ଯତ୍ତେ ଭ୍ରାତୄନ୍ମହାରାଜ ଯୁଵାନୋ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ। ଅଭୋଜଯନ୍ତ ମୃଷ୍ଟାନ୍ନୈଃ ସୂଦାଃ ପରମସଂସ୍କୃତୈଃ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ଯୁବକ ଭାଇମାନେ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାନ୍ଧୁଆମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପକାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ ।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵିନଃ। ଅଦୁଃଖାର୍ହାନ୍ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନୋପଶାମ୍ଯତି ମେ ମନଃ
ଏବେ ମୁଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ଜଙ୍ଗଲର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଦେଖୁଛି; ଏମିତି ଦୁଃଖ ପାଇବାକୁ ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ ।
ଭୀମସେନମିମଂ ଚାପି ଦୁଃଖିତଂ ଵନଵାସିନମ୍। ଧ୍ଯାଯତଃ କିଂ ନ ମନ୍ଯୁସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ଵିଵର୍ଧତେ
ଏହି ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅଛିବା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମର ମନ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମୟ ଆସିଲେ ତାହା ବଢ଼ିନଥାଏ କାହିଁକି?
ଭୀମସେନଂ ହି କର୍ମାଣି ସ୍ଵଯଂ କୁର୍ଵାଣମଚ୍ଯୁତମ୍। ସୁଖାର୍ହଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ନୁପେକ୍ଷସେ
ଯିଏ ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ଭୀମସେନ ନିଜେ କାମ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି; ଏହା ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ?
ସତ୍କୃତଂ ଵିଵିଧୈର୍ଯାନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈସ୍ତଥା। ତଂ ତେ ଵନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଯାନ ଓ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଏବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଅଯଂ କୁରୂନ୍ରଣେ ସର୍ଵାନ୍ହନ୍ତୁମୁତ୍ସହତେ ପ୍ରଭୁଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଂସ୍ତୁ ସହତେଽଯଂ ଵୃକୋଦରଃ
ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ତୁମର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏହି ବୃକୋଦର ସହିଯାଉଛନ୍ତି ।
ଯୋଽର୍ଜୁନେନାର୍ଜୁନସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦ୍ଵିବାହୁର୍ବହୁବାହୁନା। ଶରାତିସର୍ଗେ ଶୀଘ୍ରତ୍ଵାତ୍କାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ
ଯିଏ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ, ଦୁଇଟି ହାତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅନେକ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଯମର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁତ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ।
ଯସ୍ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପେନ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। ଯଜ୍ଞେ ତଵ ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣାନୁପତସ୍ଥିରେ
ଯିଏଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନମିଥିଲେ, ଏବଂ ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ, ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ତମିମଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ପୂଜିତଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ। ଧ୍ଯାଯନ୍ତମର୍ଜୁନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ନ କୁପ୍ଯସି
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯିଏଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେ ଏବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭାବି ବସିଛନ୍ତି; ଏହା ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନଗତଂ ପାର୍ଥମଦୁଃଖାର୍ହଂ ସୁଖୋଚିତମ୍। ନ ଚ ତେଵର୍ଧତେ ମନ୍ଯୁସ୍ତେନ ମୁହ୍ଯାମି ଭାରତ
ଯିଏ ପାର୍ଥ, ଦୁଃଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ ବଢ଼ୁନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଅସ୍ତିର ହେଉଛି ।
ଯୋ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ପାଂଶ୍ଚୈକରଥୋଽଜଯତ୍। ତଂ ତେ ଵନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଏକ ରଥରେ ବସି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଯୋ ଯାନୈରଦ୍ଭୁତାକାରୈର୍ହଯୈର୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସଂଵୃତଃ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିତ୍ତାନ୍ଯାଦତ୍ତ ପାର୍ଥିଵେଭ୍ଯଃ ପରଂତପ
ଯିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ଯାନ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ରାଜାମାନଙ୍କର ଧନ ଦଳିଥିଲେ—
କ୍ଷିପତ୍ଯେକେନ ଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ତଂ ତେ ଵନଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଏକ ହାତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଶତ-ଶତ ବାଣ ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଶ୍ଯାମଂ ବୃହନ୍ତଂ ତରୁଣଂ ଚର୍ମିଣାମୁତ୍ତମଂ ରଣେ। ନକୁଲଂ ତେ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ଯିଏ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ, ଯୁବକ ଓ ଚର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ନକୁଳଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଦର୍ଶନୀଯଂ ଚ ଶୂରଂ ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସହଦେଵଂ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାତ୍କ୍ଷମସି ପାର୍ଥିଵ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ପ୍ରବଳ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ସହଦେବଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ସହିଯାଉଛ?
ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଦୁଃଖିତାଵୁଭୌ। ଅଦୁଃଖାର୍ହୌ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର କସ୍ମାନ୍ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ଦେଖି, ତୁମର କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ବଢ଼ୁନାହିଁ?
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ପାଣ୍ଡୋର୍ମହାତ୍ମନଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଭଗିନୀଂ ଵୀରପତ୍ନୀମନୁଵ୍ରତାମ୍। ମାଂ ଵୈ ଵନଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ମାତ୍କ୍ଷମସି ପାର୍ଥିଵ
ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମହାନ ପୁଅଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବୀରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହା ସହିଯାଉଛ ?
ନୂନଂ ଚ ତଵ ନୈଵାସ୍ତି ମନ୍ଯୁର୍ଭରତସତ୍ତମ। ଯତ୍ତେ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ମାଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଵ୍ଯଥତେ ମନଃ
ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କିଛି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ମୋତେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ କିଛି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ ।
ନ ନିର୍ମନ୍ଯୁଃକ୍ଷତ୍ରିଯୋଽସ୍ତି ଲୋକେ ନିର୍ଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍। ତଦଦ୍ଯ ତ୍ଵଯି ପଶ୍ଯାମି କ୍ଷତ୍ରିଯେ ଵିପରୀତଵତ୍
ଏହି ସଂସାରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ କ୍ରୋଧ ଛାଡି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ ଏହାର ବିପରୀତ ଦେଖୁଛି ।
ଯୋ ନ ଦର୍ଶଯତେ ତେଜଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କାଲ ଆଗତେ। ସର୍ଵଭୂତାନି ତଂ ପାର୍ଥ ସଦା ପରିଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ହେ ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେଉଁଠି ସଦା ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ତତ୍ତ୍ଵଯା ନ କ୍ଷମା କାର୍ଯା ଶତ୍ରୂନ୍ପ୍ରତି କଥଂଚନ। ତେଜସୈଵ ହି ତେ ଶକ୍ଯା ନିହନ୍ତୁଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ବି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ - ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତଥୈଵ ଯଃ କ୍ଷମାକାଲେ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନୋପଶାମ୍ଯତି। ଅପ୍ରିଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସୋମୁତ୍ରେହ ଚ ନଶ୍ଯତି
ଏହିପରି ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷମାର ସମୟରେ ଆପଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି - ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳିଙ୍କ ସଂବାଦ ।
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଧର୍ମାଣାମାଗତାଗମମ୍। ବଲିଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦୈତ୍ଯେନଦ୍ରଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ
ବଳି, ଯିଏ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧର୍ମର ଅନୁସୂତି ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପିତା, ଦାନବପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
କ୍ଷମା ସ୍ଵିଚ୍ଛ୍ରେଯସୀ ତାତ ଉତାହୋ ତେଜ ଇତ୍ଯୁତ। ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ତାତ ଯଥାଵଦ୍ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତେ
ପିତା, କ୍ଷମା ଭଲ କି ଶକ୍ତି ଭଲ ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର, ଦୟାକରି ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହ ।
ଶ୍ରେଯୋ ଯଦତ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରୂହି ମେ ତଦସଂଶଯମ୍। କରିଷ୍ଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵଦନୁଶାସନମ୍
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏଠାରେ କଣ ଭଲ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ କହ । ତୁମେ ଯାହା ଶିଖାଅଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି ।
ତସ୍ମୈ ପ୍ରୋଵାଚ ତତ୍ସର୍ଵମେଵଂ ପୃଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ। ସର୍ଵନିଶ୍ଚଯଵିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଂଶଯଂ ପରିପୃଚ୍ଛତେ
ଏପରି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣିଥିବା ସେ ପିତାମହ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବଳିଙ୍କୁ କହିଦେଲେ ।
ନ ଶ୍ରେଯଃ ସତତଂ ତେଜୋ ନ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରେଯସୀ କ୍ଷମା। ଇତି ତାତ ଵିଜାନୀହି ଦ୍ଵଯମେତଦସଂଶଯମ୍
ନ ଶକ୍ତି ସବୁବେଳେ ଭଲ, ନ କ୍ଷମା ସବୁବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ଦୁଇଟି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପୁଅ, ଏହା ଜାଣିରଖ ।
ଯୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷମତେ ତାତ ବହୂନ୍ଦୋଷାନ୍ସ ଵିନ୍ଦତି। ଭୃତ୍ଯାଃ ପରିଭଵନ୍ତ୍ଯେନମୁଦାସୀନାସ୍ତଥାଽରଯଃ
ଯେ ଲୋକ ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା କରେ, ସେ ବହୁତ ଦୋଷରେ ପଡ଼େ; ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ଅପରିଚିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ସର୍ଵଭୂତାନି ଚାପ୍ଯସ୍ ନ ନମନ୍ତେ କଦାଚନ। ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷମା ତାତ ପଣ୍ଡିତୈରପି ଵର୍ଜିତା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କେବେ ବି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ, ପୁଅ, ସବୁବେଳେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।