତଃ। ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପିତରଂ ତସ୍ଯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋଷମାହରତ୍। ଋଷିପୁତ୍ରେଣ ନର୍ମାର୍ଥେ କୃଶେନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ଶୃଙ୍ଗୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମନରେ ବିଷ ଭରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଶଙ୍କ ଠାରୁ ତାଙ୍କ ପିତା ବିଷୟରେ ମଜାକ ଶୁଣି ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତେଜସ୍ଵିନସ୍ତଵ ପିତା ତଥୈଵ ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ଶଵଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଵହତି ମା ଶୃଙ୍ଗିନ୍ଗର୍ଵିତୋ ଭଵ
ତୋର ପିତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଏକ ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହିଥିରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୃଙ୍ଗୀ।
ଵ୍ଯାହରତ୍ସ୍ଵୃଷିପୁତ୍ରେଷୁ ମା ସ୍ମ କିଂଚିଦ୍ଵଚୋ ଵଦ। ଅସ୍ମଦ୍ଵିଧେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ସୁ ତପସ୍ଵିଷୁ
ମୁନିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମପରି ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
କ୍ଵ ତେ ପୁରୁଷମାନିତ୍ଵଂ କ୍ଵ ତେ ଵାଚସ୍ତଥାଵିଧାଃ। ଦର୍ପଜାଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଶଵଧରଂ ତଥା
ତୋର ପୁରୁଷତ୍ୱ କେଉଁଠି? ଏମିତି ଗର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କଥା କେଉଁଠି? ଯେଉଁଠି ତୁମେ ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ଏକ ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଥିବା ଦେଖୁଛ।
ପିତ୍ରା ଚ ତଵ ତତ୍କର୍ମ ନାନୁରୂପମିଵାତ୍ମନଃ। କୃତଂ ମୁନିଜନଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନାହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ତୋର ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଶୃଙ୍ଗୀ କୋପସମନ୍ଵିତଃ। ମୃତଧାରଂ ଗୁରୁଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯତ ମନ୍ଯୁନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ ଶୃଙ୍ଗୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଗୁରୁ ପିତା ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଗଲା।
ସ ତ କୃଶମକ୍ଷିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୂନୃତାଂ ଵାଚମୁତ୍ସୃଜନ୍। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ତଂ କଥଂ ତାତଃ `ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ସେ କୃଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟ କଥା କହି, ପଚାରିଲେ: 'କିପରି, ପିତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା—'
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦଵେମତୋଷଯତ୍। ଵନ୍ଯାନ୍ନଭୋଜୀ ସତତଂ ମୁନିର୍ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ। ଏଵଂଭୂତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ' ସ ମେଽଦ୍ଯ ମୃତଧାରକଃ
ଯିଏ ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସଦା ଅରଣ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ମୌନବ୍ରତ ରେହିଥିଲେ, ଏମିତି ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଆଜି ମୃତଦେହ ବହନ କରୁଛନ୍ତି।