ଯୋ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ପାଂଶ୍ଚୈକରଥୋଽଜଯତ୍। ତଂ ତେ ଵନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଏକ ରଥରେ ବସି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଯୋ ଯାନୈରଦ୍ଭୁତାକାରୈର୍ହଯୈର୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସଂଵୃତଃ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିତ୍ତାନ୍ଯାଦତ୍ତ ପାର୍ଥିଵେଭ୍ଯଃ ପରଂତପ
ଯିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ଯାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ରାଜାମାନଙ୍କର ଧନ ଦଳିଥିଲେ—
କ୍ଷିପତ୍ଯେକେନ ଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ତଂ ତେ ଵନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଏକ ହାତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଶତ-ଶତ ବାଣ ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଶ୍ଯାମଂ ବୃହନ୍ତଂ ତରୁଣଂ ଚର୍ମିଣାମୁତ୍ତମଂ ରଣେ। ନକୁଲଂ ତେ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ, ଯୁବକ ଓ ଚର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ନକୁଳଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଦର୍ଶନୀଯଂ ଚ ଶୂରଂ ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସହଦେଵଂ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାତ୍କ୍ଷମସି ପାର୍ଥିଵ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ପ୍ରବଳ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ସହଦେବଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ସହିଯାଉଛ?
ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଦୁଃଖିତାଵୁଭୌ। ଅଦୁଃଖାର୍ହୌ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ପାଣ୍ଡୋର୍ମହାତ୍ମନଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଭଗିନୀଂ ଵୀରପତ୍ନୀମନୁଵ୍ରତାମ୍। ମାଂ ଵୈ ଵନଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାତ୍କ୍ଷମସି ପାର୍ଥିଵ
ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମହାନ ପୁଅଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବୀରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହା ସହିଯାଉଛ ?
ନୂନଂ ଚ ତଵ ନୈଵାସ୍ତି ମନ୍ଯୁର୍ଭରତସତ୍ତମ। ଯତ୍ତେ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ମାଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଵ୍ଯଥତେ ମନଃ
ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କିଛି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ମୋତେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ କିଛି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ ।
ନ ନିର୍ମନ୍ଯୁଃକ୍ଷତ୍ରିଯୋଽସ୍ତି ଲୋକେ ନିର୍ଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତଦଦ୍ଯ ତ୍ଵଯି ପଶ୍ଯାମି କ୍ଷତ୍ରିଯେ ଵିପରୀତଵତ୍
ଏହି ସଂସାରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ କ୍ରୋଧ ଛାଡି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ ଏହାର ବିପରୀତ ଦେଖୁଛି ।
ଯୋ ନ ଦର୍ଶଯତେ ତେଜଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କାଲ ଆଗତେ। ସର୍ଵଭୂତାନି ତଂ ପାର୍ଥ ସଦା ପରିଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେଉଁଠି ସଦା ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ତତ୍ତ୍ଵଯା ନ କ୍ଷମା କାର୍ଯା ଶତ୍ରୂନ୍ପ୍ରତି କଥଂଚନ। ତେଜସୈଵ ହି ତେ ଶକ୍ଯା ନିହନ୍ତୁଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ବି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ - ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତଥୈଵ ଯଃ କ୍ଷମାକାଲେ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନୋପଶାମ୍ଯତି। ଅପ୍ରିଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସୋମୁତ୍ରେହ ଚ ନଶ୍ଯତି
ଏହିପରି ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷମାର ସମୟରେ ଆପଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି - ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳିଙ୍କ ସଂବାଦ ।
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଧର୍ମାଣାମାଗତାଗମମ୍। ବଲିଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦୈତ୍ଯେନଦ୍ରଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ
ବଳି, ଯିଏ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧର୍ମର ଅନୁସୂତି ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପିତା, ଦାନବପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
କ୍ଷମା ସ୍ଵିଚ୍ଛ୍ରେଯସୀ ତାତ ଉତାହୋ ତେଜ ଇତ୍ଯୁତ। ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ତାତ ଯଥାଵଦ୍ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତେ
ପିତା, କ୍ଷମା ଭଲ କି ଶକ୍ତି ଭଲ ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର, ଦୟାକରି ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହ ।
ଶ୍ରେଯୋ ଯଦତ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରୂହି ମେ ତଦସଂଶଯମ୍। କରିଷ୍ଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵଦନୁଶାସନମ୍
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏଠାରେ କଣ ଭଲ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ କହ । ତୁମେ ଯାହା ଶିଖାଅଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି ।
ତସ୍ମୈ ପ୍ରୋଵାଚ ତତ୍ସର୍ଵମେଵଂ ପୃଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ। ସର୍ଵନିଶ୍ଚଯଵିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଂଶଯଂ ପରିପୃଚ୍ଛତେ
ଏପରି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣିଥିବା ସେ ପିତାମହ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବଳିଙ୍କୁ କହିଦେଲେ ।
ନ ଶ୍ରେଯଃ ସତତଂ ତେଜୋ ନ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯସୀ କ୍ଷମା। ଇତି ତାତ ଵିଜାନୀହି ଦ୍ଵଯମେତଦସଂଶଯମ୍
ନ ଶକ୍ତି ସବୁବେଳେ ଭଲ, ନ କ୍ଷମା ସବୁବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ଦୁଇଟି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପୁଅ, ଏହା ଜାଣିରଖ ।
ଯୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷମତେ ତାତ ବହୂନ୍ଦୋଷାନ୍ସ ଵିନ୍ଦତି। ଭୃତ୍ଯାଃ ପରିଭଵନ୍ତ୍ଯେନମୁଦାସୀନାସ୍ତଥାଽରଯଃ
ଯେ ଲୋକ ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା କରେ, ସେ ବହୁତ ଦୋଷରେ ପଡ଼େ; ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ଅପରିଚିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାପ୍ଯସ୍ ନ ନମନ୍ତେ କଦାଚନ। ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷମା ତାତ ପଣ୍ଡିତୈରପି ଵର୍ଜିତା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କେବେ ବି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ, ପୁଅ, ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଅଵଜ୍ଞାଯ ହିତଂ ଭୃତ୍ଯା ଭଜନ୍ତେ ବହୁଦୋଷତାମ୍। ଆଦାତୁଂ ଚାସ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେଽଲ୍ପଚେତସଃ
ମାଲିକଙ୍କ ଉପକାରକୁ ଅବହେଳା କରି, ଦାସମାନେ ବହୁତ ଦୋଷ କରନ୍ତି; ଅବିବେକୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।
ଯାନଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଲଂକାରାଞ୍ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ। ଭୋଜନାନ୍ଯଥ ପାନାନି ସର୍ଵୋପକରଣାନି ଚ
ଗାଡ଼ି, ପୋଷାକ, ଗହନା, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ବସିବା ଆସନ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ,
ଆଦଦୀରନ୍ନଧିକୃତା ଯଥାକାମମଚେତସଃ। ପ୍ରଦିଷ୍ଟାନି ଚ ଦେଯାନି ନ ଦଦ୍ଯୁର୍ଭର୍ତୃଶାସନାତ୍
ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅବିବେକୀମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହା ସବୁ ନେଇନେଇଥାନ୍ତି; ଯାହା ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥାଏ, ମାଲିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଦେଇନଥାନ୍ତି ।
ନ ଚୈନଂ ଭର୍ତୃପୂଜାଭିଃ ପୂଜଯନ୍ତି କଦାଚନ। ଅଵ୍ରଜ୍ଞାନଂ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ମରଣାଦପି ଗର୍ହିତମ୍
ଏମିତି ଲୋକମାନେ କେବେ ବି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦରକାର ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି; କାରଣ ଏହି ସଂସାରରେ ଅବହେଳାକୁ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ ନିନ୍ଦାନୀୟ ମନାଯାଏ ।
କ୍ଷମିଣଂ ତାଦୃଶଂ ତାଂତ ବ୍ରୁଵନ୍ତି କଟୁକାନ୍ଯପି। ପ୍ରେଷ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୋଦାସୀନଵୃତ୍ତଯଃ
ଏହିପରି ଦୟାଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦାସ, ପୁଅ ଓ ସେବକମାନେ ଅନାସ୍ଥାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହିଦିଅନ୍ତି।
ଅପ୍ଯସ୍ଯ ଦାରାନିଚ୍ଛନ୍ତି ପରିଭୂଯ କ୍ଷମାଵତଃ। ଦାରାଶ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଯଥାକାମମଚେତସଃ
ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରି ଅନାଦର କରନ୍ତି; ସେ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାଲନ୍ତି, କୌଣସି ଅଟକା ନଥାଏ।
ତଥା ଚ ନିତ୍ଯମୁଦିତା ଯଦି ନାଲ୍ପମପୀଶ୍ଵରାତ୍। `ଅକୃତୋପଦ୍ରଵଃ କଶ୍ଚିନ୍ମହାନପି ନ ପୂଜ୍ଯତେ
ଯଦିଓ ସେ ସଦା ହସୁଥିବା ଓ କୌଣସି ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରିନଥିବା, ଏକ ମହାନ ଲୋକ ତାଙ୍କର ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇନାହାନ୍ତି।
ପୂଜଯନ୍ତି ନରା ନାଗାନ୍ନ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ନାମଘାତିନମ୍ ।।' ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଦୋଷାଃ କ୍ଷମାଵତାମ୍
ଲୋକେ ସାପକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସାପ ମାରିଥିବା ଗରୁଡକୁ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଦୟାଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷ ସଦା ଘେରି ରହିଥାଏ।
ଅଥ ଵୈରୋଚନେ ଦୋଷାନିମାନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷମାଂଵତାମ୍ ।। ଅଥ ଵୈରୋଚନେ ଦୋଷାନିମାନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷମାଵତାମ୍
ଏବେ, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ଅଧିକ କ୍ଷମା ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦୋଷଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ଅସ୍ଥାନେ ଯଦି ଵା ସ୍ଥାନେ ସତତଂ ରଜସାଵୃତଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡାନ୍ପ୍ରଣଯତି ଵିଵିଧାନ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ଯେଉଁ ଲୋକ ସଦା ରାଗରେ ଆବୃତ ଥାନ୍ତି, ସେ ଯଥାଯଥି ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି।